Mặc dù được người khác khen đã làm chuyện tốt nhưng trong lòng lại có chút e ngại, cảm thấy mình không giỏi hoặc vì khách sáo, không hiểu chân tướng sự việc.

Trong cuộc sống, bất cứ khi nào được ai đó khen làm tốt điều gì, phản hồi của chúng ta thường là: "Không, mình không giỏi như bạn nghĩ đâu". Đó không phải là sự khiêm tốn mà đó là một cảm giác thực sự của nhiều người trong chúng ta. Mặc dù được người khác khen đã làm chuyện tốt nhưng trong lòng lại có chút e ngại, cảm thấy mình không giỏi hoặc vì khách sáo, không hiểu chân tướng sự việc.

Tại sao chúng ta lại không chấp nhận lời khen và luôn có cảm giác rằng mình không đủ giỏi? 

Có hai lý do chính như sau:

1. Dùng cái tôi lý tưởng để đòi hỏi cái tôi thực tế

Nhà tâm lý học Rogers từng chia cái tôi thành hai loại: cái tôi lý tưởng và cái tôi thực tế.

Cái tôi lý tưởng là cái tôi mong muốn, được hoàn thiện và lý tưởng hóa về mọi mặt. Cái tôi thực tế là những gì chúng ta thể hiện trong cuộc sống thực, thường thiếu sót và không hoàn hảo.

Vì sự không hoàn hảo của mình, chúng ta không hài lòng với cái tôi thực tế và lại đặt kì vọng vào bản thân lý tưởng. Do đó, bất kể trong công việc, gia đình hay các mối quan hệ bình thường, bạn sẽ vô thức đặt ra mục tiêu cho bản thân. Ví dụ, bạn muốn đạt được thành tích gì, muốn gia đình hạnh phúc như thế nào, muốn công việc phải ra sao…

Trong hầu hết các trường hợp, chúng ta có cái nhìn đúng đắn về cái tôi lý tưởng của mình và coi đó là mục tiêu thúc đẩy bản thân tiếp tục làm việc chăm chỉ. Nhưng cũng có lúc chúng ta xem mục tiêu lý tưởng của bản thân là tiêu chuẩn cần phải đạt được, cho rằng chỉ khi đạt được rồi thì mình mới là người giỏi, mới tốt, nếu không thì không chấp nhận được.

Khi một người luôn dùng cái tôi lý tưởng của mình để đòi hỏi cái tôi thực tế thì việc cảm thấy mình chưa đủ tốt, chưa giỏi là điều không thể tránh khỏi.

2. Tập trung vào ảo tưởng

Trong cuộc sống, chúng ta thường có cảm giác rằng mình có thể nhìn thấy nhiều người tốt, người giỏi, người may mắn xung quanh mình một cách dễ dàng. Như thấy người khác hạnh phúc, người nổi tiếng, người lại rất tự tin… Sau đó nhìn lại bản thân mình, bạn sẽ cảm thấy có một khoảng cách và áp lực, thậm chí cảm thấy tự ti.

Nhưng cảm giác của bạn về người khác liệu có thực sự đúng không? Nếu bạn trò chuyện sâu sắc với một người mà bạn cho rằng rất giỏi, rất tốt, bạn sẽ cảm thấy rằng đối phương thực sự không hoàn hảo như bạn vẫn tưởng tượng. Thậm chí, họ vẫn luôn có những lo lắng về khuyết điểm của bản thân.

Nói cách khác, cách chúng ta nhìn nhận một người rất khác với những gì thực sự về họ. Mấu chốt vấn đề nằm ở nhận thức có chọn lọc.

Trong cuộc sống bận rộn mỗi ngày, phần lớn thời gian và sức lực của chúng ta tập trung vào bản thân. Còn đối với những người khác, chúng ta chỉ có một chút hiểu biết rời rạc khi tiếp xúc với nhau. Hơn nữa, đặc điểm tâm lý của con người cũng quyết định việc chúng ta dễ bị thu hút bởi những điểm tốt của người khác, còn khuyết điểm chúng ta lại dễ bỏ qua.

Thiên kiến như vậy là tập trung vào ảo tưởng.

Cho dù đó là sự kỳ vọng quá cao vào bản thân hay sự ảo tưởng, đây đều là những cái bẫy tâm lý mà chúng ta dễ dàng mắc phải trong cuộc sống hàng ngày. Nếu bạn suy nghĩ sâu hơn, bạn sẽ thấy rằng về cơ bản, tất cả những điều này vẫn bắt nguồn từ ý thức thấp về giá trị bản thân của mình.

Những người như vậy thường lớn lên trong một môi trường bị so sánh, phủ nhận. Quan điểm của họ về bản thân mình giống như bản sao quan điểm của bố mẹ họ, những định kiến mà họ nhận được suốt chặng đường trưởng thành. Và trong vô thức họ luôn mặc định rằng: Mình không đủ giỏi, không đủ tốt.

Vậy nên điều chỉnh tâm lý này như thế nào?

1. Phải nhìn nhận được bản thân mình: Một khi hiểu được giá trị của bản thân, một khi hiểu rằng mình thực sự có điểm mạnh, bạn mới có thể tin vào chính mình và cố gắng để hoàn thiện hơn.

2. Đừng so sánh mình với người khác: So sánh với người khác có điểm lợi là giúp bạn biết mình cần cải thiện những gì nhưng so sánh quá mức thì bạn gặp rắc rối và làm gián đoạn nhịp sống của mình. Mỗi người đều có con đường riêng để đi và điều quan trọng là tập trung để đạt được mục tiêu của mình.

3. Đừng ép mình phải hoàn hảo trong mọi việc: Sự hoàn hảo là tiêu chí đánh giá, chúng ta có thể đuổi theo nhưng phải luôn nhắc nhở bản thân rằng sự hoàn hoàn không phải tiêu chuẩn trong cuộc sống. Nó chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng mà thôi.

Theo Đại Lâm Mộc (Pháp Luật & Bạn Đọc)