Trong một diễn biến đầy bất ngờ trên bàn cờ địa chính trị Tây Á, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian vừa đưa ra thông điệp mạnh mẽ về việc tìm kiếm một nền hòa bình bền vững, không chỉ với Mỹ mà còn với cả Israel – đối thủ không đội trời chung của Tehran trong nhiều thập kỷ.
27-1774585789-hoa-giai-chao-lua-trung-dong-iran-tuyen-bo-muon-cham-dut-hoan-toan-chien-tranh-voi-my-va-israel
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: New York Times.

Thông điệp quan trọng này được ông Pezeshkian nhấn mạnh trong cuộc điện đàm chiến lược với Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim vào ngày 26/3. Tại đây, nhà lãnh đạo Iran đã bày tỏ sự trân trọng sâu sắc đối với lập trường nhất quán của chính phủ và nhân dân Malaysia trong việc lên án các hành động quân sự nhắm vào lãnh thổ Iran. 

Tổng thống Pezeshkian khẳng định mục tiêu cốt lõi của Tehran hiện nay là khép lại chương xung đột tàn khốc để tập trung vào việc đảm bảo ổn định khu vực. Đáp lại, Thủ tướng Anwar Ibrahim không chỉ ủng hộ lập trường "chính đáng" của Iran mà còn gửi lời cảm ơn tới Tehran vì đã hỗ trợ các tàu chở dầu của Malaysia lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz – một "yết hầu" hàng hải vốn luôn đặt trong tình trạng báo động đỏ mỗi khi căng thẳng leo thang.

Tuy nhiên, con đường đi từ tuyên bố đến hòa bình thực chất vẫn còn đầy rẫy những rào cản mang tính nguyên tắc. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã làm rõ quan điểm này khi khẳng định Tehran không chấp nhận một lệnh ngừng bắn đơn thuần. 

Theo ông Araghchi, một giải pháp nửa vời sẽ không thể giải quyết được gốc rễ vấn đề. Iran tin vào một sự chấm dứt chiến tranh toàn diện trên mọi mặt trận, từ Lebanon, Yemen, Iraq cho đến chính lãnh thổ Iran. Dù thừa nhận có sự trao đổi thông điệp thông qua các bên trung gian, vị Ngoại trưởng vẫn tỏ ra hoài nghi về thiện chí thực sự của Washington và phủ nhận việc đang diễn ra các cuộc đàm phán trực tiếp giữa hai bên.

Ở phía bên kia chiến tuyến, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại đưa ra một góc nhìn đầy kịch tính về tình hình. Ông Trump tuyên bố rằng các nỗ lực đàm phán đang được tiến hành và tin rằng phía Iran thực chất rất khao khát đạt được một thỏa thuận chung. 

Tuy nhiên, theo đánh giá của người đứng đầu Nhà Trắng, Tehran đang ở trong trạng thái "lo sợ" khi phải công khai ý định này vì những áp lực và hệ quả tiềm tàng trong nội bộ quốc gia. Phía Mỹ được cho là đã đặt lên bàn đàm phán một đề xuất chi tiết gồm 15 điểm nhằm tìm kiếm lối thoát cho cuộc xung đột, thậm chí các quan chức Mỹ còn đang nỗ lực dàn xếp một cuộc gặp cấp cao tiềm năng tại Pakistan để tháo gỡ bế tắc.

Bất chấp những nỗ lực từ Washington, chính quyền Tehran vẫn giữ một thái độ vô cùng cứng rắn đối với các điều khoản mà Mỹ đưa ra. Theo các nguồn tin từ kênh truyền hình nhà nước Press TV, một quan chức an ninh cấp cao của Iran xác nhận nước này đã xem xét và thẳng thừng bác bỏ đề xuất 15 điểm của phía Mỹ. Thay vào đó, Iran đã vạch ra một "lộ trình" riêng biệt với 5 điều kiện tiên quyết mang tính sống còn để đổi lấy hòa bình.

Các điều kiện này bao gồm: chấm dứt ngay lập tức mọi hành động gây hấn và sát hại; cung cấp những đảm bảo pháp lý và quân sự cụ thể để ngăn chặn mọi nguy cơ tái diễn xung đột; bồi thường thỏa đáng cho những thiệt hại mà Iran đã phải gánh chịu; chấm dứt hoàn toàn các chiến dịch chống lại Iran và "tất cả các nhóm kháng chiến" trên khắp Trung Đông; và cuối cùng là yêu cầu cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Mỹ, phải công nhận chủ quyền tuyệt đối của Iran đối với eo biển Hormuz.

Sự đan xen giữa những tuyên bố thiện chí và các điều kiện khắt khe đang tạo nên một bức tranh ngoại giao phức tạp. Một mặt, thế giới chứng kiến sự mệt mỏi vì chiến tranh và mong muốn hòa bình của các nhà lãnh đạo; mặt khác, những yêu sách về chủ quyền và bồi thường thiệt hại lại cho thấy Iran sẽ không chấp nhận một nền hòa bình bằng mọi giá. Cuộc chơi quyền lực tại Trung Đông lúc này không chỉ nằm ở những họng súng trên thực địa mà còn ở bản lĩnh của các nhà ngoại giao trên bàn đàm phán, nơi mà mỗi bước đi đều có thể dẫn đến một kỷ nguyên mới hoặc lại đẩy khu vực vào một vòng xoáy xung đột mới.

QT (SHTT)