Xã hội
16/11/2026 07:23Hà Nội muốn mỗi tuyến phố mang một sắc cây riêng: Phố Nguyễn Du có thể không còn là “thiên đường hoa sữa”?
Khi hàng cây trở thành dấu hiệu nhận diện của Hà Nội
Có những con phố chỉ cần nhắc tên, người ta đã hình dung ra ngay hàng cây đặc trưng. Phan Đình Phùng gắn với những tán sấu cổ thụ, Lò Đúc nổi tiếng bởi hàng sao đen, còn Nguyễn Du lại khiến nhiều người nhớ đến hương hoa sữa mỗi độ thu về. Những hàng cây ấy không đơn thuần tạo bóng mát mà đã trở thành một phần ký ức của người Hà Nội.
Thế nhưng, diện mạo cây xanh trên nhiều tuyến phố hiện nay vẫn chưa thực sự đồng nhất. Hà Nội có hơn 1.000 tuyến đường, phố với nhiều chủng loại cây khác nhau. Không ít nơi cây được trồng xen kẽ, thiếu quy hoạch thống nhất, khiến việc chăm sóc, cắt tỉa và quản lý gặp nhiều khó khăn.
Để thay đổi thực trạng này, thành phố đang định hướng mỗi tuyến phố chỉ sử dụng một loài cây bóng mát chủ đạo. Với những tuyến đường có đặc thù riêng, số lượng có thể tối đa hai loài.
Định hướng trên nằm trong Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước được Hà Nội phê duyệt tại Quyết định 5008/QĐ-UBND ngày 15/9/2026. Tiếp đó, Quyết định 143/2026/QĐ-UBND ngày 12/10/2026 ban hành quy định quản lý lĩnh vực này và chính thức có hiệu lực từ ngày 22/10.
Theo danh mục được đưa ra, có 33 loài cây được lựa chọn để trồng trên đường phố và tại các khu vực công cộng. Trong số đó có những cái tên quen thuộc như sấu, bằng lăng, phượng vĩ, lộc vừng, sao đen, nhội, long não, ngọc lan, sưa đỏ, giáng hương, hoàng lan, kèn hồng, chuông vàng, ban trắng, ban tím, muồng hoàng yến, phong linh và xoài.
Đáng chú ý, hoa sữa không nằm trong danh mục 33 loài cây định hướng trồng trên đường phố, nhưng cũng không thuộc nhóm 18 loài bị cấm trồng.
Thành phố đã đưa ra phương án lựa chọn cây cho từng khu vực cụ thể. Trên phố Phan Đình Phùng, cây sấu tiếp tục được duy trì ở đoạn từ Mai Xuân Thưởng đến Cửa Bắc, trong khi đoạn từ Cửa Bắc đến Hàng Đậu định hướng trồng nhội. Phố Hoàng Diệu lựa chọn quếch và thàn mát; Điện Biên Phủ ưu tiên sang, sao đen.

Khu vực quanh Hồ Gươm sẽ ưu tiên lộc vừng, sấu và bằng lăng. Đường Thanh Niên định hướng sử dụng phượng và ban trắng. Trong khi đó, các tuyến Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng tiếp tục duy trì sấu, nhội.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở phố Nguyễn Du. Thay vì tiếp tục lấy hoa sữa làm dấu ấn như hiện nay, tuyến phố này được định hướng lựa chọn sao đen làm loài cây chủ đạo.
Chủ trương mỗi tuyến phố một loài cây có thể giúp cảnh quan trở nên đồng bộ, dễ nhận diện hơn. Tuy nhiên, với những con phố đã có lịch sử và dấu ấn riêng, việc thay đổi không đơn giản chỉ là lựa chọn một giống cây phù hợp rồi tiến hành trồng mới.
Nhà văn, kiến trúc sư Nguyễn Trương Quý cho rằng, bản sắc đô thị không nên được hiểu đơn giản là việc mỗi con phố sở hữu một loại cây riêng. Điều quan trọng hơn nằm ở quá trình chắt lọc, nhận diện và cách con người ứng xử với không gian sống.
Theo ông, Hà Nội vẫn là thành phố có sự gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Khả năng quan sát, hiểu và thích ứng với thiên nhiên một cách duyên dáng chính là nét riêng từng góp phần tạo nên thương hiệu lối sống của người Hà Nội.
Bởi vậy, quy hoạch cây xanh cần tính đến nhiều yếu tố nhỏ nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không gian sống. Đó có thể là việc giữ lại khoảng đất thấm nước quanh gốc cây, tạo đủ không gian cho tán phát triển hay cân nhắc mật độ trồng để hương hoa không trở nên quá nồng.
Ông Nguyễn Trương Quý cũng lưu ý đến khả năng thích nghi của cây với điều kiện môi trường, khí hậu, mức độ an toàn và vấn đề vệ sinh đô thị. Những loại cây có lá nhỏ, khi rụng nhiều dễ gây tắc cống hoặc khiến việc quét dọn trở nên vất vả cần được cân nhắc kỹ, trong đó có bàng Đài Loan, me và phượng.
Đặc biệt, những cây thường xuyên có cành giòn, dễ gãy hoặc xảy ra tình trạng gãy đổ cần được hạn chế trồng mới, thậm chí chấm dứt trồng tại những vị trí không phù hợp. Nếu vẫn lựa chọn, cần bố trí ở khu vực đủ rộng để cây phát triển an toàn.
Bài toán cây xanh không chỉ nằm ở chuyện chọn loài nào
Một thực tế đáng chú ý là dù Hà Nội sở hữu nhiều tuyến phố rợp bóng cây cổ thụ, diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội đô hiện mới đạt khoảng 2-3m²/người. Đây vẫn là mức khá khiêm tốn so với mục tiêu phát triển đô thị xanh.
Thành phố đang đặt mục tiêu nâng diện tích cây xanh bình quân lên trên 10m²/người vào năm 2030. Điều đó đồng nghĩa Hà Nội không chỉ cần sắp xếp lại những hàng cây hiện có mà còn phải tìm thêm không gian để mở rộng diện tích xanh trong đô thị.
Trong quá trình này, câu chuyện hoa sữa tiếp tục nhận được nhiều sự quan tâm. Với không ít người, đây là loài cây gắn liền với mùa thu Hà Nội, mang đến những ký ức khó thay thế. Nhưng cũng có những cư dân không thể chịu được mùi hương nồng đặc trưng, nhất là khi cây được trồng dày đặc gần khu dân cư.
Việc phố Nguyễn Du có thể chuyển hướng sang cây sao đen vì thế không chỉ là câu chuyện thay đổi cảnh quan, mà còn gợi ra tranh luận về cách cân bằng giữa ký ức và nhu cầu sống của cư dân hiện tại.

Theo kiến trúc sư Nguyễn Hà, kinh nghiệm từ những quốc gia có hệ thống cây xanh đô thị phát triển như Mỹ, Singapore, Australia và các nước Tây Âu cho thấy việc lựa chọn cây trồng cần tuân thủ nguyên tắc cốt lõi của Hiệp hội Lâm nghiệp Đô thị Quốc tế (ISA): đúng cây, đúng chỗ.
Một trong những vấn đề được các đô thị đặc biệt quan tâm là nguy cơ sâu bệnh lây lan trên diện rộng. Từng có những thảm họa nấm bệnh khiến hàng triệu cây du tại Bắc Mỹ chết hàng loạt. Để hạn chế nguy cơ tương tự, cơ cấu cây xanh đô thị được khuyến nghị kiểm soát theo tỷ lệ: một loài không chiếm quá 10% tổng số cây, một chi không vượt 20% và một họ thực vật không quá 30%.
Bên cạnh khả năng thích nghi và chống chịu sâu bệnh, mức độ gây dị ứng cũng là yếu tố cần được xem xét. Tại một số quốc gia, thang đo OPALS được sử dụng để đánh giá cây xanh dựa trên khả năng phát tán phấn hoa, độc tính của nhựa và mùi hương, với mức điểm từ 1 đến 10.
Những loài có chỉ số OPALS từ 7 trở lên được khuyến nghị loại khỏi danh mục trồng gần các khu vực nhạy cảm như khu dân cư, trường học và bệnh viện.
Từ góc nhìn này, kiến trúc sư Nguyễn Hà cho rằng ý kiến của những người bị dị ứng hoặc khó chịu với mùi hoa sữa cần được tính đến trong quá trình quy hoạch. Việc giữ lại, trồng mới, cắt tỉa hay di dời loài cây này đều cần có sự cân nhắc phù hợp.
Bà nhận định ngưỡng chịu đựng mùi hương của mỗi người không giống nhau. Một mùi hương có thể dễ chịu với người này nhưng lại gây khó chịu cho người khác. Vì cư dân đô thị đều có quyền lợi ngang nhau, những người làm quy hoạch cần tìm phương án dung hòa, đáp ứng lợi ích chung thay vì chỉ dựa trên sở thích của một nhóm.
Theo kiến trúc sư Nguyễn Hà, hoa sữa vẫn có thể được trồng nhưng nên giảm mật độ, đồng thời ưu tiên những vị trí cách xa khu dân cư để hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Giữ ký ức cây xanh bằng cách nào?
Một điểm đáng chú ý trong đề án của Hà Nội là định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu đến từng cá thể cây xanh. Kiến trúc sư Nguyễn Hà đánh giá đây là bước đi cần thiết, đặc biệt đối với những cây có giá trị lịch sử và văn hóa.
Khi từng cây được lập hồ sơ, đánh số và theo dõi riêng, cơ quan quản lý sẽ thuận lợi hơn trong việc chăm sóc, kiểm tra mức độ an toàn cũng như phát hiện những dấu hiệu cần xử lý. Những cây cổ thụ gắn với lịch sử đô thị cũng có thêm cơ sở để được bảo vệ, thay vì chỉ phụ thuộc vào đánh giá chủ quan.
Ở góc độ rộng hơn, cây xanh không còn đơn thuần là một hạng mục thuộc hạ tầng kỹ thuật. Đây còn là yếu tố góp phần định hình diện mạo, bản sắc và thương hiệu của một thành phố hiện đại, đồng thời gắn với xu hướng bảo vệ môi trường và thực hiện cam kết Net-Zero.
Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hiệp hội Công viên cây xanh Việt Nam, cho rằng việc xây dựng đề án quản lý và phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước là cơ hội để Hà Nội xác lập tầm nhìn dài hạn, đưa cây xanh trở thành một phần không thể thiếu của không gian đô thị.
Theo ông, cách ứng xử với cây xanh cần vượt ra khỏi tư duy xem đây chỉ là một bộ phận của hạ tầng kỹ thuật. Điều quan trọng là tạo được sự gắn bó để mỗi người dân đều coi cây xanh là tài sản chung, từ đó chủ động gìn giữ và bảo vệ.
Bởi với Hà Nội, nhiều hàng cây đã vượt qua giá trị của một công trình cảnh quan thông thường. Chúng hiện diện trong thơ ca, nhạc họa, trong những con đường quen thuộc và trong ký ức của nhiều thế hệ cư dân.
Quy hoạch mỗi phố một loài cây có thể tạo nên diện mạo đồng bộ, hiện đại hơn. Nhưng một thành phố đáng sống không chỉ được nhận diện bằng những hàng cây được sắp xếp ngay ngắn. Đó còn là nơi những giá trị cũ được trân trọng, những thay đổi mới được tính toán hợp lý và thiên nhiên vẫn có đủ không gian để cùng con người tồn tại lâu dài.
QT (SHTT)