Kinh tế
23/10/2026 07:57Giá điện theo giờ: Nhiều gia đình có thể phải trả thêm tiền vì khó tránh giờ cao điểm
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đưa ra đề xuất bổ sung cơ chế giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng, gồm ba khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường. Cơ chế này có thể áp dụng với khách hàng sinh hoạt nếu đáp ứng các điều kiện kỹ thuật.
Trao đổi với VietNamNet, TS Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, nhận định việc tính giá điện theo giờ có thể tạo động lực tiết kiệm điện và khuyến khích người dân chuyển một phần nhu cầu sử dụng sang những thời điểm có giá thấp hơn.
Dù vậy, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào cách xây dựng biểu giá cũng như khả năng điều chỉnh lịch sử dụng điện của từng hộ gia đình. Nếu mức giá giờ cao điểm quá cao, chính sách có thể khiến người dân chịu thêm áp lực tài chính thay vì đạt được mục tiêu điều tiết phụ tải.
Giờ cao điểm trùng thời gian sinh hoạt, người dân khó xoay xở
Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, cơ chế giá điện bậc thang hiện hành điều chỉnh đơn giá dựa trên tổng lượng điện tiêu thụ trong tháng. Trong khi đó, tính giá điện theo thời gian sử dụng hướng đến việc khuyến khích khách hàng thay đổi thời điểm dùng điện, ưu tiên các khung giờ có giá thấp.
Một số thiết bị trong gia đình có thể linh hoạt về thời gian vận hành, chẳng hạn máy giặt, bình nước nóng có bảo ôn hoặc thiết bị sạc xe điện. Người sử dụng có thể chủ động chuyển hoạt động của những thiết bị này sang giờ thấp điểm để tiết kiệm chi phí.
Tuy nhiên, không phải nhu cầu sử dụng điện nào cũng có thể điều chỉnh. Phần lớn hoạt động thiết yếu của các gia đình thường tập trung vào buổi tối, khi người lớn trở về sau giờ làm, trẻ em kết thúc buổi học và các thành viên chuẩn bị bữa ăn, tắm giặt, học tập hoặc nghỉ ngơi.
Những hoạt động này gắn chặt với lịch làm việc, học tập và nhịp sống hằng ngày. Vì vậy, việc yêu cầu các gia đình thay đổi thời gian sử dụng điện chỉ để tránh mức giá cao có thể không khả thi.
Chuyên gia cho rằng nếu giá điện giờ cao điểm được thiết lập ở mức quá cao, hóa đơn của nhiều hộ gia đình có nguy cơ tăng lên dù họ không có nhiều lựa chọn để dịch chuyển nhu cầu. Chi phí phát sinh khi đó có thể không tương xứng với hiệu quả giảm áp lực phụ tải cho hệ thống điện.
Theo ông Hoạch, chính sách cần phân biệt rõ giữa nhóm nhu cầu thiết yếu khó thay đổi và những hoạt động có thể linh hoạt về thời gian. Việc thiết kế giá điện nên tập trung khuyến khích nhóm thứ hai, thay vì kỳ vọng người dân điều chỉnh các sinh hoạt cơ bản.
Mức chênh lệch giữa giá giờ cao điểm và thấp điểm cũng cần được tính toán thận trọng. Nếu khoảng cách quá nhỏ, người dân sẽ ít có động lực thay đổi thói quen. Ngược lại, nếu giá giờ cao điểm quá cao trong khi khả năng chuyển dịch nhu cầu còn hạn chế, chính sách có thể chủ yếu làm tăng chi phí sinh hoạt.
Chuyên gia nhấn mạnh mức chênh lệch giá không nên được xác định theo cảm tính hoặc đơn thuần dựa trên kinh nghiệm áp dụng với khách hàng sản xuất, kinh doanh. Cơ quan quản lý cần căn cứ vào biểu đồ phụ tải toàn hệ thống, đặc điểm tiêu thụ điện của hộ gia đình, khả năng điều chỉnh thời gian sử dụng và tác động đến hóa đơn của từng nhóm khách hàng.
Cần mô phỏng hóa đơn, thí điểm trước khi áp dụng rộng rãi
Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, tác động của giá điện theo giờ đến chi phí sinh hoạt không chỉ phụ thuộc vào chênh lệch giữa các khung giờ. Mức giá điện bình quân, tỷ trọng tiêu thụ ở từng thời điểm và cách kết hợp với biểu giá bậc thang hiện hành cũng quyết định số tiền mỗi gia đình phải trả.
Hai cơ chế giá điện có mục tiêu khác nhau: giá bậc thang khuyến khích tiết kiệm tổng lượng điện tiêu thụ, còn giá theo thời gian hướng đến thay đổi thời điểm sử dụng. Nếu triển khai đồng thời, cơ quan quản lý cần xây dựng cách tính rõ ràng để người dân có thể hiểu và dự đoán hóa đơn.
Trước khi áp dụng trên diện rộng, chuyên gia đề xuất mô phỏng hóa đơn theo nhiều phương án giá, đồng thời xem xét các nhóm hộ có mức tiêu thụ điện và điều kiện sinh hoạt khác nhau. Việc đối chiếu số tiền phải trả theo cơ chế mới với cách tính hiện hành sẽ giúp xác định nhóm được hưởng lợi và nhóm có nguy cơ tăng chi phí.
Bên cạnh đó, chính sách cần có lộ trình triển khai từng bước, đi kèm hướng dẫn sử dụng điện hiệu quả và khuyến khích người dân tự nguyện dịch chuyển phụ tải. Các hộ có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc điều kiện sinh hoạt đặc thù cũng cần được cân nhắc khi đánh giá tác động.
Một giải pháp được chuyên gia đề xuất là thí điểm tại những khu vực có đặc điểm phụ tải và điều kiện sử dụng điện khác nhau trước khi nhân rộng. Quá trình thử nghiệm cần xác định các tiêu chí cụ thể, bao gồm mức giảm phụ tải giờ cao điểm, lượng điện chuyển sang giờ thấp điểm, biến động hóa đơn và chi phí đầu tư hệ thống đo đếm.
Kết quả thí điểm cần được công khai để làm cơ sở điều chỉnh biểu giá và khung giờ. Nếu phụ tải cao điểm không giảm đáng kể nhưng hóa đơn của nhiều hộ gia đình tăng, phương án cần được xem xét lại. Ngược lại, nếu hiệu quả điều tiết được chứng minh và chi phí phát sinh nằm trong giới hạn chấp nhận được, chính sách có thể từng bước mở rộng.
TS Nguyễn Huy Hoạch cũng lưu ý, việc có công tơ đáp ứng yêu cầu đo đếm điện năng theo giờ chưa đồng nghĩa với việc có thể áp dụng ngay cơ chế này cho tất cả hộ gia đình. Chính sách còn đòi hỏi dữ liệu phụ tải đáng tin cậy, phương pháp tính giá minh bạch, hệ thống tiếp nhận và giải đáp khiếu nại, cùng các giải pháp hạn chế tác động bất lợi đối với những khách hàng khó thay đổi thời gian sử dụng điện.
Theo chuyên gia, giá điện theo giờ có thể trở thành công cụ quản lý nhu cầu tiêu thụ, nhưng không phải giải pháp duy nhất để giảm áp lực vào giờ cao điểm. Chính sách cần được đặt trong tổng thể các giải pháp về nguồn điện, truyền tải, lưu trữ năng lượng và quản lý nhu cầu, nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống mà vẫn bảo đảm chi phí điện sinh hoạt hợp lý.
Khung giờ cao điểm, thấp điểm được quy định thế nào?
Theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026, các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm được xác định như sau:
Giờ cao điểm: Từ 17h30 đến 22h30, áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, tương ứng 5 giờ mỗi ngày. Chủ nhật không áp dụng khung giờ cao điểm.
Giờ bình thường: Từ 6h đến 17h30 và từ 22h30 đến 24h, áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, tổng cộng 13 giờ mỗi ngày. Riêng Chủ nhật, khung giờ bình thường kéo dài từ 6h đến 24h, tương ứng 18 giờ.
Giờ thấp điểm: Từ 0h đến 6h hằng ngày, áp dụng tất cả các ngày trong tuần, tương ứng 6 giờ mỗi ngày.
Các khung giờ trên là căn cứ được nêu trong quyết định để phân chia thời gian sử dụng điện. Với đề xuất tính giá điện sinh hoạt theo giờ, vấn đề quan trọng là xây dựng mức giá phù hợp, giúp khuyến khích người dân điều chỉnh những nhu cầu có thể linh hoạt mà không tạo thêm gánh nặng cho các gia đình khó thay đổi lịch sinh hoạt.
QT (SHTT)