Facebook kiếm bộn từ tin tức tại Việt Nam nhưng không trả đồng nào cho báo chí

Từ đầu năm nay, một số tài khoản cá nhân tại Việt Nam bắt đầu nhận được thư mời tham gia chương trình chia sẻ doanh thu giới hạn của Facebook. Chương trình này chủ yếu hướng tới những người dùng bật chế độ chuyên nghiệp và sản xuất nội dung nguyên bản, có khả năng tạo tương tác lớn trên nền tảng.

Tuy nhiên, trong khi các nhà sáng tạo cá nhân dần có cơ hội kiếm tiền từ lượt xem và tương tác, thì nhóm nội dung được người Việt quan tâm hàng đầu lại gần như bị bỏ quên. Đó là tin tức.

Theo báo cáo của We Are Social và Meltwater về thị trường Việt Nam, đọc tin tức là một trong những nhu cầu lớn nhất của người dùng mạng xã hội, chỉ đứng sau việc kết nối với gia đình và bạn bè. Tỷ lệ người sử dụng mạng xã hội để cập nhật tin tức vượt xa nhiều nhu cầu khác như mua sắm trực tuyến, xem livestream hay khám phá video giải trí.

Nội dung tin tức được xem là yếu tố quan trọng giúp người dùng ở lại nền tảng lâu hơn, từ đó tạo ra doanh thu quảng cáo khổng lồ cho các mạng xã hội. Dù vậy, Meta nhiều lần cố gắng giảm vai trò của nhóm nội dung này trong các báo cáo nội bộ, từng cho rằng tin tức chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trên bảng tin người dùng.

Tuy nhiên, các nghiên cứu độc lập lại đưa ra kết quả trái ngược. Một nghiên cứu của hai giáo sư thuộc Đại học Michigan dựa trên dữ liệu từ thời điểm Australia chặn tin tức trên Facebook năm 2021 cho thấy mức độ tương tác với các nội dung khác trên nền tảng đã giảm mạnh khi tin tức biến mất. Doanh thu quảng cáo của Facebook tại Australia cũng bị ảnh hưởng đáng kể trong giai đoạn này.

Dù tin tức đóng vai trò quan trọng, suốt nhiều năm qua Facebook vẫn chưa có cơ chế trả tiền trực tiếp cho các tòa soạn Việt Nam. Năm 2015, mạng xã hội này từng triển khai dự án Instant Articles nhằm khuyến khích báo chí đăng tải nội dung trực tiếp lên hệ thống của Facebook để tăng tốc độ tải trên điện thoại. Các đơn vị xuất bản khi đó có thể tự bán quảng cáo hoặc nhận chia sẻ doanh thu từ nền tảng.

Tuy nhiên, chương trình này không được triển khai tại Việt Nam. Ngay cả trên thị trường quốc tế, Instant Articles cũng nhanh chóng thất thế khi nhiều tờ báo lớn như The New York Times hay The Guardian rút lui vì hiệu quả không như kỳ vọng. Đến năm 2023, Meta âm thầm khai tử dự án này.

Tại Australia, Facebook từng phải nhượng bộ trước áp lực từ chính phủ bằng cách ký hàng chục thỏa thuận thương mại trị giá hơn 200 triệu USD mỗi năm với các cơ quan báo chí để tránh bị xử phạt. Tuy nhiên, khi các hợp đồng hết hạn vào năm 2024, Meta tiếp tục từ chối gia hạn và xóa bỏ hoàn toàn tính năng News Tab.

Đáp lại động thái này, Australia đã đề xuất áp dụng cơ chế đánh thuế với các nền tảng công nghệ nếu không ký thỏa thuận dài hạn với các đơn vị báo chí nội địa.

Trong khi đó, kể từ cuối năm 2025, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã mở ra một hướng đi mới cho Meta. Thay vì tập trung phát triển các tab tin tức truyền thống, công ty chuyển sang ký kết các thỏa thuận cấp phép nội dung với một số liên minh báo chí lớn tại Mỹ và Anh để phục vụ việc huấn luyện mô hình AI như Llama và tích hợp dữ liệu thời gian thực vào chatbot Meta AI.

Dẫu vậy, các cơ quan báo chí nhỏ hoặc những đơn vị địa phương, trong đó có nhiều nhà xuất bản tại Việt Nam, vẫn chưa nhận được lợi ích kinh tế tương xứng dù nội dung tin tức của họ đang góp phần giữ chân hàng triệu người dùng mỗi ngày trên mạng xã hội lớn nhất thế giới.