Khi "thế hệ trăng rằm" ngừng chi tiêu: Bước lùi đầy thận trọng của giới trẻ Trung Quốc

Trong suốt nhiều thập kỷ, công thức thành công của tầng lớp trung lưu tại Trung Quốc vốn rất rõ ràng: học tập miệt mài, sở hữu công việc ổn định, mua nhà và tích lũy tài sản. Mô hình này đã tạo ra một lực lượng người tiêu dùng khổng lồ, trở thành động lực tăng trưởng không chỉ cho nội địa mà còn cho cả thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, theo ghi nhận từ Business Insider, giới trẻ thuộc thế hệ 9X và 2K đang phải từ bỏ thói quen "tiêu cạn lương".

Dù các chỉ số GDP vẫn duy trì ở mức 5%, nhưng ẩn sau sự ổn định bề ngoài là những con số đáng báo động về tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm thanh niên lên tới 17%. Thực tế còn khắc nghiệt hơn khi nhiều sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, thậm chí là các tiến sĩ hay thạc sĩ, phải chấp nhận làm những công việc chân tay như shipper hay nhân viên đọc công tơ gas. Chính sự bấp bênh này đã làm lung lay niềm tin vào tương lai – yếu tố cốt lõi để thúc đẩy tiêu dùng. Như Zak Dychtwald, nhà sáng lập Young China Group nhận định, giới trẻ đang trải nghiệm những "triệu chứng suy thoái" rõ rệt, khi họ không còn chắc chắn rằng tháng sau mình vẫn còn việc làm để tiêu tiền.

Sự dè dặt này thể hiện rõ nét qua các con số thống kê. Sau khi dỡ bỏ các biện pháp chống dịch, làn sóng "chi tiêu bù đắp" vốn được kỳ vọng đã không thực sự bùng nổ. Doanh số bán lẻ cuối năm 2023 chỉ tăng trưởng 0,9% – mức thấp kỷ lục kể từ khi mở cửa lại nền kinh tế. Giới trẻ, vốn là lực lượng nòng cốt của thị trường hàng xa xỉ, nay đã chuyển hướng sang những thú vui rẻ tiền hơn hoặc tích trữ vàng miếng nhỏ như một kênh trú ẩn an toàn. Hiện tại, tỷ trọng đóng góp của người tiêu dùng Trung Quốc vào doanh thu xa xỉ toàn cầu đã sụt giảm mạnh từ 1/3 xuống chỉ còn khoảng 20%.

Một nguyên nhân sâu xa khác dẫn đến tình trạng này chính là sự "xì hơi" của bong bóng bất động sản. Từ lâu, ngôi nhà được coi là biểu tượng của sự trưởng thành và là tài sản tích lũy chính chiếm tới 70% gia tài của mỗi hộ gia đình. Tuy nhiên, kể từ giữa năm 2022, giá nhà đã liên tục sụt giảm, mất khoảng 20% giá trị so với thời đỉnh cao năm 2021. Khi khối tài sản lớn nhất bị bốc hơi, hiệu ứng "giàu lên nhờ tài sản" biến mất, thay vào đó là tâm lý thắt lưng buộc bụng để phòng thân.

Tâm trạng bi quan này đã lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng, hình thành nên những trào lưu sống tiêu cực. Từ phong trào "nằm thẳng" (lying flat) – một sự phản kháng thầm lặng trước văn hóa làm việc khắc nghiệt – giới trẻ nay còn tự gọi mình là những "con chuột sống" hay "con cái toàn thời gian", chấp nhận sống tối giản và phụ thuộc vào cha mẹ để rút lui khỏi các tham vọng cá nhân.

Tình trạng này không chỉ là vấn đề nội bộ của Trung Quốc mà còn là rủi ro lớn đối với kinh tế toàn cầu năm 2026. Các doanh nghiệp quốc tế từ ngành ôtô, du lịch đến hàng hiệu đang phải đối mặt với thực tế là động lực tăng trưởng từ tầng lớp trung lưu xứ tỷ dân đang nguội lạnh. Dù chính phủ đã triển khai nhiều biện pháp kích cầu, nhưng hiệu quả dường như vẫn còn bỏ ngỏ, bởi khi niềm tin vào tương lai bị tổn thương, tiền trong túi người dân sẽ tiếp tục được khóa chặt.