Khoảnh khắc 12h40 ngày 16/10 đã biến thành chuỗi giây phút thót tim đối với hàng triệu người Nhật Bản, khi Cơ quan Khí tượng nước này (JMA) bất ngờ phát đi cảnh báo sớm về một thảm họa động đất kinh hoàng chạm ngưỡng 9,9 độ.
16-1792164483-nhat-ban-bat-ngo-phat-canh-bao-dong-dat-99-do
Cảnh báo động đất được phát đi hôm 16/10

 Theo nội dung phát đi, mức rung chấn tại một số địa phương được nhận định có thể chạm đỉnh cấp 7, nấc cao nhất trên thang đo địa chấn 7 cấp của Nhật Bản, đe dọa trực tiếp dải khu vực rộng lớn kéo dài từ Hokkaido tới Tokai.  

Ngay khi lệnh cảnh báo được kích hoạt, không khí tĩnh lặng thường nhật lập tức biến mất. Hàng loạt thiết bị di động đồng loạt phát tín hiệu réo vang, mạng lưới loa truyền thanh công cộng tại khắp các đô thị rền rĩ báo động, cùng lời kêu gọi khẩn thiết từ các phát thanh viên yêu cầu người dân mau chóng tìm nơi ẩn nấp trước khả năng thiên tai xảy ra.

Thế nhưng, trái ngược hoàn toàn với kịch bản hoảng loạn được cảnh báo, mặt đất bên dưới vẫn hoàn toàn yên tĩnh.  

Trên thực tế, tâm điểm của địa chấn chỉ là một trận động đất 6,9 độ xảy ra ngoài khơi bán đảo Kamchatka thuộc Nga. Khi truyền đến lãnh thổ Nhật Bản, rung chấn đo đạc được thực chất chỉ dừng ở cấp 1 theo thang Shindo, mức độ rất nhẹ và chỉ một số rất ít người có thể nhận biết.

Giữa lúc màn hình truyền hình liên tục phát đi các lời nhắc cảnh báo cấp bách, những hình ảnh trực tiếp gửi về từ miền bắc Nhật Bản lại phản ánh khung cảnh trái ngược: sóng biển vẫn êm đềm và nhịp sống của người dân vẫn diễn ra bình thường.  

Lúc 12h48, JMA chính thức rút lại cảnh báo và xác nhận tình hình đã an toàn. Tám phút báo động nhầm đã khiến không ít người Nhật Bản hoang mang tột độ về một trận đại địa chấn được dự báo là lớn nhất lịch sử nhân loại. Cần biết rằng, mức 9,9 độ chính là ngưỡng trần cao nhất mà hệ thống kỹ thuật của JMA có thể hiển thị, vượt qua cả trận động đất dữ dội nhất từng xảy ra tại Biobio (Chile) vào năm 1960 với cường độ 9,5 độ.  

Dù việc hệ thống phát hiện sớm đưa ra thông tin sai lệch không phải chuyện chưa từng có, song vụ việc ngày 16/10 đặc biệt gây chú ý bởi quy mô dự báo cũng như cách thức cơ quan chức năng phải thu hồi lệnh báo động. Hiện JMA đang khẩn trương mở cuộc điều tra làm rõ nguyên nhân.  

Tại cuộc họp báo sau sự cố, ông Ayataka Ebita, người đứng đầu bộ phận quan sát động đất và sóng thần của JMA, giải thích rằng hệ thống của cơ quan này đã tính toán sai vị trí tâm chấn, đồng thời ước lượng cường độ cao hơn rất nhiều so với thực tế, dẫn tới việc phát lệnh sai lệch. Khả năng bị tấn công mạng đã được cơ quan khí tượng loại trừ.  

Trong buổi họp báo thường kỳ cùng ngày, Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết chính phủ hiện chưa ghi nhận bất kỳ báo cáo thiệt hại nào từ trận động đất tại Kamchatka (Nga). Tuy nhiên, ông nhấn mạnh chính phủ “rất coi trọng” những lo ngại và gánh nặng đáng kể mà người dân phải trải qua khi thực hiện sơ tán hoặc các biện pháp tự bảo vệ, cũng như những bất tiện đối với những người bị gián đoạn kế hoạch đi lại hoặc hoạt động kinh doanh do cảnh báo này.

Những sai số kỹ thuật tương tự từng không ít lần làm xáo trộn cuộc sống người dân. Tháng 7/2020, JMA từng phát cảnh báo tới 15 tỉnh thành gồm cả thủ đô Tokyo do định vị sai tâm chấn và đánh giá sai độ mạnh dư chấn. Vào tháng 8/2013, tín hiệu nhiễu từ thiết bị đo địa chấn đáy biển vô tình bị gộp chung với dữ liệu của một rung chấn nhỏ, kéo theo hàng loạt báo động giả trên toàn vùng Kinki.

Theo JMA, các trục trặc cảm biến dẫn đến cảnh báo nhầm có thể do sự cố thiết bị, tai nạn hoặc sét đánh. Dẫu vậy, lãnh đạo cơ quan này nhận định khả năng sét đánh trong vụ việc ngày 16/10 là rất thấp, mà nhiều khả năng lỗi bắt nguồn từ quy trình xử lý dữ liệu cảm biến.  

Không chỉ gây tổn thương tâm lý, sự cố còn khiến nhịp vận hành hạ tầng bị đình trệ. Đại diện Công ty Đường sắt Trung Nhật Bản cho hay, tuyến tàu cao tốc huyết mạch Tokaido Shinkansen đã buộc phải tạm ngừng chạy suốt 15 phút do hệ thống an toàn tự động bị kích hoạt.  

Tại thủ đô Tokyo, đường phố rơi vào trạng thái bối rối. Nhiều người đi đường bất giác khựng lại, dán mắt vào màn hình điện thoại ngơ ngác đợi xem mặt đất có chao đảo hay không, trước khi quay lại với công việc thường nhật. 

Ứng dụng cảnh báo thiên tai nổi tiếng NERV thậm chí còn gửi thông báo về thảm họa 9,9 độ kèm đồng hồ đếm ngược từng giây đến lúc rung chấn, nhưng rốt cuộc không có trận động đất nào xảy ra.

PV (SHTT)