Xã hội
12/10/2026 09:37Đề xuất bỏ thời hạn ủy quyền nhận lương hưu 12 tháng, chậm giải quyết BHXH phải bồi thường
Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đang thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH do Bộ Nội vụ chủ trì soạn thảo. Theo tờ trình, các đề xuất được đưa ra nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người tham gia và thụ hưởng BHXH.
Đề xuất bỏ thời hạn 12 tháng khi ủy quyền nhận lương hưu
Một trong những nội dung đáng chú ý là thay đổi quy định về ủy quyền nhận lương hưu và trợ cấp BHXH. Hiện cả nước có hơn 22,6 triệu người tham gia BHXH, trong đó khoảng 3,4 triệu người đang hưởng lương hưu, trợ cấp. Nhiều người thụ hưởng đã cao tuổi, sống xa nơi làm thủ tục hoặc gặp hạn chế về sức khỏe.
Theo quy định hiện hành, người hưởng có thể lập văn bản ủy quyền cho người khác thực hiện các thủ tục BHXH, bao gồm nhận lương hưu và trợ cấp. Tuy nhiên, văn bản ủy quyền chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập và phải được chứng thực theo quy định.
Dự thảo mới đề xuất cho phép người hưởng ủy quyền bằng văn bản theo quy định của pháp luật về dân sự, không tiếp tục quy định thời hạn tối đa 12 tháng như hiện nay.
Theo ban soạn thảo, cơ quan BHXH có thể quản lý người thụ hưởng thông qua việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, trong đó có dữ liệu dân cư, hộ tịch. Các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp xác minh thông tin để bảo đảm điều kiện thụ hưởng.
Bên cạnh đó, dự luật đề xuất điều chỉnh cách thức chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH thông qua tài khoản của người thụ hưởng, thay vì giới hạn ở tài khoản mở tại ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thành lập, hoạt động tại Việt Nam. Chính phủ sẽ quy định chi tiết nội dung này, hướng tới tạo sự linh hoạt cho cả người hưởng ở nước ngoài và người nước ngoài đã về nước.
Đề xuất mức lương hưu tối thiểu bằng mức tham chiếu
Dự thảo cũng bổ sung quy định chuyển tiếp về mức lương hưu đối với một số nhóm người lao động tham gia BHXH trước thời điểm luật sửa đổi có hiệu lực.
Theo đó, người có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 20 năm trở lên sẽ được hưởng mức lương hưu hằng tháng thấp nhất bằng mức tham chiếu tại thời điểm giải quyết chế độ hưu trí.
Quy định này liên quan đến nhiều nhóm đối tượng, gồm người lao động làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn hoặc hợp đồng từ đủ một tháng trở lên; cán bộ, công chức, viên chức; lực lượng vũ trang; người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trừ một số trường hợp; cùng các chức danh quản lý doanh nghiệp, đại diện phần vốn và một số chức danh quản lý trong hợp tác xã theo quy định.
Luật BHXH hiện hành đã giảm thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm, với điều kiện người lao động đủ tuổi nghỉ hưu. Mức hưởng cụ thể vẫn phụ thuộc vào thời gian tham gia và tiền lương làm căn cứ đóng BHXH hằng tháng.
Tranh luận về quyền tự tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung
Một nội dung khác được đề xuất sửa đổi là mở rộng quyền tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung của người lao động.
Theo Luật BHXH năm 2024, bảo hiểm hưu trí bổ sung là loại hình tự nguyện, hoạt động theo nguyên tắc thị trường nhằm bổ sung cho chế độ hưu trí bắt buộc. Nguồn quỹ được hình thành từ đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động hoặc từ phía người sử dụng lao động.
Ban soạn thảo cho rằng việc chưa cho phép người lao động trực tiếp tham gia loại hình này đang gây ra một số vướng mắc. Chẳng hạn, người lao động đang đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung nhưng nghỉ việc có thể không được tiếp tục đóng; tương tự, nếu doanh nghiệp không tham gia thì người lao động cũng không thể tiếp tục đóng theo cơ chế hiện hành.
Vì vậy, dự thảo đề xuất cho phép người lao động tự nguyện tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trực tiếp, không bắt buộc phải thông qua người sử dụng lao động.
Tuy nhiên, trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị giữ nguyên quy định hiện hành do thông tin và đánh giá tác động chưa đầy đủ. Cơ quan này lưu ý nguy cơ lợi dụng chính sách để huy động vốn đầu tư từ người lao động, trốn tránh hoặc giảm nghĩa vụ liên quan đến giảm trừ thuế thu nhập cá nhân, miễn thuế khi nhận lương hưu, cũng như thiếu minh bạch trong kê khai tài sản và thu nhập.
Theo thống kê, hệ thống hưu trí bổ sung hiện có hơn 28.500 người tham gia, với tổng giá trị tài sản gần 2.300 tỷ đồng. Trong cơ cấu tài sản, trái phiếu Chính phủ chiếm gần 50%, tiền và các khoản tương đương tiền chiếm 8%, chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán chiếm hơn 15%, còn các khoản phải thu từ lãi và cổ tức chiếm 26,6%.
Sổ BHXH điện tử sẽ là hình thức cấp chính
Dự luật cũng đề xuất thay đổi quy định về hình thức cấp sổ BHXH. Theo quy định hiện hành, sổ được cấp cả bản điện tử và bản giấy, với thời hạn hoàn thành việc cấp sổ điện tử chậm nhất vào ngày 1/1/2026.
Sổ điện tử do cơ quan BHXH tạo lập từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm, gắn với mã số BHXH duy nhất của từng người tham gia. Người dân có thể truy cập sổ thông qua các ứng dụng VssID, VNeID mức độ 2 hoặc email để sử dụng khi giải quyết các chế độ liên quan. Các cơ quan tiếp nhận hồ sơ không yêu cầu xuất trình sổ giấy nếu người tham gia đã cung cấp sổ điện tử.
Để bảo đảm giá trị pháp lý của sổ điện tử và hạn chế chi phí cấp, in ấn giấy tờ, dự thảo đề xuất chỉ cấp sổ BHXH bằng bản điện tử. Bản giấy sẽ được cấp khi người tham gia có yêu cầu.
Nộp hồ sơ hoặc giải quyết chế độ chậm gây thiệt hại phải bồi thường
Một thay đổi đáng chú ý khác là bổ sung trách nhiệm của người sử dụng lao động và cơ quan BHXH trong quá trình giải quyết chế độ cho người lao động.
Theo quy định hiện hành, người sử dụng lao động có trách nhiệm đăng ký tham gia BHXH và lập hồ sơ để người lao động được giải quyết các chế độ bắt buộc. Dự thảo bổ sung yêu cầu nộp hồ sơ đề nghị hưởng chế độ đúng thời hạn. Nếu nộp muộn, người sử dụng lao động phải có văn bản giải trình gửi cơ quan BHXH khi nộp hồ sơ.
Đặc biệt, trường hợp nộp hồ sơ quá hạn gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người thụ hưởng, người sử dụng lao động phải bồi thường theo quy định pháp luật, trừ khi thiệt hại xuất phát từ lỗi của người thụ hưởng.
Trách nhiệm tương tự cũng được đề xuất áp dụng đối với cơ quan BHXH. Ngoài nhiệm vụ tiếp nhận hồ sơ, giải quyết chế độ và chi trả đầy đủ, đúng hạn lương hưu, trợ cấp BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, cơ quan này sẽ phải bồi thường nếu giải quyết chậm so với thời hạn quy định và gây thiệt hại cho người hưởng, trừ trường hợp lỗi thuộc về người thụ hưởng.
Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cả nước hiện có hơn 20 triệu người tham gia BHXH bắt buộc và gần 2,6 triệu người tham gia BHXH tự nguyện. Những đề xuất sửa đổi đang được xem xét được kỳ vọng góp phần tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bên khi giải quyết quyền lợi BHXH cho người dân.
Biên Thùy (SHTT)