Ca sĩ được lợi hay mất cơ hội khi quán cà phê phải trả phí phát nhạc từ 1/7?

Theo Điều 33 Nghị định 134/2026/NĐ-CP, bắt đầu từ ngày 1/7, các cơ sở kinh doanh khai thác âm nhạc nhằm phục vụ hoạt động thương mại phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền bản quyền. Dù nguyên tắc này không phải lần đầu được áp dụng, nhiều luật sư cho rằng nghị định mới đã quy định rõ ràng và cụ thể hơn về phương thức tính phí, qua đó góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực bản quyền âm nhạc.

Quy định nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giới nghệ sĩ, người kinh doanh cũng như công chúng. Nhiều ý kiến đánh giá việc thu phí là cần thiết để ghi nhận giá trị lao động sáng tạo, giúp người làm nghệ thuật có thêm động lực cống hiến và hướng tới một môi trường âm nhạc chuyên nghiệp hơn.

Tuy nhiên, không ít nghệ sĩ cũng bày tỏ những băn khoăn về khả năng phát sinh tác động ngoài mong muốn. Một trong những lo ngại được đặt ra là các quán cà phê hoặc cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ có thể hạn chế phát nhạc nhằm tiết kiệm chi phí, thậm chí chuyển sang sử dụng nhạc do AI tạo ra. Điều này có thể khiến các nghệ sĩ trẻ mất đi một kênh quảng bá tự nhiên vốn góp phần đưa ca khúc đến gần công chúng.

Ca sĩ, nhạc sĩ Sỹ Luân cho rằng mỗi nghệ sĩ hoàn toàn có thể chủ động lựa chọn cách khai thác tác phẩm của mình. Những người mong muốn âm nhạc được phổ biến rộng rãi có thể cho phép sử dụng miễn phí, trong khi những nghệ sĩ muốn thu phí vẫn có thể thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.

Theo anh, việc xây dựng mức phí phù hợp với quy mô từng cơ sở kinh doanh cũng rất quan trọng để cân bằng lợi ích giữa người sáng tạo và đơn vị sử dụng. Sỹ Luân chia sẻ rằng với bản thân, điều quan trọng nhất vẫn là các ca khúc có cơ hội tiếp cận khán giả, bởi quán cà phê hay các không gian giải trí là nơi âm nhạc được phát thường xuyên.

Nam ca sĩ nhận định việc thu tiền bản quyền là hợp lý nhưng nên áp dụng linh hoạt, đặc biệt đối với các quán cà phê nhỏ hoặc những cơ sở kinh doanh có quy mô hạn chế. Theo anh, nếu mức phí quá cao, nhiều nơi có thể ngừng phát nhạc, vô tình làm giảm cơ hội để khán giả biết đến những ca khúc mới. Anh cũng cho rằng trong bối cảnh AI có thể tạo ra âm nhạc nhanh chóng và ngày càng chất lượng, việc các cơ sở chuyển sang sử dụng nhạc AI là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Đồng quan điểm về việc cần chuyên nghiệp hóa môi trường âm nhạc, rapper RTee bày tỏ sự ủng hộ đối với quy định mới. Tuy nhiên, anh cũng thừa nhận các nghệ sĩ trẻ rất cần những không gian như quán cà phê hay nhà hàng để tác phẩm được lan tỏa tự nhiên.

RTee cho biết anh mong muốn các ca khúc của mình được phát tự do tại những địa điểm phục vụ khách thông thường, trong khi việc thu phí nên tập trung vào các chương trình biểu diễn hoặc sự kiện bán vé. Theo nam rapper, trong bối cảnh việc sản xuất âm nhạc đã nhiều áp lực và phải cạnh tranh với AI, khả năng tiếp cận công chúng càng trở nên quan trọng.

Theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP ban hành ngày 6/4, tiền bản quyền hằng năm được tính theo công thức lấy mức lương cơ sở nhân với hệ số điều chỉnh. Từ ngày 1/7, mức lương cơ sở là 2,53 triệu đồng mỗi tháng nên khoản phí bản quyền cũng được điều chỉnh tương ứng.

Đối với quán cà phê, nhà hàng và các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, hệ số điều chỉnh được xác định dựa trên diện tích sử dụng. Chẳng hạn, một quán cà phê rộng 15 m² có hệ số 0,35, tương đương khoảng 885.000 đồng tiền bản quyền mỗi năm. Với nhà hàng diện tích 50 m², khoản phí khoảng 5,06 triệu đồng mỗi năm. Diện tích kinh doanh càng lớn thì mức phí càng tăng, song tổng số tiền phải nộp không vượt quá 20,24 triệu đồng mỗi năm.

Giới chuyên môn nhận định mức thu này nhìn chung tương đối hợp lý và phù hợp với quy mô hoạt động của các cơ sở kinh doanh.

Việt Nam cũng không phải quốc gia đầu tiên áp dụng cơ chế thu tiền bản quyền khi phát nhạc tại địa điểm kinh doanh. Nhiều nước trên thế giới đã thực hiện quy định tương tự trong nhiều năm.

Tại Ấn Độ, theo IIPRD, các chủ quán cà phê, nhà hàng hay cửa hàng bán lẻ đều phải có giấy phép phù hợp trước khi phát nhạc phục vụ khách hàng. Quy định xuất phát từ nguyên tắc người sáng tạo có quyền kiểm soát việc khai thác tác phẩm và được hưởng thù lao khi sản phẩm của họ được sử dụng vì mục đích thương mại.

IIPRD cũng lưu ý việc mua đĩa CD hoặc đăng ký các nền tảng nghe nhạc trực tuyến chỉ phục vụ nhu cầu cá nhân, không đồng nghĩa với quyền phát nhạc tại địa điểm kinh doanh.

Indonesia cũng áp dụng quy định tương tự theo Luật Bản quyền số 28 năm 2014. Theo đó, 14 nhóm ngành dịch vụ, trong đó có nhà hàng, quán bar và nhiều loại hình kinh doanh khác, phải thanh toán tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động thương mại.

Tại Australia, việc phát nhạc có bản quyền ở quán cà phê, nhà hàng hay cửa hàng phục vụ khách được xem là hành vi biểu diễn trước công chúng. Vì vậy, các cơ sở phải được cấp phép hoặc xin giấy phép sử dụng âm nhạc theo quy định.

Ở Hàn Quốc, theo The Korea Times, quyền biểu diễn được áp dụng không chỉ với các buổi biểu diễn trực tiếp mà còn bao gồm việc phát nhạc từ đĩa CD, tệp âm thanh hay nền tảng trực tuyến tại các địa điểm kinh doanh. Do đó, chủ cơ sở phải thanh toán tiền bản quyền để đảm bảo người sáng tạo nhận được khoản thù lao tương xứng khi tác phẩm được khai thác.

Yoon Ye Jin, thành viên Đoàn phóng viên công dân Bộ Tư pháp Hàn Quốc khóa 17, cho rằng mục tiêu của hệ thống bản quyền là bảo vệ giá trị sáng tạo, đảm bảo người làm nghệ thuật được đền đáp công bằng và góp phần thúc đẩy sự phát triển của văn hóa cũng như các ngành công nghiệp liên quan.

Trong khi đó, Giáo sư Kim Byung Il, Khoa Luật, Đại học Inha, nhận định các doanh nghiệp như nhà hàng, quán cà phê hay quán bar đang thu được lợi ích kinh tế từ việc phát nhạc. Vì vậy, việc thực thi đầy đủ quyền biểu diễn là cần thiết để các tác giả và người sáng tạo nhận được phần thù lao xứng đáng với giá trị mà tác phẩm mang lại.