Xã hội
02/11/2026 13:56Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan: Tuyệt đối cấm lấy tạng người dưới 18 tuổi còn sống
Tại phiên giải trình trước Quốc hội vào sáng 2/11 liên quan đến dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết ban soạn thảo đã tiếp thu hàng loạt ý kiến từ các đại biểu để điều chỉnh những quy định then chốt về độ tuổi cũng như điều kiện hiến tạng.
Trẻ em không phải là "nguồn hiến tạng thế chỗ"
Điểm thay đổi đáng chú ý nhất trong dự thảo lần này là lằn ranh đỏ về độ tuổi: Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và các bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi khi họ còn sống. Trẻ em chỉ được phép hiến các loại mô có khả năng tự tái sinh (như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi...) nằm trong danh mục quy định của Bộ Y tế, đi kèm những điều kiện vô cùng khắt khe.
Cụ thể, theo bản chỉnh lý ngày 1/11, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột trong tình huống duy nhất: Không tìm được người hiến trưởng thành nào phù hợp. Việc này đòi hỏi người hiến phải đảm bảo sức khỏe, được tư vấn độc lập và phải có sự đồng ý bằng văn bản từ cả cha lẫn mẹ (hoặc người giám hộ còn lại).
Đặc biệt, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng quyền tự quyết của trẻ nhỏ. Quyết định của phụ huynh không thể đè lên mong muốn của con cái. "Sự đồng ý của cha mẹ phải đặt trên cơ sở quyền và sự đồng ý của trẻ. Nguyện vọng của trẻ được ưu tiên cao hơn hết và trước hết", người đứng đầu ngành Y tế khẳng định.
Để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ xung đột lợi ích hay sức ép tâm lý, quy định mới yêu cầu khâu tư vấn cho người hiến phải tách biệt hoàn toàn với quá trình chẩn đoán, chỉ định hay thực hiện ca ghép. Bác sĩ trực tiếp điều trị hoặc tham gia tư vấn cho bệnh nhân nhận tạng sẽ không được phép ngồi vào hội đồng quyết định xem người hiến có đủ điều kiện hay không.
Đối với độ tuổi đăng ký hiến tạng tự nguyện, Chính phủ thống nhất giữ nguyên mốc từ đủ 18 tuổi trở lên như luật hiện hành. Bởi đây là quyết định mang tính bước ngoặt của cuộc đời, đòi hỏi cá nhân phải hoàn toàn độc lập và có đủ năng lực hành vi để tự mình quyết định.
Bít mọi kẽ hở mua bán tạng và trục lợi xuyên quốc gia
Bên cạnh câu chuyện độ tuổi, dự thảo luật sửa đổi cũng tập trung gia cố "lá chắn" nhằm chặn đứng tình trạng lừa dối, ép buộc hoặc biến hoạt động hiến ghép tạng thành công cụ kiếm tiền. Các quy trình xác minh nhân thân, kiểm tra mối quan hệ giữa người hiến - người nhận sẽ được làm chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Dự luật mới mở rộng khung hành vi bị nghiêm cấm, trong đó khoanh vùng và xử lý nghiêm các đường dây tổ chức, tiếp tay đưa người Việt Nam ra nước ngoài hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để thực hiện các ca hiến, ghép tạng trái phép.
Đối với khâu xác định chết não hay chết tuần hoàn – vốn là thời điểm nhạy cảm để tiến hành lấy tạng – dự thảo quy định thành lập một hội đồng đánh giá độc lập. Những bác sĩ trực tiếp điều trị cho bệnh nhân, người tham gia vận động hiến tạng hay ekip đứng phẫu thuật lấy/ghép tạng đều không được có mặt trong hội đồng này. Kết luận tử vong chỉ được công nhận khi đạt 100% sự đồng thuận từ các thành viên chuyên môn.
Trong trường hợp người quá cố chưa từng đăng ký hiến tạng lúc còn sống nhưng người nhà có nguyện vọng hiến tặng cứu người, cơ quan soạn thảo đang tiếp tục tiếp thu các góp ý để hoàn thiện quy định, vừa giữ được tính nhân văn vừa tôn trọng tối đa ý nguyện gia đình.
Về bài toán điều phối mô tạng, tất cả sẽ được quản lý tập trung và minh bạch trên phạm vi toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia. Việc lựa chọn người được nhận tạng phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí y khoa rõ ràng, công bằng, tuyệt đối không có sự phân biệt đối xử về tuổi tác, giới tính hay địa vị xã hội. Mọi hành vi cố tình gian lận thông tin, can thiệp dữ liệu hay lợi dụng khâu điều phối để trục lợi đều bị nghiêm cấm.
Khép lại phiên giải trình, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định quan điểm xuyên suốt của dự luật: Mở rộng cơ hội sống cho người bệnh bằng việc hiến tặng mô tạng là điều khuyến khích, nhưng tuyệt đối không đánh đổi bằng an toàn, quyền lợi hợp pháp của người hiến hay tạo ra kẽ hở cho các hành vi trục lợi, phạm pháp.
PN (SHTT)