Thế giới
18/10/2026 07:37Vì sao lệnh ngừng bắn năng lượng Nga - Ukraine nhanh chóng đổ vỡ?
Ngày 11/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng, đồng thời yêu cầu hai bên không phá vỡ thỏa thuận.
Thông báo được đưa ra trong bối cảnh Mỹ chịu áp lực từ giá nhiên liệu tăng cao trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến diễn ra ngày 3/11. Trước đó vài ngày, Washington cũng công bố thỏa thuận mua hàng trăm nghìn tấn dầu diesel từ Nga.
Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn tiếp diễn. Ukraine cáo buộc Nga không thực hiện cam kết, trong khi Điện Kremlin cho rằng không thể nói đến việc vi phạm một thỏa thuận chưa có điều khoản cụ thể.
Đến giữa tháng 10, sáng kiến do Washington đưa ra gần như không tạo được thay đổi rõ rệt trên thực địa. Những nguyên nhân từ cách thức công bố, bất đồng giữa Moscow và Kiev đến lợi ích chiến lược của các bên đã khiến lệnh ngừng bắn khó đi vào thực chất.
Thiếu điều khoản cụ thể, không có cơ chế giám sát
Một trong những nguyên nhân căn bản khiến sáng kiến thất bại là tuyên bố của ông Trump không kèm theo các chi tiết về phạm vi áp dụng, thời hạn, cơ chế giám sát hay biện pháp xử lý nếu một bên vi phạm.
Theo Reuters, cả Nga và Ukraine đều không lập tức xác nhận đã đạt được một thỏa thuận chính thức. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết thông tin về lệnh ngừng bắn là điều bất ngờ đối với ông. Dù sau đó khẳng định Kiev sẵn sàng ủng hộ nếu Moscow có hành động tương ứng, ông vẫn chờ đợi những chi tiết cụ thể từ phía Mỹ.
Ngày 14/10, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố sáng kiến ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng do ông Trump đề xuất không có các điều khoản cụ thể, vì vậy Nga không thể bị coi là đang vi phạm thỏa thuận. Ông cho biết các cuộc thảo luận vẫn tiếp tục, nhưng không xác nhận tồn tại một cam kết ràng buộc.
Việc thiếu văn bản pháp lý và cơ chế giám sát độc lập càng khiến sáng kiến trở nên mong manh. Không có thỏa thuận song phương được ký kết, cũng chưa có cơ chế rõ ràng để xác định hành động nào bị coi là vi phạm.
Theo Kiev Post, đây là lần thứ tư kể từ đầu năm 2025 Washington đưa ra những tuyên bố tương tự về ngừng bắn năng lượng, nhưng các sáng kiến trước đó cũng nhanh chóng đổ vỡ khi tình hình trên chiến trường không thay đổi.
Khoảng cách giữa tuyên bố chính trị và cam kết thực tế vì thế trở thành điểm yếu lớn của sáng kiến lần này.
Nga và Ukraine tiếp tục cáo buộc lẫn nhau
Ngay sau tuyên bố ngày 11/10 của Tổng thống Mỹ, hai bên đã thể hiện những cách diễn giải khác nhau về việc thực hiện lệnh ngừng bắn.
Theo Reuters, chỉ một ngày sau thông báo của ông Trump, Nga tấn công ít nhất sáu mục tiêu năng lượng, trong đó có một nhà máy điện tại Kharkov. Tổng thống Zelensky sau đó cáo buộc Moscow không muốn chấp nhận đề xuất của Mỹ và vẫn tiếp tục các cuộc không kích nhằm vào người dân cùng các cộng đồng tại Ukraine.
Đêm 13-14/10, theo những báo cáo từ phía Ukraine được các hãng tin quốc tế dẫn lại, các cuộc tấn công của Nga khiến khoảng 600.000 người mất điện.
Moscow phản bác rằng không thể xác định Nga vi phạm một thỏa thuận chưa có điều khoản rõ ràng. Phía Nga đồng thời cáo buộc Ukraine vẫn tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này.
Đến giữa tháng 10, Guardian ghi nhận Nga triển khai số lượng máy bay không người lái (UAV) lớn chưa từng thấy nhằm vào hạ tầng miền trung Ukraine, trong khi Kiev được cho là đã nối lại một số cuộc tập kích vào các nhà máy lọc dầu của Nga.
Hai bên tiếp tục đưa ra những cáo buộc trái ngược, khiến việc xác định trách nhiệm càng khó khăn khi chưa có cơ chế kiểm chứng độc lập. Ukraine cho biết đã tạm dừng một số cuộc tấn công để thể hiện thiện chí, còn Nga nhấn mạnh không muốn chấp nhận một lệnh ngừng bắn tạm thời chỉ giúp đối phương có thời gian nghỉ ngơi và củng cố lực lượng.
Hạ tầng năng lượng trở thành công cụ gây sức ép chiến lược
Đằng sau những bất đồng về thỏa thuận là lợi ích quân sự và kinh tế gắn liền với các mục tiêu năng lượng của hai bên.
Đối với Nga, các cuộc tấn công vào lưới điện, nhà máy nhiệt điện và kho chứa tại Ukraine nhằm gây sức ép lên đời sống dân chúng, làm suy yếu năng lực sản xuất và hậu cần của đối phương, đặc biệt trước mùa đông.
Trong khi đó, Ukraine sử dụng UAV để tập kích sâu vào lãnh thổ Nga, nhắm đến các nhà máy lọc dầu và kho chứa nhằm hạn chế nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng, vốn đóng vai trò quan trọng đối với nguồn lực tài chính phục vụ chiến tranh của Moscow.
Bối cảnh kinh tế cũng làm gia tăng tính toán của các bên. Nga đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trong nước và giá xăng dầu tăng cao, khiến những cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu tạo thêm sức ép.
Về phía Ukraine, việc dừng các cuộc tập kích mà không nhận được cam kết tương ứng từ Nga có thể khiến Kiev mất đi một trong những công cụ gây sức ép đáng kể đối với đối phương.
Theo các phân tích được Kiev Post dẫn lại, cả Nga và Ukraine đều coi mùa đông 2026-2027 là giai đoạn then chốt. Khả năng duy trì hoạt động và chống chịu trước những tổn thất về năng lượng có thể ảnh hưởng đáng kể đến vị thế của mỗi bên.
Một lệnh ngừng bắn chỉ giới hạn ở một số cơ sở, chẳng hạn nhà máy lọc dầu, mà không bao gồm toàn bộ lưới điện và hạ tầng dân sự cũng gây ra những bất đồng về tính công bằng. Một số nhà quan sát cho rằng cách tiếp cận này có thể có lợi cho Nga, bởi Ukraine có ít nhà máy lọc dầu hơn so với hàng chục cơ sở của đối phương.
Đó cũng là lý do Kiev nhấn mạnh yêu cầu ngừng bắn phải có tính song phương và đi kèm những bảo đảm thực chất, thay vì chỉ dựa trên tuyên bố chung.
Bất đồng ngoại giao và sức ép chính trị từ Washington
Các yếu tố chính trị trong nước Mỹ cũng góp phần định hình sáng kiến ngừng bắn năng lượng.
Thỏa thuận mua dầu diesel từ Nga được công bố trước đó vài ngày, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng do tác động của xung đột tại Trung Đông và những yếu tố khác. Ông Trump công khai cho rằng các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga là một trong những nguyên nhân gây áp lực lên thị trường nhiên liệu, đồng thời từng gợi ý Kiev nên thay đổi lãnh đạo để đạt được hòa bình.
Tổng thống Zelensky phản ứng gay gắt với thỏa thuận diesel, gọi đây là một món quà dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin và bày tỏ lo ngại nguồn thu từ giao dịch có thể giúp Moscow củng cố năng lực tài chính.
Theo Financial Times và Guardian, Washington còn gây sức ép bằng việc đe dọa cắt giảm hỗ trợ tình báo và vũ khí nếu Ukraine không dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga.
Trong khi đó, Điện Kremlin kiên định quan điểm không muốn một lệnh ngừng bắn tạm thời chỉ giúp đối phương có thời gian phục hồi lực lượng. Moscow hướng tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài theo các điều kiện của mình.
Sự khác biệt về mục tiêu khiến các bên khó tìm được tiếng nói chung. Washington muốn thúc đẩy giảm leo thang từng bước, trong khi Nga nhấn mạnh một giải pháp toàn diện theo hướng đáp ứng các yêu cầu chiến lược của Moscow. Ukraine lại lo ngại những nhượng bộ đơn phương sẽ làm suy yếu khả năng tự bảo vệ.
Sáng kiến khó thành công nếu thiếu cam kết thực chất
Đến ngày 16/10, các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng vẫn tiếp diễn, trong khi triển vọng đàm phán toàn diện chưa có dấu hiệu tiến triển rõ rệt.
Diễn biến này cho thấy một tuyên bố ngừng bắn khó tạo ra thay đổi nếu không có phạm vi áp dụng rõ ràng, cơ chế giám sát đáng tin cậy và sự đồng thuận thực chất của các bên trực tiếp tham chiến.
Khi cơ sở hạ tầng năng lượng vừa phục vụ đời sống dân sự, vừa giữ vai trò quan trọng đối với năng lực kinh tế và quân sự, việc từ bỏ các cuộc tấn công cũng đồng nghĩa với việc mỗi bên phải cân nhắc những lợi ích chiến lược của mình.
Sáng kiến ngày 11/10 vì thế nhanh chóng rơi vào bế tắc khi những điều kiện cần thiết để duy trì thỏa thuận chưa được thiết lập. Trong cuộc xung đột kéo dài, mỗi nỗ lực ngoại giao thất bại không chỉ làm gia tăng sự nghi ngờ giữa Moscow và Kiev mà còn kéo theo những hậu quả trực tiếp đối với hệ thống điện, hoạt động kinh tế và cuộc sống của người dân.
Thùy Dương (SHTT)