Cú sốc năm nhất: Từ "ngôi sao" trường chuyên đến sinh viên phải học lại hai môn

Trường hợp của T.T.A (sinh viên năm nhất Trường Đại học Thương mại) là một minh chứng rõ ràng: từ vị thế "ngôi sao" ở trường chuyên, T.T.A đã phải học lại hai môn và đóng thêm 3,2 triệu đồng học phí – một cú sốc lớn ngay trong năm đầu tiên.

Sự tự do và cái giá phải trả của "ngôi sao"

T.T.A, cựu học sinh chuyên Toán Trường THPT Chuyên, Trường Đại học Vinh, từng quen với lịch học 4-5 ca mỗi ngày thời phổ thông và đã xuất sắc trúng tuyển ngành Tài chính - Ngân hàng với 26,1 điểm. Tuy nhiên, khi chuyển từ môi trường được kiểm soát chặt chẽ lên Thủ đô, T.T.A đã bị choáng ngợp và cuốn hút bởi nhịp sống sôi động, hào nhoáng của Hà Nội.

Nam sinh này tận dụng mọi thời gian rảnh để đi chơi, khám phá cùng bạn bè, nhiều đêm về nhà lúc 1-2 giờ sáng, hoàn toàn sao nhãng sách vở. Hậu quả là sát kỳ thi vẫn mải vui chơi. T.A thừa nhận việc phải học lại và đóng thêm số tiền bằng nửa tháng lương của mẹ ở quê chính là "cú sốc đầu tiên" ở đại học. "Mình nhận ra rằng sự tự do đi kèm với trách nhiệm, nếu không biết kiểm soát bản thân thì sẽ phải trả giá”, T.A chia sẻ.

Ngủ quên trên chiến thắng và phương pháp học mới

Không riêng T.T.A, M.V.Q, sinh viên năm hai Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cũng phải học lại ba môn ngay trong năm đầu. Q. cho rằng nguyên nhân lớn là do anh và nhiều bạn bè đã "ngủ quên trên chiến thắng thi đậu đại học".

Bên cạnh đó, việc chưa bắt kịp phương pháp học mới là một rào cản lớn. Giảng viên đại học thường dạy rất nhanh, yêu cầu sinh viên phải tự đọc, tự nghiên cứu. Q. cho biết, có môn cả cuốn sách được dạy chỉ trong bốn buổi sáng, nếu không chủ động thì rất khó theo kịp, dẫn đến việc phải học lại và đánh mất giấc mơ học bổng.

Ngay cả việc đi làm thêm để trưởng thành và trang trải chi phí cũng trở thành "cám dỗ" khiến nhiều sinh viên sa sút. Nguyễn Thảo My, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chứng kiến nhiều bạn làm 2-3 ca mỗi ngày, tan ca lúc nửa đêm, dẫn đến kiệt sức, ngủ gật trong giờ học và bỏ lỡ kiểm tra, cuối cùng phải học lại hai, ba môn ngay trong năm nhất.

Áp lực kéo và khủng hoảng danh tính

PGS.TS Phạm Mạnh Hà, chuyên gia tâm lý học giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhận định cú sốc này đến từ sự thay đổi căn bản trong mô hình học tập – từ việc ghi nhớ, tái hiện ở phổ thông sang môi trường đại học đòi hỏi tư duy phản biện, tự nghiên cứu và tự chủ.

Nhiều sinh viên giỏi từ trường chuyên, trường top dễ rơi vào khủng hoảng danh tính khi không còn giữ được vị trí "dẫn đầu". Chuyên gia cho biết, những em vốn gắn giá trị bản thân với điểm số tuyệt đối, khi gặp thất bại sẽ cảm thấy mình "không còn giỏi nữa". Tâm lý tự ti, trì hoãn và né tránh học tập bắt đầu xuất hiện như một cơ chế phòng vệ.

Không chỉ nhóm học sinh giỏi, sinh viên tỉnh lẻ cũng gặp áp lực kép: vừa sốc văn hóa, thiếu kỹ năng tự quản lý, lại vừa mang gánh nặng kỳ vọng "học giỏi để đổi đời" từ gia đình. Áp lực này khiến nhiều em rơi vào quá tải tâm lý, dễ chán nản và sa sút.

"Tái cấu trúc tâm lý" để vượt qua thất bại

Để giúp sinh viên vượt qua giai đoạn "đuối sức", PGS Hà đưa ra ba hướng "tái cấu trúc tâm lý":

Chuyển sang Tư duy Phát triển (Growth Mindset): Xem điểm thấp là phản hồi giúp điều chỉnh phương pháp học, không phải bằng chứng của sự yếu kém. Mục tiêu cần hướng đến sự tiến bộ chứ không chỉ điểm số.

Thực hành Tư duy Tích cực: Khi mắc lỗi, đối xử với bản thân bằng sự cảm thông và khích lệ. Tách biệt giá trị bản thân khỏi thành tích để giảm căng thẳng.

Xây dựng Kỹ năng Tự Điều Chỉnh: Lập kế hoạch học tập cụ thể, chia nhỏ nhiệm vụ và áp dụng các kỹ thuật tăng tập trung. Đặc biệt, phải chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ.

Chuyên gia nhấn mạnh: "Tự do là điều hấp dẫn nhất ở đại học, nhưng nếu không có năng lực tự quản lý, chính sự tự do ấy sẽ trở thành thách thức lớn nhất." Quá trình thích nghi là lâu dài, đòi hỏi sinh viên phải rèn kỹ năng, chấp nhận sai sót và giữ vững tinh thần học hỏi.