Trong một nỗ lực ngoại giao đầy bất ngờ nhằm hạ nhiệt điểm nóng Trung Đông, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã gửi đến Tehran một kế hoạch hòa bình toàn diện gồm 15 điểm. Động thái này diễn ra song song với những tuyên bố đầy ẩn ý của ông Trump về một "món quà tiền bạc" giá trị từ phía Iran, trong khi đồng minh thân cận Israel vẫn tỏ ra thận trọng và duy trì các hoạt động quân sự quyết liệt.
25-1774406250-my-tung-at-chu-bai-hoa-binh-15-diem-voi-iran-israel-lo-ngai-tong-thong-trump-he-lo-mon-qua-khong-lo
Mỹ đề xuất kế hoạch 15 điểm chấm dứt xung đột với Iran. Ảnh minh họa: Reuters

Theo các nguồn tin thạo tin từ New York Times, Washington đang cân nhắc thiết lập một lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng để tạo không gian cho các cuộc đàm phán chính thức. Kế hoạch 15 điểm mà Mỹ đề xuất đặt ra những yêu cầu khắt khe đối với Iran, bao gồm việc tháo dỡ toàn bộ năng lực hạt nhân, chấm dứt vĩnh viễn hoạt động làm giàu uranium và cam kết không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. 

Bên cạnh đó, Tehran cũng được yêu cầu ngừng tài trợ cho các lực lượng đồng minh trong khu vực, hạn chế sản xuất tên lửa và đảm bảo eo biển Hormuz luôn là tuyến hàng hải quốc tế mở.

Đổi lại những nhượng bộ này, phía Mỹ đưa ra những đề nghị hấp dẫn: dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt, hỗ trợ phát triển dự án năng lượng hạt nhân dân sự tại Bushehr và loại bỏ cơ chế tái áp đặt trừng phạt của Liên hợp quốc.

Đáng chú ý, Tổng thống Donald Trump vừa qua đã gây xôn xao khi tuyên bố tại Phòng Bầu dục rằng Iran đã trao cho Mỹ một "món quà có giá trị rất lớn về tiền bạc". Dù không nêu chi tiết, ông Trump ám chỉ món quà này liên quan đến eo biển Hormuz. 

Giới quan sát suy đoán đây có thể là động thái liên quan đến việc giải phóng 140 triệu thùng dầu của Iran từng bị mắc kẹt, sau khi chính quyền Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt dầu mỏ vào ngày 20/3. Lượng dầu này đủ để đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong khoảng 1,5 ngày.

Israel duy trì áp lực quân sự giữa làn sóng ngoại giao
Mặc dù Mỹ được cho là đã thông báo trước về kế hoạch này, nhưng phản ứng từ Tel Aviv lại cho thấy sự chia rẽ nhất định. 

Thủ tướng Benjamin Netanyahu hiện vẫn giữ im lặng chính thức, song các nguồn tin từ Axios cho biết ông đang lo ngại Tổng thống Trump có thể đạt được một thỏa thuận quá nhiều nhượng bộ, làm hạn chế khả năng tấn công quân sự của Israel đối với Iran.

Đại sứ Israel tại Liên hợp quốc Danny Danon khẳng định nước này không tham gia vào các cuộc đàm phán sắp tới. Ông nhấn mạnh rằng trong khi các nỗ lực ngoại giao diễn ra, Israel và Mỹ vẫn tiếp tục tấn công các mục tiêu quân sự tại Iran. 

"Chúng tôi quyết tâm bảo đảm Iran không còn năng lực phát triển vũ khí hạt nhân hoặc tên lửa đạn đạo", ông Danon tuyên bố, đồng thời nhắc lại nghi vấn Iran vừa phóng tên lửa tầm trung hướng tới căn cứ quân sự trên đảo Diego Garcia – một cáo buộc mà Tehran đã phủ nhận và NATO chưa thể xác nhận.

Thách thức từ bóng ma quá khứ và thực tại khốc liệt
Các nhà ngoại giao đánh giá khuôn khổ 15 điểm này thực chất là bản nâng cấp từ đề xuất vào tháng 5/2025, vốn đã sụp đổ sau các cuộc không kích của Israel. So với phiên bản cũ – nơi Mỹ chỉ hứa dỡ bỏ trừng phạt hạt nhân và áp đặt nhiều điều kiện khắt khe về sử dụng dòng tiền – kế hoạch hiện tại được coi là có sức nặng hơn. 

Tuy nhiên, việc thực thi vẫn đối mặt với rào cản lớn khi các quan chức cấp cao Iran hiện đang gặp khó khăn trong việc liên lạc nội bộ do lo ngại các cuộc không kích trực diện từ Israel.

Hiện tại, thế giới đang đổ dồn sự chú ý vào ngày 26/3, thời điểm dự kiến tổ chức các cuộc đàm phán cấp cao với sự tham gia tiềm năng của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance. 

Dù Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định chiến dịch không kích vẫn sẽ tiếp tục để đạt các mục tiêu quân sự, nhưng cánh cửa ngoại giao đang mở ra với hy vọng chấm dứt chuỗi xung đột kéo dài.

QT (SHTT)