Hơn 134.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà đã được ghi nhận đến cuối tháng 8, nhưng tỷ lệ đăng ký bán điện dư lên lưới vẫn thấp.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa làm rõ một số nội dung liên quan đến việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và bán phần điện dư lên lưới, trong bối cảnh số hệ thống mới tăng nhanh nhưng lượng khách hàng đăng ký bán điện dư còn hạn chế.

Theo số liệu tổng hợp từ các tổng công ty điện lực, đến hết tháng 8/2026, toàn hệ thống có 134.410 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, với tổng công suất lắp đặt hơn 11.450 MWp.

EVN lưu ý số liệu này có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế, do một số tổ chức, cá nhân đã lắp đặt hệ thống nhưng chưa thực hiện thông báo hoặc đăng ký theo quy định.

Riêng từ ngày Nghị định 243/2026 có hiệu lực, 26/6, đến hết tháng 7, có 5.928 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được phát triển mới, tổng công suất khoảng 213,9 MWp. Trong số này, 5.858 hệ thống không bán điện dư, còn 70 hệ thống đăng ký bán điện dư, với công suất khoảng 1,69 MWp. Như vậy, số hệ thống có đăng ký bán điện dư chiếm khoảng 1,2% lượng hệ thống phát triển mới trong giai đoạn này.

Kể từ ngày Nghị định số 243 có hiệu lực (26/6/2026) đến hết ngày 31/7/2026, chỉ có 70 khách hàng đăng ký bán điện dư lên lưới. Ảnh: EVNNPC

EVN cho biết một trong những nguyên nhân là khách hàng chưa nắm đầy đủ các quy định mới về thủ tục thông báo, đăng ký, điều kiện bán điện dư, sản lượng và giá mua. Một số hệ thống đã được lắp đặt nhưng chưa hoàn tất thủ tục, trong khi hồ sơ kỹ thuật còn phụ thuộc vào đơn vị cung cấp, lắp đặt thiết bị.

Nghị định 243/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định 57 và Nghị định 58, có hiệu lực từ ngày 26/6. Theo quy định mới, sản lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà được mua bán theo thỏa thuận giữa bên bán và bên mua, nhưng thông thường không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện theo cường độ bức xạ. Trước đó, mức quy định tại Nghị định 58 là 20%.

Đáng chú ý, từ khi Nghị định 243 có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, hai bên có thể thỏa thuận mua bán sản lượng điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% nếu lưới điện tại khu vực đấu nối bảo đảm khả năng tiếp nhận, việc mua bán đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn lưới điện và phù hợp phương thức vận hành hệ thống điện. Nghị định không ấn định một tỷ lệ tối đa cụ thể cho trường hợp này.

Theo EVN, vì vậy, việc mua điện dư trên 50% không được áp dụng mặc nhiên cho mọi hệ thống. Bên mua sẽ căn cứ khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực đấu nối, điều kiện vận hành an toàn và phương thức vận hành hệ thống điện để thỏa thuận tỷ lệ mua bán với bên bán.

Sau ngày 31/12/2030, tỷ lệ mua bán điện dư thực hiện theo mức tối đa 50% theo quy định hiện hành. Bộ Công Thương mới đây cũng yêu cầu các địa phương xây dựng chương trình tuyên truyền, hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà gắn với hệ thống lưu trữ điện (BESS), đồng thời nghiên cứu chính sách hỗ trợ người dân theo thẩm quyền.

Một nội dung khác được EVN làm rõ là việc bán điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà lắp đặt trên công trình là tài sản công.

Theo EVN, hoạt động này phải đồng thời tuân thủ Nghị định 243, các quy định về quản lý, sử dụng tài sản công và pháp luật liên quan, đồng thời phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của bên bán điện dư.

Bên bán điện dư chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ và hiệu lực pháp lý của hồ sơ, tài liệu cung cấp cho bên mua để làm căn cứ ký hợp đồng mua bán điện. Trường hợp việc bán điện dư thuộc phạm vi phải thực hiện thủ tục theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, bên bán có trách nhiệm hoàn tất các thủ tục này.

Các tổng công ty điện lực và công ty điện lực thực hiện việc mua bán điện theo thẩm quyền, phân cấp; không thay cơ quan hoặc người có thẩm quyền thẩm định, quyết định hay hướng dẫn việc quản lý, sử dụng tài sản công.

Nếu phát sinh vướng mắc về điều kiện, trình tự, thủ tục hoặc thẩm quyền quản lý tài sản công, bên bán điện dư phải làm việc với cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, hướng dẫn.

Việc làm rõ các quy định diễn ra trong bối cảnh cơ quan quản lý đang thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà. Tại hội nghị ngày 29/9, Bộ Công Thương tiếp tục yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và triển khai Nghị định 243.

Bộ Công Thương cũng cho biết đến thời điểm gần đây mới có hai trong số 34 tỉnh, thành phố là Bắc Ninh và Lai Châu hoàn thành việc ban hành chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

HL (SHTT)