Từ những video chia sẻ bài tập, hướng dẫn giải đề đến các tiểu phẩm hài hước về đời sống học đường, sự bùng nổ của các "giáo viên vlogger" trên các nền tảng video ngắn đang tạo nên một làn sóng tranh luận gay gắt về đạo đức nghề nghiệp và mục tiêu cốt lõi của giáo dục.

Trong kỷ nguyên số, hình ảnh người thầy đứng trên bục giảng đang dần có sự dịch chuyển đầy bất ngờ sang màn hình điện thoại. Thực tế hiện nay, chỉ cần một thao tác tìm kiếm đơn giản với từ khóa "giáo viên", người dùng mạng xã hội dễ dàng bắt gặp hàng loạt tài khoản tự xưng là "nhà giáo kinh nghiệm".

10-1773107386-giao-vien-livestream-ngay-trong-lop-hoc-gay-tranh-cai-ranh-gioi-mong-manh-giua-nha-giao-va-vlogger.jpg
Một giáo viên mầm non tại Trung Quốc từng nổi tiếng khi livestream trên Douyin. 

Đáng chú ý, đằng sau những video giảng dạy hay khoảnh khắc vui đùa cùng học trò là các gian hàng trực tuyến với hàng chục sản phẩm, từ đồ ăn vặt đến thực phẩm bổ sung. Những cái tên như "Cô giáo tiếng Anh Tiểu Lưu" hay "Thầy giáo Ngữ văn Lý" sở hữu hàng trăm nghìn lượt theo dõi, biến lớp học thành "phim trường" và học sinh vô tình trở thành những "diễn viên phụ" đắc lực để thu hút tương tác và phục vụ mục đích bán hàng.

Sự giao thoa giữa giáo dục và thương mại hóa này đang đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu một nhà giáo có thể toàn tâm toàn ý cho bài giảng khi tâm trí đang mải mê với lượt xem và doanh số livestream? Theo quy định của Bộ Giáo dục Trung Quốc, giáo viên không được phép làm thêm nếu việc đó ảnh hưởng đến nhiệm vụ chính. Hơn nữa, việc sử dụng hình ảnh học sinh công khai trên mạng mà chưa được sự đồng ý của người giám hộ, đặc biệt là cho mục đích kinh doanh, đã vi phạm nghiêm trọng quyền bảo vệ hình ảnh cá nhân và tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh mạng.

Dưới góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia cảnh báo rằng việc quay phim học sinh không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn vô tình tiếp tay cho tội phạm công nghệ cao. Ông Cao Hàng, Phó Viện trưởng Học viện Giáo dục (Đại học Nhân dân Trung Quốc), lo ngại rằng dữ liệu sinh trắc học từ những video quay cận mặt các em có thể bị các công cụ AI lợi dụng cho mục đích tống tiền hoặc bị các bình luận thiếu lành mạnh tấn công, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý trẻ nhỏ. Đồng thời, việc đầu tư quá nhiều thời gian vào biên tập video chắc chắn sẽ làm phân tán nguồn lực mà lẽ ra giáo viên nên dành cho việc cải tiến phương pháp giảng dạy.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng livestream là một công cụ đổi mới giúp thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền nếu được sử dụng đúng cách. PGS. Thái Chấn Hoa (Đại học Tương Đàm) cho rằng sự khác biệt nằm ở mục đích: chia sẻ kiến thức vì cộng đồng hay thương mại hóa nghề nghiệp để trục lợi. Ông đề xuất cần xác định một "ranh giới hợp lý" dựa trên việc liệu hoạt động đó có làm suy giảm công bằng giáo dục hay xâm phạm quyền lợi học sinh hay không. Giáo viên có quyền tự do cá nhân trong không gian riêng tư, nhưng khi khoác lên mình tư cách nghề nghiệp, họ phải tuân thủ những chuẩn mực đạo đức khắt khe hơn.

Để giải quyết thực trạng này, các chuyên gia đề xuất một cơ chế quản lý khép kín từ đăng ký, kiểm duyệt nội dung đến giám sát thường xuyên. Những hành vi sai phạm trên mạng cần được gắn chặt với việc đánh giá năng lực và xét danh hiệu nghề nghiệp. Giáo dục là nghề đặc thù có sức ảnh hưởng trực tiếp đến hình thành nhân cách học sinh; nếu thầy cô quá mải mê chạy theo lợi ích thương mại, học sinh có thể coi việc phớt lờ quy định là điều bình thường, làm lệch lạc các giá trị nền tảng mà nhà trường dày công vun đắp.