Những phát ngôn gây chú ý của cha con Chủ tịch Đức Giang về khai thác khoáng sản trước khi bị bắt

Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hóa chất Đức Giang – Đào Hữu Huyền từng thẳng thắn nhìn nhận rằng hoạt động khai thác khoáng sản, dù ở Việt Nam hay trên thế giới, đều phải chấp nhận đánh đổi nhất định về môi trường.

Tại Đại hội cổ đông thường niên diễn ra vào tháng 3/2025, một cổ đông đã bày tỏ lo ngại liên quan đến dự án khai thác quặng tại Đắk Nông. Theo ý kiến này, khu vực mỏ tuy không sâu nhưng có diện tích rất lớn, lên tới hơn 20.000 ha, đồng nghĩa với việc bề mặt đất bị tác động sẽ rất rộng. Trong bối cảnh Tây Nguyên là vùng có hệ sinh thái rừng phong phú, cổ đông đặt câu hỏi liệu việc triển khai dự án có dẫn đến việc phá hủy diện tích rừng lớn hay không.

Trước băn khoăn này, ông Huyền đáp lại bằng một câu nói mang tính hài hước: "Hay là thôi không làm nữa nhỉ? Để giữ cho rừng bạt ngàn luôn tươi đẹp thì chúng ta không làm gì đúng không?".

Ông cho rằng khai thác khoáng sản luôn đi kèm với sự đánh đổi, nhưng bài toán đặt ra là phải cân nhắc giữa lợi ích và tổn thất sao cho phần “được” lớn hơn. Ông cũng dẫn chứng thực tế rằng có những quốc gia sở hữu tài nguyên nhưng không khai thác, khiến đời sống người dân vẫn khó khăn. Tại Tây Nguyên, nếu không có hoạt động khai khoáng, đặc biệt tại Đắk Nông, kinh tế địa phương khó cải thiện.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, sau khi hoàn tất khai thác, đất sẽ được hoàn thổ và bàn giao lại cho người dân để tiếp tục canh tác các loại cây như keo hoặc cây công nghiệp khác.

"Quặng Alumin hiện nay là quặng cực kỳ quan trọng cho các nền công nghiệp trên thế giới và đặc biệt ngày nay, nhôm dùng rất nhiều trong các ngành. Chúng tôi mới nói đến Alumin, Đức Giang vào đấy sẽ làm ra những thỏi nhôm. Nhôm này chúng ta đang tốn rất nhiều tiền, nên đôi khi phải chấp nhận đánh đổi".

Ông Huyền cũng cho biết dự án được triển khai theo phương thức “cuốn chiếu”, tức là khai thác đến đâu sẽ hoàn nguyên đến đó, thay vì thực hiện đồng loạt trên toàn bộ diện tích khoảng 270 km² (tương đương 27.000 ha). Sau khi cải tạo, đất được giao lại để trồng các loại cây như cà phê, sầu riêng…

"Chúng tôi phá ở đây là những vùng rừng tạm, rừng thưa mà bà con mới trồng gần đây thôi. Riêng tại khu vực dự án này hiện tại gần như không có rừng. Ở Gia Lai, những nơi có rừng nguyên sinh là không cho làm luôn”.

Ở góc độ khác, Đào Hữu Duy Anh – Phó Chủ tịch HĐQT bổ sung rằng phần lớn diện tích được giao cho doanh nghiệp là đất đang trồng cao su hoặc cà phê nhưng hiệu quả thấp do nằm trên vùng có trữ lượng bô-xít lớn. Sau khi khai thác và hoàn thổ, chất lượng đất có thể được cải thiện, phù hợp hơn cho cây công nghiệp dài ngày. "Chúng tôi không bao giờ được phá hủy rừng. Cổ đông nên vào tận Đắk Nông để thấy thực tế nhưng thế nào. Đức Giang không bao giờ phá rừng”.

Trong một cuộc phỏng vấn với Forbes năm 2022, ông Duy Anh từng chia sẻ rằng doanh nghiệp đầu tư hàng trăm tỷ đồng cho các hệ thống quan trắc, xử lý nước thải, khí thải và nhiệt nhằm tái sử dụng tối đa tài nguyên, đồng thời giảm chi phí và hạn chế tác động môi trường.

Bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) được giao nhiệm vụ không chỉ tạo ra sản phẩm mới mà còn xử lý toàn bộ chất thải rắn, chuyển hóa thành sản phẩm có thể tái sử dụng trong hạ tầng công nghiệp. Theo đó, 100% xỉ thải được tận dụng và cung cấp cho các nhà máy xi măng trong và ngoài nước.

“Chất thải luôn đồng hành cùng ngành hóa chất, luôn áp lực song song giữa khai thác chế biến và nghiên cứu xử lý” , ông Duy Anh nói.

Tuy nhiên, chỉ sau khoảng một năm kể từ những phát biểu trên, doanh nghiệp này đã vướng vào vụ án lớn. Cơ quan chức năng đã khởi tố vụ án liên quan đến các hành vi như gây ô nhiễm môi trường, vi phạm quy định trong khai thác tài nguyên và sai phạm kế toán, xảy ra tại Hóa chất Đức Giang và các đơn vị liên quan, với tổng cộng 14 bị can.

Kết quả điều tra bước đầu xác định nhiều vi phạm có tổ chức, kéo dài trong thời gian dài, bao gồm:

- Xả thải trái phép hàng triệu tấn chất thải trên diện tích hàng chục hecta tại khu công nghiệp Tằng Loỏng (Lào Cai), gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và đời sống người dân.

- Khai thác trái phép khối lượng lớn quặng apatit, giá trị lên tới hàng trăm tỷ đồng;

Không ghi nhận đầy đủ doanh thu, bỏ ngoài sổ sách kế toán, gây thất thu thuế hàng chục tỷ đồng. Các sai phạm này đã gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Trên cơ sở đó, vào các ngày 25/12/2025 và 14/3/2026, cơ quan điều tra chính thức khởi tố vụ án và các bị can liên quan.

Ông Đào Hữu Huyền bị truy cứu trách nhiệm với ba tội danh gồm vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, vi phạm quy định về khai thác tài nguyên và gây ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, ông Đào Hữu Duy Anh bị khởi tố với cáo buộc vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.