Vì sao ASIAD 2026 bị chê "tệ nhất lịch sử"?

ASIAD 2026 đang vấp phải những chỉ trích liên quan đến công tác hậu cần khi nhiều đoàn thể thao liên tiếp gặp vấn đề về lịch thi đấu, phương tiện di chuyển và nơi ở.

Tay vợt Ấn Độ PV Sindhu là một trong những trường hợp cho thấy rõ áp lực mà lịch thi đấu có thể tạo ra. Cô phải chơi 3 trận trong chưa đầy 18 giờ. Trận vòng 3 kết thúc sau nửa đêm, nhưng đến chiều hôm sau, Sindhu đã phải trở lại sân để thi đấu tứ kết.

Tay vợt này cho rằng lịch thi đấu chưa được sắp xếp hợp lý bởi VĐV không có đủ thời gian để ngủ và hồi phục. Unnati Hooda cũng đưa ra nhận xét tương tự.

Rắc rối không chỉ xuất hiện trên sân đấu. Ở môn bóng chuyền, đội tuyển Pakistan từng được đưa nhầm tới nhà thi đấu ngay trước trận. Đội tuyển Hàn Quốc cũng có lần bỏ lỡ buổi tập vì xe đưa đón không đến.

Nơi ở của các đoàn cũng phát sinh những vấn đề tương tự. Một số đội gặp trục trặc khi nhận phòng, phân bổ phòng hoặc sử dụng tàu Costa Serena tại cảng Nagoya, nơi được bố trí làm chỗ ở tạm thời cho VĐV.

Đoàn Ấn Độ thậm chí phải thuê thêm phòng khách sạn sau khi số phòng được phân bổ bị giảm.

Ban tổ chức thừa nhận một số sự cố xuất phát từ lỗi con người và việc trao đổi thông tin với các đoàn chưa hiệu quả. Khi những vấn đề liên tiếp xuất hiện ở nhiều khâu, ASIAD 2026 bị ví là "tệ nhất lịch sử" về công tác tổ chức.

Mô hình không có làng VĐV tạo bài toán khó

Một điểm khác biệt đáng chú ý của ASIAD 2026 nằm ở việc đại hội không xây dựng làng VĐV tập trung theo mô hình truyền thống.

Thay vì đưa hàng nghìn VĐV và quan chức về cùng một khu vực, ban tổ chức bố trí các đoàn tại nhiều khách sạn, cơ sở lưu trú tạm thời và tàu Costa Serena ở cảng Nagoya.

Mô hình này được lựa chọn một phần nhằm tránh việc phải xây dựng một khu làng thể thao quy mô lớn nhưng sau đại hội lại ít được sử dụng.

Xét về chi phí, cách làm này có thể hợp lý. Tuy nhiên, khi nơi ở bị phân tán, bài toán hậu cần trở nên phức tạp hơn đáng kể.

Nếu VĐV ở trong một làng thể thao tập trung, nhiều nhu cầu như ăn uống, nghỉ ngơi, tập luyện và di chuyển có thể được giải quyết trong cùng một không gian. Với mô hình phân tán, từng hoạt động phải được kết nối thông qua phương tiện và lịch trình.

Một VĐV có thể phải di chuyển từ khách sạn đến sân tập, từ sân tập tới địa điểm thi đấu rồi trở về nơi ở. Mỗi đoàn lại có lịch thi đấu riêng và có thể phát sinh những thay đổi vào phút cuối.

Trường hợp của Sindhu cho thấy rõ sức ép này. Khi một trận đấu kết thúc sau nửa đêm và trận tiếp theo diễn ra vào ngày hôm sau, từng khoảng thời gian nghỉ ngơi đều trở nên quan trọng. Nếu lịch thi đấu và vận chuyển không tạo đủ khoảng trống, áp lực cuối cùng sẽ dồn trực tiếp lên VĐV.

Một sai sót nhỏ có thể tạo hiệu ứng dây chuyền

Mô hình lưu trú phân tán cũng khiến khối lượng công việc phía sau hậu trường tăng lên. Ban tổ chức phải đồng thời quản lý phòng ở, phương tiện, điểm đón, giờ xuất phát, lịch tập và lịch thi đấu của nhiều đoàn.

Chỉ một thông tin không được chuyển tới đúng bộ phận cũng có thể dẫn tới sự cố ở một mắt xích khác.

Sau khi những vấn đề xuất hiện, ban tổ chức ASIAD 2026 đã phải điều chỉnh nhiều quy trình. Các yêu cầu đặt hoặc thay đổi xe sau 15h ngày hôm trước không được chấp nhận nhằm hạn chế sai sót. Thời gian xe khởi hành cũng được hiển thị lớn tại bàn thông tin của từng khách sạn.

Cách vận hành phương tiện được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Tài xế được yêu cầu chờ VĐV trong khả năng cho phép thay vì rời đi khi chưa có người lên xe.

Việc liên tục phải sửa quy trình sau khi đại hội đã diễn ra cho thấy thách thức không chỉ nằm ở từng bộ phận, mà còn ở khả năng phối hợp giữa các mắt xích trong toàn bộ hệ thống.

Công tác vận hành ASIAD 2026 được giao cho GL Events, một công ty của Pháp. Theo The Independent, đơn vị này nhận hợp đồng trị giá khoảng 63 tỷ yen, tương đương hơn 10.000 tỷ đồng. Kyodo News cho biết GL Events được lựa chọn vì có mức giá thấp hơn đáng kể so với phương án khác.

Tuy nhiên, việc đơn vị vận hành quốc tế tham gia không đồng nghĩa đây là nguyên nhân trực tiếp của các sự cố. Nguồn thông tin cũng không đưa ra bằng chứng cho thấy GL Events chịu trách nhiệm cho từng vấn đề.

Điểm đáng chú ý nằm ở khối lượng công việc mà hệ thống vận hành phải kết nối. Khi không có làng VĐV tập trung, sự phân tán về địa điểm lưu trú phải được bù lại bằng một mạng lưới điều phối lớn hơn.

Thông tin vì thế phải được truyền chính xác giữa ban tổ chức, các đoàn thể thao, khách sạn, tài xế, sân tập và địa điểm thi đấu. Một sai sót ở một khâu có thể nhanh chóng tác động đến những khâu còn lại.

Tiết kiệm chi phí xây dựng nhưng tăng áp lực vận hành

Việc không xây dựng làng VĐV truyền thống giúp giảm nhu cầu đầu tư vào một khu phức hợp lớn chỉ phục vụ trong thời gian ngắn. Hội đồng Olympic châu Á cũng bảo vệ lựa chọn này với lập luận rằng những công trình được xây dựng riêng cho một sự kiện có thể bị sử dụng kém hiệu quả sau đại hội.

Tuy nhiên, giảm chi phí xây dựng không đồng nghĩa với việc bài toán tổ chức trở nên dễ dàng hơn.

Một phần chi phí và độ phức tạp có thể được chuyển từ khâu xây dựng sang khâu vận hành. Thay vì một làng VĐV tập trung, ban tổ chức phải duy trì cùng lúc hệ thống khách sạn, tàu lưu trú, xe buýt và các điểm trung chuyển trong suốt nhiều tuần.

Bài toán càng khó khi thời tiết diễn biến bất lợi. Mưa lớn từng khiến nhiều môn như cricket, quần vợt, lướt sóng và bắn cung bị gián đoạn. Một số trận cricket thậm chí phải hủy vì không thể thi đấu.

Thời tiết là yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của ban tổ chức. Nhưng khả năng ứng phó với những thay đổi này lại phụ thuộc vào độ linh hoạt của lịch thi đấu và hệ thống hậu cần.

Nếu lịch trình được xếp quá sát nhau, một trận đấu bị hoãn có thể khiến ban tổ chức không còn đủ thời gian để bố trí lại. Tương tự, nếu phương tiện được phân bổ cứng theo các khung giờ, một thay đổi nhỏ cũng có thể buộc nhiều đoàn phải điều chỉnh cùng lúc.

Những gì diễn ra tại ASIAD 2026 vì thế cho thấy bài toán tổ chức không chỉ nằm ở một sự cố cụ thể. Đó là sự đánh đổi giữa chi phí xây dựng, mô hình lưu trú và độ phức tạp của hệ thống vận hành.

Mô hình phân tán có thể giúp giảm nhu cầu xây dựng cơ sở vật chất mới, nhưng đổi lại đòi hỏi khả năng điều phối rất cao, thông tin phải chính xác và hệ thống cần đủ dư địa để xử lý các tình huống bất ngờ.

Khi một trong những mắt xích này gặp vấn đề, người chịu ảnh hưởng cuối cùng vẫn là các VĐV, những người cần có điều kiện tốt nhất để nghỉ ngơi, tập luyện và thi đấu tại một đại hội thể thao.

Minh Ngọc (SHTT)