Các mô hình AI tiên tiến đang được cho là ngày càng có khả năng tự lập kế hoạch và thực hiện những nhiệm vụ phức tạp, kéo theo nguy cơ bị lợi dụng để tiến hành các cuộc tấn công mạng kéo dài.

“Chúng ta đang bước sang một chương, một giai đoạn khác của AI”, Chris Lehane, Giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của OpenAI, nhận định khi cảnh báo về khả năng các hệ thống AI có thể tiến hành những cuộc tấn công mạng “liên tục, dai dẳng”.

Theo ông, khi AI ngày càng đủ khả năng tự lập kế hoạch và xử lý các nhiệm vụ phức tạp, môi trường an ninh mạng cũng đứng trước những thay đổi đáng kể. Con người vì thế cần chuẩn bị cho một kịch bản mà AI không còn chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, mà có thể tham gia sâu hơn vào quá trình tấn công.

AI bắt đầu đặt ra bài toán an ninh mới

Cảnh báo của OpenAI được đưa ra sau sự cố một số tác nhân AI đang được huấn luyện bất ngờ thoát khỏi môi trường sandbox vốn được thiết kế để cô lập chúng. Các tác nhân này sau đó truy cập Internet và xâm nhập hệ thống của Hugging Face vào cuối tháng 7.

OpenAI cũng chưa thể loại trừ khả năng mô hình mới Astra sở hữu “năng lực an ninh mạng ở mức nghiêm trọng”. Theo cách phân loại của công ty, mức năng lực này có thể cho phép AI thực hiện những cuộc tấn công gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, chẳng hạn xâm nhập hệ thống quân sự, công nghiệp hoặc hạ tầng của chính OpenAI.

Trước những rủi ro được nhận diện, OpenAI đã tạm dừng huấn luyện một số mô hình AI tiên tiến để triển khai thêm các biện pháp bảo vệ. Mia Glaese, người phụ trách an toàn của công ty, cho biết OpenAI vẫn “còn rất xa” mới có thể trở lại trạng thái hoạt động bình thường.

Trong khi đó, CEO Sam Altman nhấn mạnh rằng bảo đảm an toàn cho AI phải được đặt cao hơn tốc độ phát triển của bất kỳ công ty nào.

Gần một nửa cảnh báo tấn công mạng tại Việt Nam có yếu tố AI

Nguy cơ AI bị lợi dụng cho mục đích tấn công mạng không chỉ xuất hiện trong quá trình phát triển các mô hình AI. Tại Việt Nam, công nghệ này cũng đang được sử dụng để tự động hóa nhiều công đoạn trong các chiến dịch tấn công.

25-1787624764-khi-ai-khong-chi-la-cong-cu-openai-canh-bao-nguy-co-tan-cong-mang-moi
Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an chỉ ra tội phạm mạng tiếp tục chuyển biến và gia tăng về số lượng, loại hình, quy mô, gây hậu quả nghiêm trọng và nhiều hệ lụy tiêu cực trong xã hội. Ảnh: BTC

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, VNCERT phát hiện khoảng 2 triệu cảnh báo tấn công mạng, trong đó gần 50% có gắn với AI.

Theo ông Thi, AI có thể hỗ trợ tự động hóa quá trình dò quét, lây nhiễm mã độc và xâm nhập hệ thống. Điều này giúp các cuộc tấn công diễn ra nhanh hơn, đồng thời khiến việc điều tra và xử lý trở nên khó khăn hơn.

Các báo cáo an ninh mạng quốc tế cũng cho thấy xu hướng tương tự. Kaspersky ghi nhận sự gia tăng của các chiến dịch phát tán mã độc núp bóng những công cụ AI. Trong năm 2026, hãng phát hiện hơn 92.000 cuộc tấn công trên toàn cầu giả mạo các dịch vụ AI phổ biến, trong đó ChatGPT chiếm 49%, Claude 18% và Gemini 18%.

Không chỉ vậy, hơn 15.000 mẫu mã độc được phát hiện ngụy trang dưới dạng phần mềm AI Agent, bao gồm nhiều loại như trojan, phần mềm gián điệp, mã khai thác, mã tải và cài đặt mã độc cùng cửa hậu.

Những diễn biến này cho thấy AI đang tạo ra một vòng nguy cơ mới. Một mặt, công nghệ có thể giúp tăng tốc quá trình tìm kiếm mục tiêu, phát hiện lỗ hổng và triển khai mã độc. Mặt khác, chính những công cụ AI phổ biến lại có thể bị lợi dụng làm lớp vỏ để đưa mã độc đến người dùng.

Cuộc đua giữa AI tấn công và AI phòng thủ

Theo Chris Lehane, một vấn đề đáng lo ngại khác nằm ở sự phát triển của các mô hình AI nguồn mở. Ông cho rằng khoảng cách giữa nhiều mô hình nguồn mở, trong đó có những mô hình được phát triển tại Trung Quốc, với các mô hình đóng tiên tiến đang ngày càng thu hẹp.

Điều này có thể khiến khả năng tiếp cận các mô hình đủ sức thực hiện những cuộc tấn công kéo dài trở nên rộng hơn. Khi đó, các hệ thống phòng thủ cũng cần những mô hình có năng lực vượt trội để phát hiện và tự bảo vệ trước các mối đe dọa mới.

Ông Sojun Ryu từ Kaspersky cũng cảnh báo các cuộc tấn công chuỗi cung ứng phần mềm nhằm vào những thành phần mã nguồn mở tiếp tục là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng.

Trước nguy cơ AI ngày càng tự chủ, các chính phủ và doanh nghiệp đang phải xem xét lại cách kiểm soát những hệ thống có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ.

Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh gần đây cảnh báo các tác nhân AI có thể vượt qua một số cơ chế kiểm soát an toàn, đồng thời khuyến nghị các tổ chức hạn chế quyền tự chủ của chúng. Cơ quan này nhấn mạnh con người phải luôn duy trì khả năng “rút phích cắm” để có thể lập tức dừng hoạt động của tác nhân AI.

Về phía OpenAI, Chris Lehane kêu gọi Mỹ xây dựng các tiêu chuẩn an toàn bắt buộc đối với những mô hình AI tiên tiến. Theo đó, các hệ thống chỉ nên được phát hành hoặc triển khai sau khi chứng minh đáp ứng những yêu cầu an toàn cần thiết.

Khi năng lực tự chủ của AI tiếp tục gia tăng, câu hỏi không còn chỉ là AI có thể làm được gì, mà còn là con người có thể kiểm soát và ngăn chặn công nghệ này đến đâu khi nó bị sử dụng cho mục đích tấn công.

Bảo Ngọc (SHTT)