Giới trẻ
13/11/2026 09:54Từ nghiên cứu robot tại Pháp đến giải Quả cầu vàng 2026 của nữ tiến sĩ Đại học Bách khoa Hà Nội
TS Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên Khoa Tự động hóa, Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, là một trong hai nhà khoa học nữ được vinh danh tại Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng năm 2026. Chị nhận giải ở lĩnh vực Công nghệ robot và Tự động hóa.
Giải thưởng Quả cầu vàng năm nay vinh danh 10 nhà khoa học trẻ không quá 35 tuổi, có thành tích nổi bật trong nghiên cứu, công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế uy tín hoặc sở hữu sáng chế, giải pháp hữu ích được ứng dụng trong thực tế.
Lĩnh vực nghiên cứu của TS Vân Anh tập trung vào điều khiển chuyển động của robot, đặc biệt là các cánh tay máy được sử dụng phổ biến trong sản xuất công nghiệp. Chị tìm cách tối ưu khả năng vận hành để robot có thể thực hiện những thao tác gắp, nâng và di chuyển vật thể với độ chính xác, tốc độ và hiệu quả cao.
Bên cạnh đó, nữ giảng viên còn nghiên cứu robot di động phục vụ hoạt động vận chuyển trong kho hàng, có khả năng tự di chuyển, nhận diện và tránh chướng ngại vật. Các hướng nghiên cứu khác của chị liên quan đến điều khiển cầu trục vận chuyển hàng hóa và máy bay không người lái (UAV).
Việc nhận giải Quả cầu vàng mang lại cho TS Vân Anh niềm vui khi những nỗ lực trong nghiên cứu khoa học được ghi nhận. Với chị, đây cũng là động lực để tiếp tục theo đuổi các hướng nghiên cứu và công việc giảng dạy.
Từ niềm yêu thích con lắc đến hành trình nghiên cứu robot tại Pháp
Niềm đam mê với lĩnh vực điều khiển chuyển động của TS Nguyễn Thị Vân Anh bắt đầu từ những năm học phổ thông. Trong các giờ Vật lý, chị đặc biệt yêu thích những kiến thức về cơ học, dao động và chuyển động của vật thể, nhất là cách con lắc vận hành dưới tác động của lực. Những hình ảnh robot trong các bộ phim khoa học viễn tưởng cũng góp phần khơi gợi sự tò mò của chị.
Sau khi tốt nghiệp phổ thông, Vân Anh theo học chương trình Kỹ sư chất lượng cao Việt - Pháp tại Đại học Bách khoa Đà Nẵng, chuyên ngành Kỹ thuật sản xuất tự động.
Quá trình đào tạo đòi hỏi chị tiếp cận đồng thời nhiều lĩnh vực, từ cơ khí, cấu tạo thiết bị đến tự động hóa và các phương pháp điều khiển. Những kiến thức này giúp chị từng bước hiểu rõ hơn nguyên lý vận hành của robot và các hệ thống sản xuất tự động.
Ngay từ những năm đầu đại học, Vân Anh đã đặt mục tiêu tiếp tục học tập ở bậc cao hơn để tiếp cận phương pháp nghiên cứu chuyên sâu. Cùng với định hướng phát triển học thuật, chị cũng mong muốn trở thành giảng viên, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy được cho thế hệ sinh viên sau này.
Năm 2015, sau khi tốt nghiệp đại học, Vân Anh nhận học bổng tiến sĩ của Đại sứ quán Pháp và sang Đại học Bách khoa Hauts-de-France làm nghiên cứu sinh. Tại đây, chị tập trung tìm hiểu các lý thuyết điều khiển tự động và những dạng chuyển động của robot trong công nghiệp.
Tuy nhiên, giai đoạn đầu học tiến sĩ không thuận lợi như kỳ vọng. Việc chuyển thẳng từ bậc đại học lên nghiên cứu sinh, cùng những khác biệt trong môi trường học thuật, khiến chị gặp khó khăn trong tổ chức công việc và xác định hướng nghiên cứu.
Vân Anh nhận ra bản thân cần thay đổi phương pháp học tập, tăng thời gian đọc tài liệu chuyên môn và chủ động trao đổi với người hướng dẫn. Có thời điểm, chị làm việc với cường độ cao, chỉ ngủ khoảng 2-3 giờ mỗi ngày để theo kịp tiến độ nghiên cứu.
Nhờ điều chỉnh cách làm việc và kiên trì theo đuổi mục tiêu, việc phối hợp giữa chị với các giảng viên hướng dẫn dần hiệu quả hơn. Những kết quả nghiên cứu được trình bày tại các hội thảo chuyên môn cũng có sự cải thiện.
Năm 2019, Vân Anh nhận bằng tiến sĩ ngành Tự động hóa, sau đó tiếp tục công tác giảng dạy tại một trường đại học ở Pháp. Trải nghiệm này giúp chị củng cố lựa chọn gắn bó lâu dài với nghề giáo và nghiên cứu khoa học.
Dành phần lớn thời gian để đào tạo sinh viên
Cách đây hơn 5 năm, TS Vân Anh trở về Việt Nam và gia nhập đội ngũ giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội. Đầu năm 2026, chị đảm nhận vị trí Giám đốc chương trình đào tạo tài năng ngành Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa (ET-TN).
Trong vai trò mới, nữ giảng viên trực tiếp tham gia tuyển chọn và phỏng vấn sinh viên theo định hướng STEM. Chị hướng đến việc giúp người học phát huy năng lực trong suốt 4-5 năm đại học, đáp ứng yêu cầu đào tạo và xứng đáng với sự hỗ trợ học bổng từ Nhà nước.
Theo đánh giá của TS Vân Anh, sinh viên hiện nay có nhiều điều kiện tiếp cận kiến thức khoa học và công nghệ hơn các thế hệ trước. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, người học có thể khai thác các tạp chí chuyên ngành quốc tế, trong đó có các ấn phẩm của IEEE, đồng thời tham gia hội thảo để cập nhật những xu hướng mới của lĩnh vực tự động hóa.
Đây là những điều kiện quan trọng trong bối cảnh robot và tự động hóa ngày càng có nhiều ứng dụng trong sản xuất và đời sống. Tại Việt Nam, nhu cầu nghiên cứu đang mở rộng sang robot vận chuyển tự động (AGV), máy bay không người lá, robot hình người phục vụ y tế và các dịch vụ cộng đồng.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng tạo thêm cơ hội kết hợp các công nghệ mới với robot, từ đó mở rộng phạm vi nghiên cứu và ứng dụng.
Để đáp ứng những thay đổi này, TS Vân Anh cùng các giảng viên trong khoa đã đưa vào chương trình đào tạo những học phần liên quan đến ứng dụng AI, robot thế hệ mới và phương tiện tự hành.
Dù dành nhiều thời gian cho hoạt động nghiên cứu, nữ tiến sĩ xác định giảng dạy và hướng dẫn sinh viên vẫn là nhiệm vụ được ưu tiên. Chị dành khoảng 60-70% sức lực cho công tác đào tạo, với mong muốn giúp sinh viên phát triển năng lực và nuôi dưỡng niềm yêu thích khoa học.
Năm 2026, TS Vân Anh sinh con thứ hai. Sau vài tháng nghỉ sinh, chị bắt đầu trở lại làm việc trực tuyến để duy trì hoạt động của nhóm nghiên cứu, đồng thời bảo đảm tiến độ các đề tài đang triển khai.
Việc chăm sóc con nhỏ đôi khi khiến chị mệt mỏi, nhưng sự chủ động và tinh thần nghiên cứu của sinh viên đã trở thành nguồn động viên để chị tiếp tục công việc.
Đối với TS Nguyễn Thị Vân Anh, giải thưởng Quả cầu vàng không chỉ ghi nhận thành quả nghiên cứu mà còn gắn với trách nhiệm đóng góp cho khoa học Việt Nam. Thông qua công việc giảng dạy, chị mong muốn truyền cảm hứng và khuyến khích thêm nhiều người trẻ theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học.
PV (SHTT)