Vì sao điểm học bạ tiếng Anh của Tuyên Quang thấp nhất cả nước nhưng điểm thi tốt nghiệp lại vượt cả TP.HCM vươn lên tốp đầu?

Thống kê đối sánh giữa điểm học bạ lớp 12 và điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy một nghịch lý tại Tuyên Quang. Ở môn Ngoại ngữ, chủ yếu là tiếng Anh, địa phương này xếp cuối trong bảng điểm học bạ với vị trí 34/34. Tuy nhiên, kết quả thi tốt nghiệp lại ghi nhận điểm trung bình đạt 5,397, đưa Tuyên Quang vươn lên vị trí thứ hai toàn quốc, vượt TP.HCM và chỉ đứng sau Hà Nội.

Theo phân tích của các chuyên gia giáo dục, sự khác biệt này trước hết xuất phát từ thay đổi trong quy chế thi tốt nghiệp THPT năm 2026, khi môn Ngoại ngữ không còn là môn thi bắt buộc. Đây là năm đầu tiên học sinh được quyền lựa chọn có đăng ký dự thi môn này hay không, qua đó tạo ra sự khác biệt rõ rệt giữa đối tượng được tính điểm học bạ và nhóm tham gia kỳ thi.

Điểm học bạ phản ánh kết quả của toàn bộ học sinh lớp 12 trên địa bàn tỉnh, bao gồm cả những em có năng lực ngoại ngữ hạn chế. Trong khi đó, điểm thi tốt nghiệp chỉ được tính trên nhóm thí sinh chủ động đăng ký dự thi. Phần lớn trong số này là những học sinh có nền tảng tiếng Anh tốt hoặc cần sử dụng kết quả để xét tuyển đại học. Vì vậy, kết quả thi chủ yếu phản ánh năng lực của nhóm học sinh tự nguyện lựa chọn môn thi, thay vì mặt bằng chung của toàn bộ học sinh trong tỉnh.

Bên cạnh yếu tố quy chế, quy mô thí sinh tham gia dự thi cũng được xem là nguyên nhân ảnh hưởng đáng kể đến điểm trung bình. Năm nay, Tuyên Quang chỉ có hơn 2.000 thí sinh đăng ký thi môn Ngoại ngữ, thuộc nhóm địa phương có số lượng dự thi thấp nhất cả nước. Với quy mô nhỏ và mang tính chọn lọc cao, điểm trung bình của nhóm thí sinh này có điều kiện đạt mức cao hơn.

Trong khi đó, TP.HCM có hơn 64.000 thí sinh dự thi môn Ngoại ngữ, nhiều gấp khoảng 30 lần so với Tuyên Quang. Lượng thí sinh đông đảo với trình độ và điều kiện học tập đa dạng khiến điểm trung bình phản ánh bức tranh rộng hơn, đồng thời khó duy trì ở mức cao như những địa phương có quy mô dự thi nhỏ.

Phân tích phổ điểm cũng cho thấy kết quả của Tuyên Quang không đến từ việc sở hữu nhiều bài thi đạt điểm tuyệt đối mà chủ yếu nhờ sự ổn định của mặt bằng điểm khá. Địa phương này chỉ ghi nhận một bài thi đạt điểm 10, cùng một số lượng không nhiều các bài đạt từ 9 đến 9,75 điểm. Điều đó cho thấy điểm trung bình cao được hình thành nhờ sự đồng đều của nhóm thí sinh tham dự hơn là nhờ các điểm số xuất sắc.

Ở chiều ngược lại, những địa phương lớn như Hà Nội và TP.HCM có số lượng điểm 10 vượt trội, lần lượt đạt 118 và 88 bài thi. Tuy nhiên, điểm trung bình vẫn bị ảnh hưởng bởi quy mô thí sinh rất lớn. Ngoài ra, nhiều học sinh có năng lực ngoại ngữ tốt tại các đô thị này đã sử dụng các chứng chỉ quốc tế để được miễn thi hoặc phục vụ xét tuyển đại học, nên không tham gia kỳ thi tốt nghiệp, khiến mặt bằng điểm trung bình của nhóm dự thi không phản ánh đầy đủ lực lượng học sinh giỏi ngoại ngữ.

Nhìn tổng thể, sự khác biệt giữa thứ hạng điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp môn tiếng Anh của Tuyên Quang được cho là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, từ thay đổi quy chế thi, quy mô thí sinh tham gia đến đặc điểm của nhóm học sinh tự chọn môn thi. Vì vậy, kết quả này phản ánh năng lực của nhóm thí sinh đăng ký dự thi thay vì đại diện cho trình độ ngoại ngữ chung của toàn bộ học sinh trong tỉnh.