Học sinh thui chột tư duy, xói mòn kỹ năng nền tảng vì phụ thuộc AI

Theo kết quả khảo sát với 9.000 giáo viên trung học, khoảng hai phần ba cho biết họ nhận thấy học sinh ngày càng yếu đi về tư duy phản biện khi thường xuyên sử dụng các công cụ AI như ChatGPT. Không ít em thậm chí không còn chú trọng đến việc đánh vần hay viết đúng chính tả, do đã quen với các công nghệ chuyển giọng nói thành văn bản.

Nhiều giáo viên tham gia khảo sát cho rằng học sinh đang dần đánh mất khả năng tư duy, sáng tạo, viết và cả kỹ năng giao tiếp. Một số ý kiến nhận định việc lạm dụng AI đang làm biến dạng bản chất của quá trình học tập, khiến các em ít rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề, tư duy độc lập và hợp tác.

Trong bối cảnh đó, chính phủ Anh lại đang thúc đẩy mạnh mẽ việc đưa công nghệ vào giáo dục. Hồi tháng 1, kế hoạch triển khai các công cụ gia sư AI nhằm hỗ trợ học tập cá nhân hóa cho khoảng 450.000 học sinh có hoàn cảnh khó khăn đã được công bố. Bộ trưởng Giáo dục Bridget Phillipson cho rằng đây có thể là bước tiến giúp mở rộng cơ hội học kèm – vốn trước đây chỉ dành cho một nhóm nhỏ.

Tuy nhiên, kế hoạch này vấp phải sự hoài nghi lớn từ giới giáo viên. Gần một nửa số người tham gia khảo sát phản đối, trong khi chỉ 14% bày tỏ sự ủng hộ. Nhiều ý kiến lo ngại việc áp dụng AI có thể bị lợi dụng để cắt giảm chi phí, làm suy giảm vai trò của giáo viên và không thể thay thế sự hỗ trợ toàn diện mà học sinh cần.

Một số giáo viên nhấn mạnh rằng học sinh yếu kém không chỉ cần hỗ trợ kiến thức mà còn cần sự đồng hành về tâm lý và xã hội – điều mà máy móc khó có thể đáp ứng. Bên cạnh đó, việc thiếu tương tác trực tiếp có thể khiến các em dễ rơi vào trạng thái cô lập.

Dù vậy, chính các giáo viên cũng thừa nhận họ ngày càng sử dụng AI nhiều hơn trong công việc. Tỷ lệ sử dụng công nghệ này đã tăng lên 76%, chủ yếu để soạn tài liệu, xây dựng giáo án và xử lý các công việc hành chính. Tuy nhiên, việc áp dụng trong chấm điểm vẫn còn hạn chế.

Một vấn đề đáng chú ý là nhiều trường học chưa có quy định rõ ràng về việc sử dụng AI. Gần một nửa số trường chưa ban hành chính sách quản lý đối với cả giáo viên và học sinh, trong khi hai phần ba chưa có hướng dẫn cụ thể dành riêng cho học sinh. Việc thiếu đào tạo bài bản cũng khiến không ít giáo viên sử dụng công nghệ một cách thiếu hiệu quả.

Giới chuyên môn cho rằng nếu muốn khai thác AI như một công cụ hỗ trợ giáo dục, các trường cần sớm xây dựng quy định, hướng dẫn cụ thể và tổ chức đào tạo phù hợp.

Tổng thư ký Nghiệp đoàn Giáo dục Quốc gia Daniel Kebede cảnh báo năng lực tự tư duy là nền tảng của việc học, nhưng đang bị suy yếu bởi sự lệ thuộc vào công nghệ. Ông cho rằng việc triển khai các hệ thống gia sư tự động khi chưa đánh giá đầy đủ tác động có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Về phía chính phủ, đại diện cho biết mục tiêu là mở rộng cơ hội tiếp cận hỗ trợ học tập cá nhân hóa cho mọi học sinh, đồng thời khẳng định công nghệ không thể thay thế các kỹ năng cốt lõi. Tuy vậy, hệ thống giáo dục vẫn cần chuẩn bị cho học sinh khả năng thích ứng với môi trường số một cách an toàn và có tư duy độc lập.