Đời sống
21/10/2026 09:29Đái tháo đường giai đoạn đầu: Những dấu hiệu dễ bị bỏ qua, ai cũng cần biết
Đái tháo đường là bệnh lý xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả, khiến lượng đường trong máu tăng cao. Nếu tình trạng này kéo dài, bệnh có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh, mắt, tim, thận và nhiều cơ quan khác.
Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2024, thế giới có khoảng 589 triệu người trưởng thành từ 20–79 tuổi mắc bệnh, tương đương gần 1/9 người trong độ tuổi này. Đáng chú ý, khoảng 252 triệu người chưa được chẩn đoán. Đái tháo đường cũng liên quan đến hơn 3,4 triệu ca tử vong mỗi năm.
Với đái tháo đường type 2, nguy cơ mắc bệnh tăng lên ở những người thừa cân, béo phì, ít vận động, có chế độ ăn uống không hợp lý, tuổi cao hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh. Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc đái tháo đường.
Theo thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Lê Thuận, phụ trách khoa Nội tiết - Tiêu hóa, Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp (TP.HCM), phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, kiểm soát đường huyết và chủ động phòng ngừa biến chứng có vai trò quan trọng trong quá trình điều trị, giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống.
Khát nước, tiểu nhiều, sụt cân có thể là dấu hiệu cảnh báo
Theo bác sĩ Nguyễn Lê Thuận, khi đường huyết tăng cao, cơ thể có thể xuất hiện nhiều thay đổi bất thường. Dù vậy, các biểu hiện ban đầu đôi khi khá mờ nhạt, khiến người bệnh không nhận ra hoặc dễ bỏ qua.
Một trong những dấu hiệu thường gặp là khát nước liên tục, miệng khô dù đã uống nhiều nước và đi tiểu nhiều lần, đặc biệt vào ban đêm. Nguyên nhân là khi lượng đường trong máu tăng cao, thận phải tăng đào thải lượng đường dư thừa qua nước tiểu. Quá trình này kéo theo nước, khiến cơ thể mất nước và người bệnh tiếp tục cảm thấy khát.
Bên cạnh đó, người mắc đái tháo đường có thể thường xuyên đói, nhanh đói và ăn nhiều hơn bình thường. Tình trạng này xuất phát từ việc cơ thể không sử dụng hiệu quả đường trong máu để tạo năng lượng.
Đáng lưu ý, có những trường hợp ăn nhiều nhưng vẫn sụt cân nhanh mà không rõ nguyên nhân. Khi không thể sử dụng glucose hiệu quả để cung cấp năng lượng, cơ thể phải huy động mô mỡ và cơ bắp để bù đắp.
Mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung hoặc nhìn mờ cũng là những biểu hiện cần chú ý. Ngoài ra, các vết trầy xước, đứt tay có thể lâu lành hơn bình thường. Người bệnh đôi khi còn gặp tình trạng ngứa da, tê bì hoặc cảm giác châm chích như kim châm ở bàn tay, bàn chân.
Khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, người dân nên đến cơ sở y tế kiểm tra đường huyết, thay vì chờ triệu chứng tự biến mất.
Những chỉ số xét nghiệm giúp xác định đái tháo đường
Các biểu hiện bên ngoài có thể gợi ý nguy cơ mắc bệnh, nhưng việc xác định đái tháo đường cần dựa trên kết quả xét nghiệm đường huyết và HbA1c.
Theo các ngưỡng được nêu trong bài viết, người bệnh được xác định mắc đái tháo đường khi đường huyết lúc đói từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) trở lên, đường huyết hai giờ sau khi uống 75 g glucose từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên hoặc HbA1c từ 6,5% trở lên.
Ngoài ra, nếu đường huyết bất kỳ đạt từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên và đi kèm các triệu chứng như khát nhiều, uống nhiều nước, tiểu nhiều hoặc sụt cân, người bệnh cũng có thể được chẩn đoán mắc bệnh.
Việc chủ động kiểm tra khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường giúp người dân sớm xác định tình trạng sức khỏe và có hướng xử trí phù hợp.
Thay đổi thói quen hằng ngày để kiểm soát đường huyết
Theo bác sĩ Thuận, kiểm soát đái tháo đường không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà còn bắt đầu từ những lựa chọn trong sinh hoạt hằng ngày. Với người đã mắc bệnh, chế độ ăn hợp lý, vận động phù hợp, sử dụng thuốc đúng chỉ định và theo dõi đường huyết thường xuyên là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng.
Về dinh dưỡng, người bệnh nên hạn chế các thực phẩm giàu bột đường và đồ ngọt như cơm trắng, bánh mì, bún, phở, bánh kẹo và nước ngọt có ga. Thay vào đó, nên tăng cường rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ, cá, thịt nạc và ngũ cốc nguyên hạt.
Một thói quen đơn giản được bác sĩ khuyến cáo là ăn rau trước cơm và các món ăn khác nhằm làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu. Người bệnh cũng không nên bỏ bữa để tránh hạ đường huyết, đồng thời hạn chế rượu bia và duy trì hoạt động thể chất phù hợp với thể trạng.
Việc dùng thuốc cần được thực hiện nghiêm túc theo chỉ định. Người bệnh phải uống thuốc hoặc tiêm insulin đúng liều, đúng giờ, không tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hay sử dụng đơn thuốc của người khác.
Bên cạnh đó, tái khám đúng lịch giúp bác sĩ theo dõi đường huyết, HbA1c, chức năng gan, thận và các biến chứng để kịp thời điều chỉnh phương pháp điều trị.
Cảnh giác khi đường huyết tăng hoặc hạ đột ngột
Ngoài việc kiểm soát đường huyết lâu dài, người mắc đái tháo đường cần nhận biết các dấu hiệu bất thường để xử trí kịp thời.
Nếu đường huyết từ 250 mg/dL (13,9 mmol/L) trở lên kèm triệu chứng, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế. Khi chỉ số vượt 300 mg/dL (16,7 mmol/L), cần đến bệnh viện ngay. Đặc biệt, đường huyết trên 600 mg/dL (33,3 mmol/L) có thể gây hội chứng tăng áp lực thẩm thấu và hôn mê.
Ở chiều ngược lại, đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) được xem là hạ đường huyết. Các biểu hiện thường gặp gồm run tay chân, vã mồ hôi, tim đập nhanh, cảm giác đói, chóng mặt, nhìn mờ hoặc nói khó.
Khi xảy ra tình trạng này, người bệnh cần nhanh chóng uống nước đường, nước trái cây ngọt hoặc ăn 2–3 viên kẹo. Nếu sau 15 phút tình trạng không cải thiện hoặc người bệnh trở nên lơ mơ, cần đưa đến cơ sở y tế cấp cứu.
Chăm sóc bàn chân để tránh biến chứng nguy hiểm
Bàn chân là vị trí người mắc đái tháo đường cần đặc biệt chú ý. Người bệnh nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày, nhất là các kẽ ngón, nhằm phát hiện sớm những bất thường như phồng rộp, trầy xước, nứt da, sưng đỏ hoặc mưng mủ.
Người bệnh không nên tự cắt chai sần, chích nhọt hay đắp lá lên vết thương. Nếu bàn chân sưng đau, chảy mủ, thâm đen hoặc vết thương không lành sau 3–5 ngày, cần đi khám sớm để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử và phải cắt cụt chi.
Đái tháo đường có thể diễn tiến âm thầm, nhưng những thay đổi nhỏ của cơ thể vẫn có thể là tín hiệu cảnh báo quan trọng. Nhận biết sớm triệu chứng, kiểm tra đường huyết khi cần thiết và duy trì thói quen sinh hoạt phù hợp là những bước thiết thực giúp người bệnh chủ động kiểm soát tình trạng sức khỏe và phòng ngừa biến chứng.
Hải Yến (SHTT)