Xã hội
11/11/2026 22:53Bộ trưởng Đào Hồng Lan nói thẳng về quản lý an toàn thực phẩm: Không thể để Bộ Y tế lo cả chuyện nuôi tôm, nuôi cá, nuôi gà, nuôi bò
Chiều 11/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội tiếp tục thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn thực phẩm. Đây là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm bởi phạm vi tác động không chỉ dừng ở hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe của hàng triệu người tiêu dùng.
Giải trình trước Quốc hội vào cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thừa nhận đây là một trong những dự án luật khó, bởi có ảnh hưởng sâu rộng đến từng người dân, từng gia đình, chất lượng giống nòi cũng như hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa trên thị trường.
Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng dự luật, cơ quan soạn thảo đã rà soát những bất cập phát sinh từ thực tế, đồng thời lấy ý kiến chuyên gia, các bộ, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân để hoàn thiện các quy định.
Một trong những quan điểm được bà Đào Hồng Lan nhấn mạnh là phải thay đổi cách tiếp cận trong quản lý an toàn thực phẩm. Bộ trưởng nhắc lại tinh thần tại Nghị quyết 72 và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Nếu thực phẩm không bảo đảm an toàn thì dù xây dựng thêm bao nhiêu bệnh viện cũng không thể giải quyết triệt để bài toán chăm sóc sức khỏe cho người dân.
Từ quan điểm này, dự thảo luật được xây dựng theo hướng chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ sớm, thay vì chờ sản phẩm có vấn đề mới tiến hành xử lý.
Bộ trưởng cho rằng không thể tiếp tục duy trì cách quản lý bị động, chủ yếu dựa vào hậu kiểm đối với những sản phẩm kém chất lượng hoặc quảng cáo thổi phồng công dụng. Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều sản phẩm không bảo đảm an toàn vẫn có thể lưu hành rộng rãi, gây ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng.
Tuy nhiên, siết chặt quản lý không có nghĩa là dựng thêm những hàng rào thủ tục khiến doanh nghiệp khó hoạt động. Theo bà Lan, mục tiêu của dự luật là chuyển đổi toàn diện tư duy quản lý, đẩy mạnh hậu kiểm nhưng vẫn phải bảo đảm môi trường kinh doanh thông thoáng.
Bà nhấn mạnh yêu cầu phải tìm được điểm cân bằng: vừa bảo vệ sức khỏe người dân, vừa không gây thêm những vướng mắc, chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị sản xuất, kinh doanh chân chính.
Ba nhóm thực phẩm, ba cách quản lý khác nhau
Để thực hiện mục tiêu cải cách, dự thảo luật đưa ra ba hình thức quản lý sản phẩm, tùy theo tính chất và mức độ rủi ro của từng nhóm thực phẩm.
Thứ nhất là công bố tiêu chuẩn sản phẩm, áp dụng đối với thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm và các chất hỗ trợ chế biến. Với nhóm này, tổ chức, cá nhân có thể sản xuất, kinh doanh và đưa sản phẩm ra thị trường ngay sau khi hoàn tất thủ tục công bố theo quy định.
Thứ hai là miễn thủ tục công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Nhóm này bao gồm những mặt hàng không lưu thông trên thị trường mà chỉ sử dụng trong sản xuất nội bộ, các sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hóa như thực phẩm tươi sống, hàng sơ chế nhỏ lẻ, thực phẩm sơ chế chưa đóng gói và thức ăn sau chế biến trong hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.
Dù được miễn thủ tục hành chính, các sản phẩm này vẫn phải đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, điều kiện cơ sở hoặc địa điểm chế biến, đồng thời chịu sự giám sát trong quá trình lưu thông.
Hình thức thứ ba là đăng ký công bố sản phẩm, áp dụng với những mặt hàng có yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm có bổ sung công bố khuyến cáo về sức khỏe.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, nhóm sản phẩm này sẽ được quản lý theo các tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế CODEX với quy định nghiêm ngặt hơn. Mục tiêu là ngăn chặn tình trạng lợi dụng quảng cáo, thổi phồng công dụng sản phẩm để đánh lừa người tiêu dùng, đặc biệt là những trường hợp người nổi tiếng sử dụng sức ảnh hưởng để tiếp thị thực phẩm sai sự thật.
Vì sao Bộ Y tế làm đầu mối nhưng các bộ khác vẫn phải tham gia?
Một nội dung đáng chú ý khác trong phiên giải trình là mô hình phân công trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm giữa các bộ, ngành.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, theo kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế sẽ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Ở cấp địa phương, việc quản lý cũng được tổ chức theo hướng tập trung một đầu mối.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa toàn bộ trách nhiệm kiểm soát thực phẩm sẽ được chuyển sang Bộ Y tế. Các bộ chuyên ngành vẫn phải thực hiện nhiệm vụ theo lĩnh vực được Chính phủ phân công, nhất là những khâu đầu tiên trong chuỗi sản xuất như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, đánh bắt và giết mổ.
Lấy ví dụ về việc kiểm soát dư lượng thuốc thú y và thuốc bảo vệ thực vật, Bộ trưởng cho biết Bộ Y tế sẽ chịu trách nhiệm đưa ra các giới hạn tối đa đối với những chất có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Trong khi đó, hoạt động nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi hay sản xuất nông nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy định chuyên ngành tương ứng.
Bà Lan nhấn mạnh: “Chứ không thể chuyển hết việc nuôi tôm, nuôi cá, nuôi gà, nuôi bò sang Bộ Y tế được”.
Theo Bộ trưởng, cần phân biệt rõ giữa vai trò đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm với trách nhiệm quản lý chuyên môn của từng bộ. Một cơ quan thống nhất điều phối không đồng nghĩa các ngành khác được đứng ngoài cuộc.
Lý giải thêm về cách tổ chức này, bà cho rằng mô hình quản lý của Việt Nam có những đặc thù riêng so với nhiều quốc gia. Ở một số nước, lực lượng chuyên trách kiểm tra an toàn thực phẩm có quy mô rất lớn, lên tới hàng nghìn người, thậm chí gần 10.000 người. Việt Nam khó có thể bố trí một lực lượng chuyên biệt đông đảo như vậy.
Vì thế, việc bảo đảm an toàn thực phẩm phải có sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị, từ các bộ, ngành đến chính quyền địa phương, thay vì tập trung mọi nhiệm vụ vào một cơ quan.
Đối với hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố và sản xuất nhỏ lẻ, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật định hướng miễn một số thủ tục hành chính nhưng không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Trách nhiệm giám sát sẽ được giao cho chính quyền địa phương, bảo đảm các cơ sở vẫn phải tuân thủ điều kiện an toàn thực phẩm.
Riêng với bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học phục vụ trẻ em, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để quy định rõ hơn trách nhiệm kiểm soát, hạn chế nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Những nội dung được đưa ra tại phiên thảo luận cho thấy dự thảo luật không chỉ hướng đến việc thay đổi thủ tục cấp phép hay phân chia lại trách nhiệm giữa các cơ quan. Vấn đề cốt lõi là xây dựng cơ chế kiểm soát xuyên suốt từ khâu sản xuất đến khi thực phẩm đến tay người tiêu dùng, vừa bảo đảm an toàn sức khỏe cộng đồng, vừa không làm gián đoạn hoạt động kinh doanh hợp pháp.
QT (SHTT)