Sự chuyển hướng trong tư duy của thế hệ trẻ

Triệu Hạo Triết, một sinh viên 20 tuổi ngành điều dưỡng sinh ra và lớn lên tại chính Bắc Kinh, đang lên kế hoạch rời khỏi thủ đô sau khi hoàn thành chương trình học cao đẳng ở quận Xương Bình. Dù tự tin vào năng lực chuyên môn, Triệu lại hướng tầm mắt tới các đô thị nằm ngoài nhóm phát triển nhất. Anh mong muốn trải nghiệm cuộc sống tự lập xa gia đình và tìm kiếm một môi trường có chi phí thuê nhà cùng mức sống dễ thở hơn mà không cần đến sự trợ cấp từ cha mẹ.

Góc nhìn của Triệu là hình ảnh thu nhỏ cho sự thay đổi tư duy rõ nét của người trẻ tuổi tại Bắc Kinh. Không ít cử nhân mới tốt nghiệp bắt đầu cân nhắc lại giá trị của những đánh đổi. Thôi Tuyên (22 tuổi, quê Sơn Đông), một sinh viên ngành thiết kế sản phẩm, đã đưa ra quyết định sang Sydney (Australia) làm việc thay vì ở lại thủ đô. Dù không thiếu cơ hội nghề nghiệp tại đây, Thôi cảm thấy kiệt sức trước nhịp sống quá hối hả và lịch trình di chuyển gian nan kéo dài tới 4 tiếng mỗi ngày của những đồng nghiệp cùng ngành.

Tương tự, Trương Y Nặc (22 tuổi, quê Sơn Đông) cũng chọn rời Bắc Kinh sau khi tốt nghiệp để tìm kiếm không khí văn hóa cởi mở, sáng tạo ở miền Nam Trung Quốc — nơi phù hợp hơn với lối sống cá nhân.

Mảnh ghép dữ liệu và thực trạng già hóa đô thị

Sự dịch chuyển tư duy này phản ảnh qua những con số thống kê ấn tượng. Phân tích công bố hồi tháng 5 của tạp chí Quan sát Kinh tế dựa trên dữ liệu chính thức cho thấy: số dân thường trú trong độ tuổi 20-29 tại Bắc Kinh đã giảm tới 46% chỉ trong vòng một thập kỷ, rơi từ mốc 4,62 triệu người (năm 2015) xuống còn 2,49 triệu người (năm 2024).

Tỷ lệ nhóm tuổi này trong tổng dân số thành phố theo đó suy giảm mạnh từ 21,3% vào năm 2015 xuống 11,4% vào năm 2024 — tiệm cận mức trung bình toàn quốc là 10.56%. Ở chiều ngược lại, quy mô nhóm người từ 60 tuổi trở lên tại thủ đô tăng vọt từ 3,41 triệu lên 5,14 triệu người. Đến năm 2024, tính bình quân cứ 100 người dân Bắc Kinh thì có 24 người cao tuổi, trong khi chỉ có 11 thanh niên thuộc độ tuổi 20-29.

Dù vậy, tổng dân số thường trú của Bắc Kinh vẫn duy trì sự ổn định quanh ngưỡng 21,8 triệu người. Số lượng cư dân ngoại tỉnh năm 2024 đạt 8,19 triệu người (chiếm 37,5% dân số), chỉ giảm nhẹ so với mốc đỉnh năm 2015. Đáng chú ý, nhóm trẻ em trong độ tuổi đi học vẫn ghi nhận mức tăng, chứng tỏ các gia đình có tiềm lực kinh tế vẫn lựa chọn Bắc Kinh làm nơi an cư lâu dài.

Nhìn nhận về hiện tượng này, Triệu Lợi Đào — chuyên gia cao cấp tại Viện Đông Á (EAI) thuộc Đại học Quốc gia Singapore — cho rằng sự sụt giảm nhóm dân số trẻ là kết quả tổng hòa từ nhiều yếu tố: sự suy giảm tỷ lệ sinh trên toàn quốc, biến chuyển của thị trường lao động và sự thay đổi cấu trúc dân số, chứ không đơn thuần là do Bắc Kinh mất đi sức hút. Việc tỷ lệ người trẻ tại thủ đô bị kéo từ mốc rất cao về mức trung bình giống như một bước điều chỉnh tự nhiên sau giai đoạn phát triển nóng.

Đồng quan điểm, bà Bành Tú Kiệt từ Trung tâm Nghiên cứu Chính sách thuộc Đại học Victoria (Australia) phân tích thêm rằng bên cạnh mức sinh giảm, chính chi phí đắt đỏ cùng các chính sách chủ động kiểm soát quy mô dân số và tái cấu trúc đô thị của chính quyền Bắc Kinh đã đẩy nhanh tiến trình này. Mặc dù vậy, sự sụt giảm lực lượng lao động trẻ cũng đã gây ra những tác động trực tiếp lên thị trường bất động sản và mảng cho thuê nhà tại địa phương.

Tái định hình bản đồ cơ hội và sức hút bền bỉ của thủ đô

Trong bối cảnh Bắc Kinh chủ động giảm tải các chức năng không thiết yếu để tập trung vào các ngành có giá trị gia tăng cao như tài chính, công nghệ và nghiên cứu chuyên sâu, tấm bản đồ cơ hội cho người trẻ đã được mở rộng ra nhiều vùng đất mới. Sự cải thiện về hạ tầng và kết nối số hóa giúp phân bổ cơ hội kinh tế đều hơn. Các đô thị đang phát triển mạnh mẽ như Hàng Châu, Thành Đô, Tô Châu, Vũ Hán, Tây An hay Hợp Phì trở thành những lựa chọn hấp dẫn nhờ mang lại sự cân bằng giữa cơ hội việc làm và chi phí sinh hoạt.

Mặc dù cán cân lợi ích đang dịch chuyển, Bắc Kinh vẫn duy trì thế mạnh không thể thay thế của một trung tâm hành chính, chính trị, văn hóa và nghiên cứu hàng đầu. Đô thị này tiếp tục là "thỏi nam châm" giữ chân những cá nhân xuất sắc nhờ mạng lưới quan hệ rộng mở và môi trường học thuật, nghề nghiệp đỉnh cao.

Cố Linh (22 tuổi, quê Hà Bắc), một sinh viên luật, chọn ở lại tiếp tục học cao học vì nhận thấy Bắc Kinh vẫn là nơi cô cảm thấy thoải mái và dễ dàng tìm kiếm công việc tốt nhất. Trong khi đó, Hạ Tú Trạch (20 tuổi, quê An Huy), sinh viên ngành vật lý, đặt mục tiêu bám trụ để làm nghiên cứu tại nơi được coi là điểm hội tụ của những tài năng hàng đầu về khoa học cơ bản. Với Hạ, dù cuộc sống tại đây áp lực hơn nhiều nơi khác, nhưng những tổn thất đó hoàn toàn xứng đáng nếu bản thân đủ giỏi để gặt hái thành quả tương xứng.

Bà Bành Tú Kiệt nhấn mạnh, trong một xã hội đang bước vào giai đoạn già hóa, chất lượng nguồn nhân lực sẽ đóng vai trò quyết định hơn so với số lượng thuần túy. Bài toán trọng tâm của Bắc Kinh trong giai đoạn mới không phải là giữ chân bằng được số đông thanh niên, mà là duy trì môi trường đủ sức hấp dẫn để tiếp tục thu hút những nhân tài kiệt xuất nhất.

Nguồn: CNA, Reuters