Xông mặt bằng lá tía tô: Đừng nghĩ càng nóng càng tốt

Theo ThS.BS Đặng Thị Thanh Thủy, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM, tía tô là dược liệu quen thuộc, được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền và chứa nhiều hợp chất được nghiên cứu về tác dụng đối với sức khỏe, làn da.

Trong y học hiện đại, lá tía tô (Perilla frutescens) chứa tinh dầu, Perillaldehyde, Flavonoid và Acid Rosmarinic. Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận các thành phần này có tiềm năng chống oxy hóa, chống viêm, kháng khuẩn và hỗ trợ hàng rào bảo vệ da.

Một số nghiên cứu trên Plants và Pharmaceutics năm 2023 ghi nhận tác động chống stress oxy hóa, giảm một số dấu hiệu viêm của chiết xuất tía tô trong mô hình thực nghiệm. Nghiên cứu lâm sàng năm 2020 trên 30 người từ 40 đến 60 tuổi sử dụng serum chứa chiết xuất tía tô trong 8 tuần cũng ghi nhận cải thiện độ ẩm, độ đàn hồi của da mà không gây kích ứng đáng kể.

Tuy nhiên, bác sĩ Thủy lưu ý cần phân biệt chiết xuất tía tô được kiểm soát về thành phần, nồng độ trong nghiên cứu với nồi nước lá tươi đun tại nhà. Kết quả của các nghiên cứu trên không thể dùng để khẳng định xông mặt bằng lá tía tô có tác dụng điều trị mụn hoặc nám.

Khi xông ở nhiệt độ phù hợp, hơi ấm có thể làm mềm lớp sừng và khiến da có cảm giác thư giãn, sạch hơn. Nhưng quan niệm xông càng nóng, càng lâu sẽ "thải độc", làm sạch sâu hoặc mở lỗ chân lông là không chính xác.

Lỗ chân lông không đóng mở như cánh cửa. Nhiệt có thể làm mềm bã nhờn nhưng không khiến mụn ẩn tự động được đẩy ra ngoài. Hơi nước quá nóng còn có thể gây tổn thương nhiệt, khiến da khô, mất nước và rát.

Theo Hiệp hội Da liễu Mỹ (AAD), nhiệt là một trong những yếu tố có thể kích hoạt hoặc làm nặng tình trạng rosacea (chứng đỏ mặt). Người mắc bệnh này được khuyến cáo tránh để cơ thể quá nóng và nên sử dụng nước ấm thay vì nước nóng khi chăm sóc da.

Sau khi xông, việc lập tức nặn mụn hoặc tẩy da chết mạnh cũng có thể khiến da bị kích ứng. AAD khuyến cáo người bị mụn nên tránh chà xát và nặn, bóp mụn vì những tác động này có thể làm tình trạng viêm nặng hơn, kéo dài thời gian lành và tăng nguy cơ để lại sẹo.

Tương tự, việc tẩy da chết không phù hợp trên làn da đang kích ứng, cháy nắng hoặc có tổn thương có thể khiến hàng rào bảo vệ da bị ảnh hưởng.

Một quan niệm khác là nguyên liệu tự nhiên luôn lành tính. Thực tế, Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp (NCCIH) thuộc Viện Y tế Quốc gia Mỹ lưu ý "tự nhiên" không đồng nghĩa với an toàn. Các sản phẩm từ thực vật vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc dị ứng ở một số người.

Với tía tô, nguy cơ kích ứng còn phụ thuộc cơ địa và tình trạng da. Người mắc rosacea, viêm da cơ địa, eczema, thường xuyên đỏ bừng mặt, da rất nhạy cảm, đang có mụn viêm mủ nhiều, vết thương hở hoặc cháy nắng nên tránh tự xông mặt. Người từng dị ứng với tinh dầu hoặc thực vật thuộc họ Bạc hà cũng cần thận trọng.

Nếu vẫn muốn xông, bác sĩ khuyến cáo cần kiểm soát nhiệt độ, tránh đưa mặt quá gần nguồn hơi nóng và không kéo dài thời gian. Khi thấy châm chích, nóng rát hoặc khó chịu phải dừng ngay. Sau xông nên hạn chế chà xát và có thể dưỡng ẩm bằng sản phẩm dịu nhẹ phù hợp với da.

Trong trường hợp bị bỏng do hơi nước, NHS khuyến cáo làm mát vùng tổn thương dưới vòi nước mát trong 20 phút càng sớm càng tốt, không dùng đá chườm trực tiếp. Bỏng nặng hoặc tổn thương ở vùng nhạy cảm cần được đánh giá y tế.

Bác sĩ Thủy nhấn mạnh hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ vững chắc cho thấy xông mặt bằng lá tía tô tươi có thể điều trị mụn hoặc nám. Vì vậy, phương pháp này nếu được sử dụng chỉ nên xem như một cách chăm sóc, thư giãn tại nhà, không thay thế điều trị da liễu.

Với làn da, cảm giác nóng, đỏ hay đổ nhiều mồ hôi sau khi xông không phải là thước đo hiệu quả. Một quy trình chăm sóc phù hợp vẫn nên dựa trên tình trạng da, làm sạch nhẹ nhàng, dưỡng ẩm và chống nắng; khi có mụn viêm hoặc bệnh lý da kéo dài, nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

HL (SHTT)