"Gọng kìm" bóp nghẹt hàng hải: Khi hai "yết hầu" Hormuz và Biển Đỏ cùng rơi vào cảnh ngạt thở

Kể từ khi cuộc xung đột tại Trung Đông đẩy eo biển Hormuz vào trạng thái gần như đóng băng, Biển Đỏ vốn được kỳ vọng là "phao cứu sinh" để vận chuyển dầu thô từ Saudi Arabia sang châu Á. 

Thế nhưng, hy vọng này đang lung lay dữ dội. Lực lượng Houthi – nhóm vũ trang kiểm soát phần lớn Yemen – đã gia tăng các cuộc tấn công nhắm vào tàu thương mại và hải quân gần eo biển Bab el-Mandeb, tạo ra sự gián đoạn thương mại lớn nhất kể từ sau đại dịch Covid-19.

Nỗi lo ngại lên đến đỉnh điểm khi vào cuối tháng 3/2026, Houthi lần đầu tiên phóng tên lửa trực diện vào Israel kể từ khi xung đột bùng nổ, đồng thời tuyên bố sẽ không dừng lại cho đến khi các cuộc tấn công nhắm vào Iran và các lực lượng ủy nhiệm chấm dứt. 

Các chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng nếu Houthi quyết định phong tỏa toàn diện eo biển Bab el-Mandeb và kênh đào Suez, thế giới sẽ đối mặt với một thảm họa kinh tế khi hai "điểm nghẽn" chiến lược bị đóng cửa cùng một lúc với Hormuz.

Sức mạnh bền bỉ của lực lượng Houthi

Lực lượng Houthi (Ansar Allah) vốn có nguồn gốc từ nhánh Zaidi của Hồi giáo Shiite, hiện kiểm soát thủ đô Sanaa và các cảng chiến lược như Hodeidah. Với hệ tư tưởng chống phương Tây và Israel mạnh mẽ, nhóm này đã duy trì được vị thế dù trải qua nhiều năm đối đầu với liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu.

Mặc dù các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào năm 2025 đã tiêu diệt nhiều thủ lĩnh và phá hủy đáng kể khí tài, nhưng Houthi đã nhanh chóng tái tổ chức và trang bị lại. Địa hình hiểm trở dọc bờ biển Biển Đỏ đã trở thành tấm lá chắn hoàn hảo giúp họ che giấu vũ khí và duy trì khả năng tấn công. 

Từ cuối năm 2023 đến giữa năm 2024, nhóm này đã thực hiện hơn 190 vụ tấn công, khiến nhiều hãng tàu lớn phải từ bỏ tuyến đường này để đi vòng xuống mũi Hảo Vọng (Nam Phi).

Đòn giáng mạnh vào kinh tế toàn cầu

Việc phải thay đổi lộ trình không chỉ kéo dài hành trình thêm 25% mà còn khiến chi phí logistics và phí bảo hiểm tăng vọt. Dữ liệu thực tế cho thấy một sự sụt giảm đáng báo động: Nếu năm 2023 có trung bình 75 tàu đi qua eo biển Bab el-Mandeb mỗi ngày, thì đến năm 2025, con số này đã rơi xuống chỉ còn khoảng 33 tàu.

Sự gián đoạn này ảnh hưởng trực tiếp đến các trung tâm sản xuất tại châu Á. Thời gian vận chuyển kéo dài làm chậm vòng quay vốn và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của hàng hóa, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuyến đường này vốn là hành lang vận chuyển 9% thương mại đường biển toàn cầu và hơn 2.000 tỷ USD hàng hóa mỗi năm.

Đối với Saudi Arabia, Biển Đỏ mang ý nghĩa sống còn. Nước này đã cố gắng duy trì xuất khẩu bằng cách đẩy dầu qua đường ống xuyên sa mạc tới cảng Yanbu. Hiện lượng dầu qua đây chiếm tới 70% tổng mức xuất khẩu trước xung đột, đóng vai trò ngăn giá dầu thế giới không tăng vọt. 

Tuy nhiên, nếu Houthi nhắm mục tiêu vào các tàu rời cảng Yanbu, "phao cứu sinh" cuối cùng này cũng sẽ bị cắt đứt.

Những toan tính phức tạp trên bàn cờ quân sự

Dù nhận được sự hậu thuẫn từ Iran, nhưng Houthi không hoàn toàn là một "con rối" chính trị. Họ có những toan tính riêng khi phải đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế nội bộ và nạn đói nghiêm trọng đang đe dọa một nửa dân số Yemen.

Mặt khác, Houthi cũng phải thận trọng để không làm đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn với Saudi Arabia đã đạt được từ năm 2022. Giới quan sát nhận định, dù Houthi cần thể hiện sự tham gia vào cuộc chiến khu vực, họ vẫn đang nỗ lực hạn chế các hệ lụy tiêu cực trực tiếp đến lợi ích của Saudi Arabia. 

Tuy nhiên, trong một kịch bản xung đột leo thang và dưới áp lực lớn từ Tehran, việc nhắm vào hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Riyadh vẫn là một khả năng khó loại trừ.