Nhiều người cha thích xây dựng hình ảnh dễ dãi, nhưng đôi khi sự xuề xòa đó không hẳn đến từ lòng bao dung mà là tâm lý né tránh va chạm khi dạy con.

Họ ngại tranh cãi, sợ con buồn lòng hay lo lắng bản thân bị gán mác khó tính. Bên cạnh đó, cũng có những người bố vì quá thương con nên dù biết cần đặt ra quy củ nhưng lại thiếu sự kiên quyết để thực thi, hễ thấy con khóc hay chịu chút ràng buộc là lại mềm lòng.  

Yêu thương con không bao giờ sai, song tình thương thiếu đi giới hạn sẽ nhanh chóng biến tướng thành sự nuông chiều. Nếu cha mẹ liên tục nhượng bộ, trẻ sẽ hình thành tư duy rằng mọi quy tắc đều có thể bị bẻ cong, miễn là chúng phản ứng đủ quyết liệt hoặc tìm được người đứng ra che chở.  

Trái ngược với sự cả nể đó là câu chuyện về cách xử lý của một người bố có cậu con trai 10 tuổi phạm lỗi bắt nạt bạn trên xe buýt đưa đón học sinh. Khi nhà trường đình chỉ quyền đi xe buýt của cậu bé trong ba ngày, người bố không hề tìm cách xin xỏ để con được miễn phạt mà yêu cầu con phải tự chạy bộ đến trường suốt một tuần. Ông lặng lẽ lái xe theo sau để đảm bảo an toàn và bắt con ghi chép lại quá trình tự rèn luyện mỗi ngày. Chính trải nghiệm thực tế này đã giúp cậu bé thay đổi nhận thức và chấm dứt hoàn toàn hành vi bắt nạt bạn bè.  

20-1795143283-nhung-dac-diem-cua-nguoi-bo-co-the-nuoi-day-con-cai-ngoan-ngoan-hieu-thao

Rõ ràng, khi trẻ vấp ngã hay phạm sai lầm, việc cha mẹ vội vàng xoa dịu hoặc dọn dẹp hậu quả thay con không phải là giải pháp. Điều cốt lõi là giúp trẻ nhận diện được cái sai và biết chịu trách nhiệm với hành động của mình.

Nghiêm khắc không phải là gieo rắc nỗi sợ hãi, mà là giúp con hiểu một việc bị cấm đoán không đơn thuần vì ý muốn của bố mẹ, mà bởi nó gây hại cho chính bản thân trẻ hoặc những người xung quanh. Khi nguyên tắc được giải thích thấu đáo và duy trì nhất quán, trẻ sẽ dần hình thành sự tự giác thay vì đối phó vì sợ đòn roi.   

Kỷ luật là yếu tố bắt buộc, nhưng phương pháp thực thi mới quyết định hiệu quả giáo dục. Một người cha thường xuyên trút giận hay dùng bạo lực với con tuyệt đối không phải là người nghiêm khắc đúng nghĩa.  

Không ít đứa trẻ lớn lên trong nỗi ám ảnh khi người cha sẵn sàng nổi trận lôi đình chỉ vì những sai sót nhỏ nhặt: điểm kém thì bị mắng là kẻ vô dụng, về muộn thì bị phạt quỳ, thậm chí ăn uống không vừa ý cũng phải chịu đòn. Những người cha này nhân danh quyền uy làm cha để áp đặt mà khước từ mọi lời giải thích từ con trẻ.

Trong môi trường ngột ngạt ấy, trẻ có thể khuất phục vì sợ hãi nhưng trong lòng lại thiếu đi sự thấu hiểu và tôn trọng. Hệ quả là khi trưởng thành, nhiều người chọn cách rời xa gia đình, hạn chế giao tiếp để trốn tránh những vết thương tâm lý thời thơ ấu.  

20-1795143329-nhung-dac-diem-cua-nguoi-bo-co-the-nuoi-day-con-cai-ngoan-ngoan-hieu-thao

Sự nghiêm khắc chân chính phải hướng tới mục tiêu điều chỉnh hành vi, chứ không phải chà đạp nhân phẩm hay kìm kẹp cảm xúc của trẻ. Nhìn lại tấm gương của nhà tư tưởng, nhà cải cách nổi tiếng Trung Quốc Lương Khải Siêu, người đời luôn nể phục cách ông nuôi dạy cả chín người con vừa chuẩn mực lại vừa tôn trọng cá tính riêng.

Ông sát sao việc học hành, rèn giũa phẩm hạnh của các con qua những bức thư thăm hỏi, động viên thường xuyên, nhưng đến khi con chọn nghề nghiệp, ông hoàn toàn không áp đặt mà hết lòng ủng hộ từ kiến trúc, khảo cổ cho đến ngành tên lửa.  

Từ phương pháp giáo dục mẫu mực này, các bậc phụ huynh có thể đúc kết ba nguyên tắc cốt lõi. Đầu tiên là chỉ phê bình hành vi chứ không phủ nhận giá trị con người. Cha mẹ cần chỉ rõ điểm sai của hành động thay vì dán nhãn xúc phạm như “đồ vô dụng” hay “đứa trẻ hư”, bởi hành vi có thể uốn nắn nhưng lời miệt thị sẽ làm tổn thương sâu sắc lòng tự trọng của con.

Tiếp theo, mọi quy định và chế tài cần được thông báo minh bạch từ đầu để trẻ nắm rõ ranh giới được phép và không được phép, đồng thời cha mẹ phải thực thi nhất quán chứ không tùy tiện thay đổi theo tâm trạng. Cuối cùng, đằng sau sự nghiêm khắc luôn phải là vòng tay yêu thương.

Phê bình không đồng nghĩa với sự ghẻ lạnh; sau khi nhắc nhở, cha mẹ vẫn cần lắng nghe và đồng hành giúp con sửa sai để trẻ cảm nhận được rằng dù hành vi sai trái không được chấp nhận, tình yêu cha mẹ dành cho con vẫn nguyên vẹn.   

Quản lý con cái không có nghĩa là kiểm soát nhất cử nhất động, từ chuyện ăn mặc, kết bạn đến định hướng tương lai. Cha mẹ chỉ cần thiết lập những lằn ranh nguyên tắc như sự trung thực, không bắt nạt hay xâm phạm đồ đạc của người khác và có trách nhiệm với bổn phận của mình, còn những vấn đề thuộc về sở thích hay sinh hoạt cá nhân thì nên trao quyền tự quyết cho trẻ.

Song song đó, mỗi quy tắc đưa ra cần đi kèm với lời giải thích thấu tình đạt lý và sự gương mẫu từ chính người lớn. Thay vì cấm đoán sáo rỗng, hãy giúp con hiểu rằng nói dối sẽ đánh mất niềm tin nơi người khác, khiến ngay cả lời nói thật sau này cũng bị nghi ngờ. Khi thấu hiểu bản chất vấn đề, trẻ sẽ tự nguyện biến khuôn phép bên ngoài thành chuẩn mực nội tại.

Việc áp dụng kỷ luật cũng đòi hỏi những hình thức chế tài tương xứng và mang tính xây dựng. Chẳng hạn, nếu con làm đổ sữa thì yêu cầu con cùng lau dọn, hoặc nếu con xem tivi quá giờ quy định thì cắt giảm thời lượng vào hôm sau. Mục đích tối thượng không phải là làm trẻ bẽ mặt hay khiếp sợ, mà là dạy con bài học về hệ quả tất yếu của mỗi hành động. Tuyệt đối tránh việc trừng phạt trong cơn nóng giận, khơi lại lỗi cũ hay làm nhục con chốn đông người.

Trên hết, mọi nguyên tắc giáo dục đều phải được neo giữ trên nền tảng của tình yêu thương vô điều kiện. Đừng để trẻ lầm tưởng rằng chúng chỉ xứng đáng nhận lời khen khi đạt điểm cao hay răm rắp nghe lời. Khi con đã nỗ lực nhưng kết quả chưa như ý, cha mẹ cần ghi nhận sự cố gắng ấy trước khi cùng con tìm hướng khắc phục; khi con làm việc nhà còn lóng ngóng, hãy kiên nhẫn chỉ bảo thay vì vội vàng quở trách.  

Một đứa trẻ cần được nuôi dưỡng trong niềm tin rằng mình luôn được yêu thương, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mọi hành vi sai trái đều được dung túng. Sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc và sự ấm áp, giữa yêu cầu cao và sự tôn trọng tuy không phải chiếc đũa thần biến mọi đứa trẻ trở nên ngoan ngoãn tuyệt đối, nhưng chắc chắn sẽ kiến tạo một môi trường lành mạnh nhất để con học cách tự chủ, sống có trách nhiệm và trưởng thành vững vàng.

PV (SHTT)

Chọn Docnhanh.vn làm nguồn ưu tiên trên Google Search

  • Bước 1: Bấm vào nút 'Thêm Docnhanh.vn trên Google', hoặc truy cập đường dẫn https://www.google.com/preferences/source?q=docnhanh.vn
  • Bước 2: Tại trang web vừa mở, bấm vào ô vuông nằm bên phải Docnhanh.vn để chọn làm nguồn tìm kiếm ưu tiên.

Khi ô vuông chuyển thành dấu tích xanh là hoàn thành, bạn đọc có thể đóng trang web trên.

Các nguồn được ưu tiên
Thêm hoặc thay đổi những nguồn bạn ưu tiên bất cứ lúc nào. Bạn sẽ thấy những nguồn này thường xuyên hơn trong kết quả tìm kiếm của mình.
Tìm kiếm theo tên hoặc trang web
docnhanh.vn
Docnhanh.vn
Docnhanh.vn docnhanh.vn

Khi nhìn thấy dấu tích xanh bên cạnh Docnhanh.vn là đã hoàn thành.