Thế giới
18/10/2026 14:34Cháy rừng thổi khói mù bao trùm hàng loạt nước Đông Nam Á: Có nơi ghi nhận 283.000 ca bệnh hô hấp, trường học phải đóng cửa
Vốn sở hữu thảm rừng rộng lớn cùng những vùng đất than bùn nhạy cảm, khu vực này luôn trong tình trạng dễ bắt lửa suốt mùa khô từ tháng 4 đến tháng 10 hằng năm. Đáng lo ngại hơn, sự càn quét của hình thái thời tiết cực đoan mang tên “siêu El Niño” với nền nhiệt tăng vọt cùng độ ẩm sụt giảm sâu đã tiếp tay cho ngọn lửa lan nhanh mất kiểm soát, làm sống lại ký ức kinh hoàng của các vụ cháy lịch sử năm 2015, thời điểm El Niño cũng từng hoành hành dữ dội.
Quy mô tàn phá của ngọn lửa đang tạo nên những tranh cãi về mặt con số. Dù dữ liệu chính thức công bố gần nhất vào tháng 7 ghi nhận 202.000 ha đất bị thiêu rụi, các đơn vị quan sát độc lập lại đưa ra những thống kê đáng báo động hơn nhiều.
Tổ chức môi trường Auriga cho biết giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay đã có hơn 637.000 ha đất bị ngọn lửa tàn phá. Thậm chí, tổ chức giám sát mất rừng Nusantara Atlas còn ước tính diện tích rừng và đất thiệt hại đã chạm mốc gần 900.000 ha.
Kéo theo thảm họa tàn phá bề mặt là bầu không khí độc hại đạt đỉnh điểm. Hệ thống Fire Emissions Watch thuộc dịch vụ giám sát khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cảnh báo: lượng khí thải phát sinh từ các vụ cháy tại Indonesia đã vươn lên dẫn đầu thế giới trong một tháng, chiếm gần một nửa tổng phát thải toàn cầu chỉ trong 7 ngày gần nhất của kỳ báo cáo.
Tại Borneo và Sumatra, chỉ số ô nhiễm không khí đã vượt mốc 1.000, vượt rất xa ngưỡng 300 vốn đã được xếp loại nguy hại. Bụi mịn cũng tràn sang Singapore; vào ngày 14/10, chỉ số PM2.5 trung bình một giờ ở phía tây quốc gia này lên tới 284 microgam/m³, lần đầu tiên trong năm rơi vào ngưỡng “rất cao” theo thang đo của Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore.
Bên cạnh môi trường, làn sóng khói bụi đang trực tiếp giáng đòn nặng nề lên sức khỏe cộng đồng và đời sống xã hội. Bộ Y tế Indonesia thống kê tính đến ngày 13/10, tổng số ca mắc nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính tại 7 tỉnh đã nhảy vọt lên 283.270 trường hợp, cao hơn gấp đôi con số 113.336 ca được ghi nhận hồi đầu tháng 9.
Hoạt động giáo dục trên diện rộng bị đình trệ khi hàng loạt trường học tại Indonesia, quốc gia láng giềng Timor-Leste và nhiều bang của Malaysia phải đóng cửa khẩn cấp. Trên bầu trời, mạng lưới hàng không rơi vào cảnh tê liệt cục bộ với gần 2.000 chuyến bay tại Indonesia bị xáo trộn từ ngày 11/8 đến ngày 12/10.
Trước tình thế cấp bách, Jakarta đang nỗ lực chống đỡ khi huy động hơn 60.000 nhân sự trực tiếp tham gia dập lửa cùng khoảng 50 máy bay thực hiện sứ mệnh thả nước và gieo mây kích thích mưa nhân tạo.
Kế hoạch tiếp theo của chính quyền là tăng cường lực lượng kiểm lâm ngăn chặn các điểm cháy mới và cam kết phục hồi các hệ sinh thái đất than bùn, nơi ngọn lửa có thể âm ỉ cháy sâu dưới lòng đất nhiều ngày dài bất chấp bề mặt không quá nóng.
Trên phương diện pháp lý, các biện pháp mạnh tay nhằm siết chặt việc dùng lửa phát quang nông nghiệp đang được siết lại, với 223 cá nhân cùng 9 doanh nghiệp nguy cơ bị xử lý hình sự và hành chính vì liên quan đến hỏa hoạn rừng.
Mặc dù vậy, Indonesia vẫn đang hứng chịu sức ép lớn từ cộng đồng quốc tế do hiệu quả kiểm soát trên thực tế chưa đạt như kỳ vọng. Tập tục dùng lửa khai hoang chưa bị dập tắt triệt để, cộng hưởng cùng tốc độ phá rừng mở rộng đồn điền trồng cọ dầu làm tụt giảm mực nước ngầm và khiến đất đai khô cằn, biến nơi đây thành những mồi lửa khổng lồ.
Động thái chưa ban bố tình trạng thảm họa quốc gia để kích hoạt cơ chế ứng phó tối khẩn cấp, cũng như việc chính phủ nước này khước từ các lời đề nghị hỗ trợ cứu hỏa từ Malaysia và Singapore, đang làm dấy lên nhiều hoài nghi và tranh luận.
Giới chức Indonesia thừa nhận tình hình cháy rừng chỉ có thể chấm dứt hoàn toàn khi những trận mưa lớn và kéo dài xuất hiện. Thế nhưng, mùa khô năm nay không chỉ đến sớm mà còn dai dẳng khác thường; dù thông lệ tháng 10 bắt đầu có mưa, các dự báo cho thấy lượng mưa dồi dào có thể chỉ xuất hiện từ tháng 11.
Trong bối cảnh cơ quan khí tượng nước này nhận định hiện tượng El Niño còn duy trì tác động đến hết quý I/2027, mùa mưa sắp tới đang là niềm hy vọng lớn nhất để dập tắt những chảo lửa ngùn ngụt, xua tan lớp khói mù ngột ngạt đang phủ bóng lên bầu trời.
PV (SHTT)