Xã hội
17/10/2026 13:54Khai quật gần 10.000m² tại Thành nhà Hồ, phát hiện nhiều bí mật tại Đàn tế Nam Giao
Mảnh ghép hoàn chỉnh cho hệ thống 5 cấp nền
Theo báo cáo kết quả từ ông Nguyễn Văn Long - Phó Giám đốc Ban Quản lý di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, đợt khai quật khảo cổ mới nhất tại khu vực Đàn tế Nam Giao (xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa) vừa hoàn thành sau nhiều tháng triển khai. Được sự cho phép của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đợt công tác diễn ra từ tháng 10/2025 đến tháng 7 với sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Quản lý và Viện Khảo cổ học Việt Nam.
Trong đợt này, các nhà nghiên cứu đã tập trung khai quật toàn bộ diện tích thuộc nền 4 và nền 5 — những phần mặt bằng cuối cùng chưa từng được thám sát của di tích. Đây là lần khai quật thứ 5 với tổng cộng 94 hố khảo cổ trên diện tích hơn 9.900 m², giúp làm sáng tỏ kết cấu, quy mô cũng như ranh giới của hai cấp nền thấp nhất trong hệ thống 5 cấp nền của đàn tế.
Trước đó, di tích từng trải qua 4 đợt khai quật vào các năm 2004, 2007, 2008 và giai đoạn 2009-2010. Việc kết nối nguồn dữ liệu mới với các kết quả nghiên cứu trước đây đã giúp các nhà khảo cổ học dựng lại tương đối hoàn chỉnh bức tranh tổng thể về mặt bằng kiến trúc của toàn bộ Đàn tế Nam Giao trên cả 5 cấp nền.
Tìm thấy dấu vết Trai Cung và kiến trúc cổng độc đáo
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của đợt khai quật lần này là việc phát hiện một cụm kiến trúc quy mô lớn tại phía Tây thuộc cấp nền 4. Nằm ở vị trí đối xứng với Giếng Vua và sở hữu kích thước lớn nhất khu nội đàn, công trình này có bố cục khép kín và mối liên hệ chặt chẽ với các hạng mục xung quanh.
Căn cứ vào các đặc điểm này, giới khoa học nhận định đây nhiều khả năng chính là Trai Cung — nơi nhà vua thực hiện các nghi thức thanh tẩy, trai giới trước khi bước vào lễ tế Giao chính thức. Giả thuyết từng được đặt ra trong các cuộc thám sát trước đây nay đã có thêm những chứng cứ khảo cổ học vững chắc.
Bên cạnh cụm kiến trúc chính, đợt khai quật còn phát hiện hệ thống công trình phụ trợ đa dạng gồm tường bao, cổng, đường lát đá và hệ thống thoát nước bố trí nhiều tầng lớp. Đặc biệt, kiến trúc cổng sở hữu kết cấu vì 3 cột — một dạng thức vô cùng hiếm gặp trong kiến trúc cổ.
Những phát hiện mới này không chỉ phản ánh trình độ quy hoạch và kỹ thuật xây dựng tiên tiến của vương triều Hồ mà còn chứng minh khả năng tổ chức thi công một công trình quy mô lớn trong khoảng thời gian rất ngắn.
Minh chứng cho sự kế thừa và quy hoạch đồng bộ
Tất cả di vật thu thập được trong đợt khai quật — bao gồm vật liệu kiến trúc, đồ gốm men và đồ sành — đều có niên đại nhất quán trong khung thời gian Trần - Hồ. Các hiện vật này hoàn toàn trùng khớp với giai đoạn xây dựng và vận hành Đàn tế Nam Giao (1402–1407), đồng thời thể hiện sự nối tiếp liên tục trong kỹ thuật chế tác đồ dùng và vật liệu từ thời Trần sang thời Hồ.
Đặc biệt, kết quả đợt khảo cổ cung cấp thêm tư liệu củng cố nhận định Đàn tế Nam Giao đã được quy hoạch, xây dựng đồng bộ ngay từ đầu vào tháng 8/1402 dưới thời vua Hồ Hán Thương — vị vua thứ hai của triều Hồ. Phát hiện này hoàn toàn phù hợp với các ghi chép lịch sử trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đại Việt sử ký tiền biên.
Đại diện Ban Quản lý di sản Thành nhà Hồ nhấn mạnh, những kết quả khảo cổ mới không chỉ khôi phục diện mạo kiến trúc của Đàn tế Nam Giao mà còn bổ sung nguồn cơ sở khoa học giá trị cho việc nghiên cứu lịch sử xây dựng, tổ chức nghi lễ và nghệ thuật kiến trúc dưới triều Hồ — một giai đoạn có vị trí quan trọng trong lịch sử dân tộc.
Vài nét về lịch sử Đàn tế Nam Giao
Theo các tư liệu lịch sử, sau khi lên ngôi vào năm Canh Thìn (1400), Hồ Quý Ly sáng lập triều đại nhà Hồ và đặt kinh đô tại Tây Đô (Tây Giai) để phân biệt với Đông Đô (Thăng Long, Hà Nội). Đến năm 1402, ông nhường ngôi cho con trai thứ là Hồ Hán Thương. Ngay sau khi kế vị, vua Hồ Hán Thương đã hạ lệnh cho xây dựng Đàn tế Nam Giao để làm nơi tổ chức lễ tế Giao — nghi thức tế cáo trời đất linh thiêng và quan trọng nhất của triều đình phong kiến do chính nhà vua chủ trì.
Đàn tế được xây dựng tại vùng đất Cao Mật xưa (nay thuộc xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa), nằm cách Thành nhà Hồ khoảng 2,5 km về phía đông nam. Kể từ đợt khai quật đầu tiên diễn ra vào năm 2004, di tích này đã trải qua nhiều đợt thám sát và nghiên cứu với tổng diện tích khai quật tích lũy đạt 18.000 m².
PN (SHTT)