Đời sống
09/11/2026 09:51Vì sao ăn nhạt nhưng huyết áp vẫn cao?
Hàng triệu người Việt mắc tăng huyết áp
Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh lý tim mạch. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, tình trạng này đang góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh tim mạch tại nước ta.
Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, Việt Nam hiện có khoảng 16,9 triệu người trưởng thành trong độ tuổi 30-79 mắc tăng huyết áp. Tuy nhiên, chỉ 51% số người bệnh được chẩn đoán, 32% được tiếp cận điều trị và khoảng 15% kiểm soát được huyết áp theo mục tiêu.
Việc kiểm soát huyết áp vì thế có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe và tiên lượng của người bệnh. Giáo sư Phạm Mạnh Hùng cho biết, chỉ cần giảm 5 mmHg huyết áp, nguy cơ đột quỵ và suy tim đều có thể giảm 13%, nguy cơ mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ giảm 8% và tỷ lệ tử vong do các nguyên nhân tim mạch giảm 5%.
Ăn nhạt nhưng huyết áp vẫn cao, nguyên nhân do đâu?
Theo Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, giảm natri trong khẩu phần và áp dụng chế độ ăn DASH là hai giải pháp được Hội Tăng huyết áp Quốc tế (ISH) khuyến cáo trong kiểm soát tăng huyết áp.
Đây cũng là những thay đổi người dân có thể thực hiện ngay trong bữa ăn hằng ngày, đặc biệt khi nhận thấy huyết áp bắt đầu có xu hướng tăng.
Về việc giảm muối, Tiến sĩ Giang cho biết nhiều người thắc mắc tại sao đã ăn nhạt nhưng chỉ số huyết áp vẫn cao. Thực tế, giảm natri có thể hỗ trợ hạ huyết áp, nhưng để đưa chỉ số về mức mục tiêu điều trị còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.
Khi cơ thể tiêu thụ quá nhiều natri, lượng nước được giữ lại có thể tăng lên, từ đó ảnh hưởng đến huyết áp. Tuy nhiên, mức độ đáp ứng với việc giảm natri ở mỗi người không giống nhau.
Bên cạnh đó, huyết áp còn chịu tác động của sức cản mạch máu, khả năng điều hòa muối và nước của thận cùng nhiều yếu tố sinh lý khác. Vì vậy, chỉ thay đổi khẩu vị theo hướng ăn nhạt chưa chắc đã đủ để kiểm soát huyết áp.
Một vấn đề nhiều người dễ bỏ qua là lượng natri không chỉ đến từ muối ăn sử dụng khi nấu nướng. Nước dùng phở, nước mắm, hạt nêm, mì chính, nước tương, dưa cà muối và thực phẩm chế biến sẵn đều có thể bổ sung natri vào khẩu phần.
WHO cũng lưu ý natri có mặt trong nhiều loại gia vị, phụ gia thực phẩm và các sản phẩm đóng gói. Vì vậy, người muốn giảm muối cần chú ý đến tổng lượng natri tiêu thụ trong cả ngày, thay vì chỉ căn cứ vào việc món ăn có vị mặn hay nhạt.
WHO khuyến cáo người trưởng thành tiêu thụ dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối ăn. Đây là tổng lượng từ tất cả các nguồn thực phẩm, không chỉ riêng muối dùng để nêm nếm.
Tiến sĩ Giang lấy ví dụ, một gói thực phẩm có hai khẩu phần, mỗi khẩu phần chứa 400 mg natri. Nếu ăn hết cả gói, người dùng đã nạp vào cơ thể 800 mg natri, tương đương 40% giới hạn 2.000 mg được khuyến cáo trong ngày.
Do đó, khi mua thực phẩm đóng gói, người dân nên kiểm tra bảng thành phần dinh dưỡng, chú ý lượng natri trong mỗi khẩu phần và số khẩu phần của cả gói. Việc này giúp tránh tình trạng ăn ít muối trong bữa chính nhưng lại tiêu thụ quá nhiều natri từ các thực phẩm khác.
Chế độ ăn DASH giúp kiểm soát huyết áp
Ngoài giảm natri, người bị tăng huyết áp cần điều chỉnh toàn diện chế độ dinh dưỡng theo nguyên tắc DASH (chế độ ăn nhằm ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị tăng huyết áp).
Theo Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, hiệu quả của chế độ ăn này đã được chứng minh qua các thử nghiệm thực tế. Sau 8 tuần áp dụng DASH, nhóm người tham gia giảm hơn 5,5 mmHg huyết áp tâm thu và hơn 3 mmHg huyết áp tâm trương so với nhóm đối chứng.
Đáng chú ý, khi kết hợp chế độ ăn DASH với việc giảm lượng muối tiêu thụ, huyết áp tâm thu trung bình giảm tới 11,5 mmHg.
Chế độ ăn DASH tập trung vào rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt, cá, thịt gia cầm và sữa ít béo. Ngược lại, chế độ này hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, đồ ngọt và những sản phẩm có hàm lượng natri cao.
Để áp dụng trong bữa cơm gia đình Việt, người dân có thể bắt đầu từ những thay đổi đơn giản. Chẳng hạn, thay một số bữa ăn giò chả, cá muối bằng cá tươi, thịt nạc hoặc đậu phụ chế biến ít gia vị; thường xuyên thay đổi các loại rau theo mùa, ưu tiên trái cây nguyên quả và bổ sung ngũ cốc nguyên hạt.
Sữa ít béo cũng là lựa chọn có thể đưa vào khẩu phần nếu phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của mỗi người.
Bên cạnh chế độ ăn, điều chỉnh lối sống cũng góp phần kiểm soát huyết áp. WHO khuyến cáo người dân duy trì hoạt động thể lực, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá. Với người trưởng thành, mục tiêu vận động có thể hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần.
Với những người ít vận động, có thể bắt đầu bằng các quãng đi bộ vừa sức rồi tăng dần. Người có thói quen uống rượu bia cần chú ý cả tần suất lẫn lượng tiêu thụ trong mỗi lần. Riêng người cao tuổi gầy yếu hoặc đang sụt cân ngoài ý muốn, việc bảo đảm ăn uống đầy đủ để duy trì thể trạng cần được ưu tiên.
Các chuyên gia cũng lưu ý, thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt là những biện pháp hỗ trợ quan trọng nhưng không thay thế thuốc điều trị. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần theo dõi chỉ số thường xuyên, tái khám và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp có dấu hiệu ổn định.
HL (SHTT)