Thế giới
19/10/2026 09:40Vì sao hàng trăm nghìn người biểu tình, đẩy nước Pháp vào khủng hoảng?
Ngày 17/10, khoảng 550.000-800.000 người tham gia các cuộc biểu tình trên khắp nước Pháp, phản đối chi phí sinh hoạt leo thang và chính sách cắt giảm chi tiêu công. Dù phần lớn các cuộc tuần hành diễn ra trong hòa bình, một số địa điểm nhanh chóng rơi vào tình trạng hỗn loạn, thậm chí bùng phát bạo lực.
Tổng Liên đoàn Lao động Pháp (CGT), một trong những tổ chức công đoàn lớn nhất nước này và là đơn vị đứng ra tổ chức biểu tình, kêu gọi chính phủ tăng lương, nâng trợ cấp, mở rộng phúc lợi xã hội và kiềm chế giá cả.
Đây không phải lần đầu người dân Pháp xuống đường vì những bất mãn liên quan đến đời sống. Trong các cuộc biểu tình hồi tháng 9, học sinh, sinh viên cũng lên tiếng yêu cầu cải cách giáo dục, đầu tư thêm cơ sở vật chất và tuyển dụng nhiều giáo viên hơn.
Theo Emile Chabal, giáo sư lịch sử đương đại tại Đại học Edinburgh, dù phong trào biểu tình hiện nay bao gồm nhiều nhóm với những yêu cầu khác nhau, tất cả đều phản ánh một vấn đề cốt lõi: sức ép tài chính và gánh nặng nợ công mà Pháp đã loay hoay giải quyết suốt hai thập kỷ.
Nợ công phình to, phúc lợi xã hội chịu sức ép
Khó khăn tài chính của Pháp ngày càng trầm trọng khi chi phí vay vốn tăng, giá nhiên liệu leo thang và tình hình chính trị trở nên bất ổn trước cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào mùa xuân năm sau.
Trong bối cảnh Tổng thống Emmanuel Macron không thể tái tranh cử do giới hạn nhiệm kỳ, các ứng viên tiềm năng đang đưa ra nhiều cam kết tăng chi tiêu công nhằm thu hút cử tri. Tuy nhiên, những lời hứa này lại làm dấy lên lo ngại về khả năng kiểm soát ngân sách của chính phủ.
Marine Le Pen, ứng viên cực hữu dẫn đầu các cuộc thăm dò, cam kết hạ tuổi nghỉ hưu tại Pháp xuống mức thấp nhất là 60 tuổi. Theo ước tính được nêu trong đề xuất của bà, chính sách này có thể khiến ngân sách nhà nước phải chi thêm 9 tỷ euro, tương đương khoảng 10,1 tỷ USD mỗi năm.
Trong khi đó, Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo cánh tả và là đối thủ cạnh tranh sát nút với bà Le Pen, đề xuất Ngân hàng Trung ương châu Âu đóng băng hoặc xóa số trái phiếu trị giá 488 tỷ euro do Ngân hàng Trung ương Pháp nắm giữ. Ông thậm chí tuyên bố: “Cứ đốt chúng đi”.
Những đề xuất này xuất hiện khi nợ công của Pháp đã lên khoảng 4.000 tỷ USD, tương đương 119% quy mô nền kinh tế. Với lợi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh, số tiền lãi mà chính phủ phải trả cho các khoản vay được dự báo có thể lên tới khoảng 100 tỷ USD vào năm 2027.
Gánh nặng ngân sách còn đến từ chi phí chăm sóc sức khỏe và lương hưu ngày càng tăng do dân số già hóa. Bên cạnh đó, chi tiêu quốc phòng cũng chịu áp lực đi lên trong bối cảnh xung đột tại Ukraine kéo dài và Washington cắt giảm đáng kể viện trợ cho Kiev, buộc Paris cùng các đồng minh châu Âu phải gánh thêm trách nhiệm.
Theo Stacy Meichtry, nhà bình luận của The Wall Street Journal (WSJ), tình trạng nợ nần của Pháp bắt nguồn từ nhiều thập kỷ chi tiêu vượt quá khả năng tài chính để duy trì hệ thống phúc lợi hào phóng. Điều này khiến người dân quen với việc nhà nước hỗ trợ mỗi khi xảy ra khủng hoảng.
Đáng chú ý, Pháp chưa cân đối được ngân sách kể từ năm 1974. Sylvain Maillard, nghị sĩ thuộc đảng trung dung của ông Macron, thừa nhận người dân nước này đã hình thành thói quen trông chờ chính phủ cấp thêm tiền để trang trải nhiều khoản chi.
Chính sách hỗ trợ liên tiếp khiến ngân sách thêm nặng gánh
Khi lên nắm quyền, ông Macron tự định vị là nhà lãnh đạo sẵn sàng thực hiện những cải cách quyết liệt để đưa nền kinh tế Pháp trở lại quỹ đạo. Chính phủ của ông đã nới lỏng các quy định trên thị trường lao động, giảm thuế doanh nghiệp và bãi bỏ thuế tài sản.
Những người ủng hộ cho rằng các biện pháp này góp phần thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời giúp thâm hụt ngân sách giảm xuống dưới ngưỡng 3% GDP theo quy định của Liên minh châu Âu trong những năm đầu nhiệm kỳ.
Tuy nhiên, khi liên tiếp đối mặt với các cuộc khủng hoảng, chính quyền Macron ngày càng dựa nhiều hơn vào nguồn lực công để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.
Xu hướng này thể hiện rõ từ năm 2018, khi chính phủ chi hơn 10 tỷ euro để xoa dịu phong trào biểu tình “áo vàng”. Tiếp đó, đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng năng lượng sau xung đột Ukraine buộc Pháp triển khai thêm nhiều chương trình hỗ trợ quy mô lớn, với cam kết hành động “bằng mọi giá”.
Một số biện pháp vốn được đưa ra để ứng phó tình thế đã trở thành khoản chi dài hạn. Chính phủ giảm khoảng 10 tỷ euro thuế doanh nghiệp mỗi năm, tăng lương cho nhân viên y tế công và chi hàng chục tỷ euro hỗ trợ tiền lương cho doanh nghiệp trong đại dịch.
Chương trình trợ giá năng lượng cũng tiếp tục được duy trì trong nhiều năm, ngay cả khi nguồn cung khí đốt tại châu Âu đã ổn định trở lại.
Thượng nghị sĩ Jean-Francois Husson, người giám sát cuộc điều tra của Thượng viện Pháp về các khoản chi tiêu, cho rằng chính phủ liên tục giải ngân nhưng không có đủ quyết tâm để dừng những khoản chi không còn cần thiết.
Trong khi đó, các nỗ lực cắt giảm chi tiêu và cải thiện tình hình tài chính của chính quyền Macron không đạt kết quả như kỳ vọng.
Bất ổn chính trị thu hẹp cơ hội cứu ngân sách
Bước ngoặt lớn xuất hiện sau cuộc bầu cử quốc hội năm 2024, khi phe của ông Macron mất nhiều ghế và không còn duy trì được thế đa số. Điều này khiến khả năng thông qua các kế hoạch cắt giảm chi tiêu quy mô lớn trở nên khó khăn hơn.
Bruno Le Maire, bộ trưởng tài chính Pháp vào thời điểm đó, nhận thấy dư địa để xử lý những vấn đề tài chính của đất nước ngày càng thu hẹp. Theo Rayan Nezzar, cố vấn kinh tế của cựu Thủ tướng Gabriel Attal, năm 2024 có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để Pháp giảm thâm hụt ngân sách một cách bài bản.
Sau cuộc bầu cử, quy trình thông qua ngân sách thường niên rơi vào tình trạng rối ren. Nhiều thủ tướng liên tiếp mất chức sau khi đề xuất những biện pháp cắt giảm chi tiêu lớn, trong khi thị trường tài chính cũng chao đảo trước những bất ổn chính trị.
Thâm hụt ngân sách Pháp đã vượt 5% GDP trong ba năm qua. Một báo cáo gần đây được thực hiện theo ủy quyền của Bộ Tài chính dự báo tỷ lệ này có thể tăng lên 6,8% GDP vào năm 2030.
Áp lực càng gia tăng trong những tháng gần đây khi lãi suất đi lên, một phần liên quan đến xung đột tại Iran. Các nhà đầu tư ngày càng thận trọng với những quốc gia có mức nợ cao, khiến Pháp đối mặt với nguy cơ chi phí vay vốn tiếp tục tăng.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) gần đây cảnh báo nợ công Pháp có thể đạt 200% GDP vào năm 2050 nếu nước này không thực hiện các biện pháp cắt giảm chi tiêu.
Cuộc bầu cử tới có thể khiến khủng hoảng thêm nghiêm trọng
Triển vọng tài chính của Pháp còn phụ thuộc đáng kể vào cuộc bầu cử tổng thống sắp tới. Giới đầu tư lo ngại cả bà Marine Le Pen và ông Jean-Luc Mélenchon đều chưa thể hiện sự coi trọng đúng mức đối với tình trạng ngân sách.
Ales Koutny, người đứng đầu bộ phận lãi suất quốc tế tại công ty quản lý tài sản Mỹ Vanguard, nhận định các phe phái vẫn chủ yếu đưa ra những phương án tăng chi tiêu, trong khi tình hình tài khóa của Pháp vốn đã không khả quan. Theo ông, nếu những đề xuất này được triển khai, triển vọng tài chính của nước này có thể còn xấu hơn.
Nhà bình luận Mark Landler của The New York Times cho rằng bất kể ai chiến thắng trong cuộc bầu cử sắp tới, khủng hoảng tài chính vẫn có thể buộc Pháp phải đối diện với thực tế rằng ngân sách không còn đủ sức duy trì hệ thống phúc lợi ở quy mô hiện tại.
Michel de Rosen, một doanh nhân Pháp, cũng nhìn nhận đây chính là căn nguyên sâu xa của sự bất mãn trong xã hội: đất nước không còn đủ khả năng tài chính để đáp ứng mọi mong muốn và kỳ vọng của người dân.
Trong bài phát biểu trên truyền hình tối 18/10, Tổng thống Emmanuel Macron bày tỏ sự “giận dữ và hổ thẹn” trước tình trạng bạo loạn xảy ra tại Paris cùng nhiều thành phố lớn một ngày trước đó.
Ông tuyên bố sẽ kiên quyết xử lý những người bị nghi kích động bạo lực, đồng thời nhấn mạnh cần phân biệt rõ những người biểu tình ôn hòa, có yêu cầu chính đáng với các nhóm gây rối và cướp phá.
Tuy nhiên, đằng sau làn sóng biểu tình và tình trạng bất ổn hiện nay là bài toán khó mà nước Pháp chưa tìm được lời giải: làm thế nào đáp ứng những kỳ vọng về phúc lợi của người dân trong khi nguồn lực tài chính ngày càng hạn hẹp và nợ công tiếp tục gia tăng.
QT (SHTT)