Thế giới
16/10/2026 07:03Vì sao Starlink trở thành “xương sống” liên lạc quân sự của Ukraine?
Theo BBC, Starlink, hệ thống internet vệ tinh do công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk vận hành, được xem là nền tảng quan trọng trong mạng lưới thông tin liên lạc quân sự của Ukraine.
Hệ thống này cho phép các UAV của Ukraine duy trì kết nối với người điều khiển ở khoảng cách xa hơn so với mạng vô tuyến thông thường, đồng thời ít chịu ảnh hưởng hơn từ các biện pháp gây nhiễu. Starlink cũng được sử dụng trong nhiều hoạt động của lực lượng hải quân, lục quân và không quân Ukraine.
George Barros, Giám đốc bộ phận đổi mới và phân tích nguồn tin mở thuộc Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), mô tả Starlink là “xương sống của hệ thống thông tin liên lạc quân sự Ukraine”.
Theo ông Barros, công nghệ này giúp UAV, pháo binh và sở chỉ huy kết nối thành một mạng lưới thống nhất theo thời gian thực. Nhờ đó, thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu đến khi khai hỏa có thể được rút ngắn đáng kể.
Không chỉ truyền dữ liệu phục vụ tác chiến, Starlink còn cho phép Ukraine gửi lượng lớn thông tin dưới dạng video, tin nhắn và cuộc gọi thoại. Tom Whittington, chuyên gia tác chiến điện tử và nghiên cứu viên liên kết tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), giải thích rằng hệ thống này hoạt động tương tự điện thoại thông minh, nhưng không phụ thuộc vào hạ tầng mặt đất như các mạng di động thông thường.
Đặc điểm đó khiến kết nối vệ tinh trở thành công cụ quan trọng tại những khu vực chiến sự, nơi hạ tầng liên lạc truyền thống có thể không đáp ứng được yêu cầu.
Tầm quan trọng của Starlink được thể hiện rõ khi SpaceX áp dụng giới hạn tốc độ đối với các UAV sử dụng kết nối vệ tinh. Theo cố vấn của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, ông Serhiy Beskrestnov, giới chức Ukraine không được thông báo trước về việc áp đặt giới hạn 160 km/h vào đêm 13/10.
Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh, giới hạn này gây trở ngại đáng kể cho hoạt động đánh chặn các UAV Nga sử dụng động cơ phản lực.
Ông Barros cho biết UAV đánh chặn kết nối với Starlink là một trong những phương tiện hiệu quả của Ukraine trong việc đối phó với dòng UAV Shahed sử dụng động cơ phản lực của Nga. Tuy nhiên, các UAV Shahed có thể đạt tốc độ hơn 319 km/h, vượt xa ngưỡng tốc độ mà Starlink cho phép.
Điều này khiến các nỗ lực truy đuổi và đánh chặn những mục tiêu bay nhanh nói trên trở nên gần như không thể thực hiện được.
Chuyên gia Tom Whittington cũng nhận định giới hạn 160 km/h trên thực tế loại trừ khả năng các phương tiện kết nối với mạng di chuyển ở tốc độ cao hơn mức này. Hệ quả là việc điều khiển UAV tại Ukraine và những khu vực thuộc lãnh thổ Ukraine do Nga kiểm soát có thể gặp nhiều khó khăn.
Đáng chú ý, Starlink không hoạt động bên trong lãnh thổ Nga, nhưng UAV Ukraine vẫn có thể sử dụng hệ thống vệ tinh để liên lạc với người điều khiển trong quá trình tấn công. Theo các thông tin được nêu, hiện chưa có giải pháp tương đương sẵn sàng thay thế Starlink.
Vì vậy, những thay đổi về khả năng kết nối không đơn thuần là vấn đề tốc độ internet mà còn có thể ảnh hưởng đến việc phối hợp và triển khai các hoạt động quân sự của Ukraine.
Sau khi các hạn chế được áp dụng, ông Serhiy Beskrestnov cho rằng đây có thể không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên mà có liên quan đến những căng thẳng mới giữa Kiev và Washington.
Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ trích các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine nhằm vào những nhà máy lọc dầu của Nga, đồng thời kêu gọi Ukraine bầu ra nhà lãnh đạo mới. Tỷ phú Elon Musk cũng đưa ra những chỉ trích tương tự.
Diễn biến này khiến dư luận chú ý hơn đến Starlink và Starshield, phiên bản mạng vệ tinh cấp quân sự do SpaceX phát triển cho Lầu Năm Góc. Ông Musk khẳng định hai hệ thống hoạt động riêng biệt, dù trong nhiều trường hợp cùng sử dụng nền tảng công nghệ vệ tinh.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Musk cho rằng chính phủ Mỹ có thể phải chịu trách nhiệm về tình trạng giảm tốc độ truy cập mà Ukraine đang gặp phải.
Theo ông, Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ, do đó các giới hạn về tốc độ hoặc phạm vi sử dụng do quân đội Mỹ và cuối cùng là Tổng thống Mỹ quyết định.
Ngược lại, ông Musk nhấn mạnh Starlink là dịch vụ thương mại thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của SpaceX. Ông cho rằng việc sử dụng hệ thống này chỉ giới hạn trong các hoạt động dân sự hoặc phòng thủ, không bao gồm những hoạt động quân sự mang tính tấn công.
Những tuyên bố trên cho thấy sự khác biệt về quyền kiểm soát và mục đích sử dụng giữa hai hệ thống vệ tinh, đồng thời đặt ra câu hỏi về mức độ phụ thuộc của Ukraine vào một dịch vụ thương mại trong hoạt động quân sự.
Nga phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Ukraine năm 2022 và hiện kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ nước này. Trong cuộc xung đột kéo dài 4 năm, hệ thống liên lạc vệ tinh của SpaceX đã chứng minh vai trò quan trọng đối với cả hai bên.
Tuy nhiên, hồi đầu năm nay, ông Elon Musk đã cắt quyền sử dụng Starlink của lực lượng Nga, động thái được cho là làm suy giảm đà tiến quân của Moscow tại Ukraine.
Đối với Kiev, Starlink không chỉ là phương tiện duy trì liên lạc mà còn góp phần kết nối nhiều thành phần tác chiến thành một mạng lưới phối hợp. Bởi vậy, những hạn chế về tốc độ kết nối đang trở thành vấn đề đáng chú ý, đặc biệt trong hoạt động điều khiển UAV và đánh chặn các mục tiêu bay nhanh.
Trong bối cảnh chưa có giải pháp thay thế tương đương sẵn sàng, khả năng tiếp tục khai thác hệ thống vệ tinh này vẫn là yếu tố quan trọng đối với hoạt động liên lạc và tác chiến của Ukraine.
Thùy Dương (SHTT)