Giá lúa gạo Việt Nam xuống mức thấp dù Philippines dự kiến nhập kỷ lục 5 triệu tấn, trong khi doanh nghiệp thiếu vốn và sức mua trên thị trường còn yếu.

Những ngày đầu tháng 9, giá lúa tại ruộng ở Đồng bằng sông Cửu Long đã nhích lên 200-300 đồng một kg so với trước kỳ nghỉ lễ, nhưng chưa đủ để cải thiện thu nhập của nông dân.

Lúa tươi phổ biến ở mức 6.000-6.100 đồng một kg, tùy giống và chất lượng. Mức này thấp hơn khoảng 1.000 đồng một kg so với một tháng trước và cùng kỳ năm ngoái.

Với những hộ phải thuê đất, bài toán càng khó khi chi phí đầu vào tăng. Giá bán giảm trong khi tiền giống, phân bón, thuốc và nhân công không giảm tương ứng khiến phần lợi nhuận vốn đã mỏng tiếp tục bị thu hẹp.

Không chỉ lúa nguyên liệu, giá gạo xuất khẩu cũng giảm mạnh. Một số doanh nghiệp cho biết Đài Thơm 8 hiện được chào khoảng 460-480 USD một tấn, trong khi hơn một tháng trước còn ở mức 520-530 USD.

Điều khiến thị trường trở nên đáng chú ý là giá giảm đúng lúc một khách hàng lớn của Việt Nam đang có kế hoạch mua thêm gạo.

Philippines dự kiến nhập tới 5 triệu tấn gạo trong năm 2026, mức cao kỷ lục, trong bối cảnh nước này lo ngại sản lượng lúa bị ảnh hưởng bởi El Niño. Đến giữa tháng 8, Philippines đã nhập khoảng 3,46 triệu tấn, trong đó Việt Nam cung cấp khoảng 2,59 triệu tấn.

Nhưng nhu cầu nhập khẩu lớn chưa lập tức kéo giá lúa Việt Nam đi lên.

Xuất khẩu gạo Việt Nam đứng trước cơ hội tăng trưởng khi nhu cầu toàn cầu gia tăng

Theo ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), các thị trường truyền thống như Trung Quốc và một số nước châu Phi đã mua lượng lớn trong những tháng đầu năm. Hiện họ đang tập trung giải phóng các hợp đồng còn lại trước khi ký đơn hàng mới.

Philippines cũng có thời điểm giảm mua khi ĐBSCL bước vào vụ hè thu. Nước này chờ giá xuống, trong khi việc cấp giấy phép nhập khẩu từng bị trì hoãn, khiến tốc độ mua hàng chậm hơn so với nhu cầu được dự báo.

Điều này khiến thị trường trong nước rơi vào tình trạng nguồn cung vụ hè thu vẫn tạo sức ép, nhưng lực mua từ doanh nghiệp chưa đủ mạnh.

Đầu tháng 8, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) từng kêu gọi các doanh nghiệp tăng thu mua lúa thơm, hướng tới mức 7.000 đồng một kg và giữ giá xuất khẩu trên 500 USD một tấn. Tuy nhiên, việc thực hiện gặp trở ngại khi doanh nghiệp thiếu vốn.

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Phước Thành IV (Vĩnh Long), cho biết giá lúa thời gian qua giảm khoảng 1.000 đồng một kg, còn giá gạo xuất khẩu giảm khoảng 40 USD một tấn.

Theo ông Thành, vào cao điểm thu hoạch, nhu cầu vốn của doanh nghiệp tăng nhưng việc tiếp cận nguồn vay mất nhiều thời gian. Lãi suất cao cũng khiến doanh nghiệp không muốn mua dự trữ, chủ yếu thu mua theo những hợp đồng xuất khẩu đã ký.

Khi doanh nghiệp không đủ vốn để gom hàng, nông dân sau thu hoạch có ít lựa chọn hơn về thời điểm bán. Đây cũng là lúc giá lúa chịu sức ép rõ nhất.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy giao dịch vẫn chưa sôi động. Ngày 3/9, giá một số loại lúa tươi tại ĐBSCL tiếp tục giảm khoảng 100 đồng một kg. Những ngày sau đó, thị trường có dấu hiệu ổn định hơn nhưng chưa xuất hiện đợt tăng giá rõ rệt.

Trong khi Việt Nam chịu sức ép giảm giá, một số đối thủ lại có diễn biến ngược lại.

Theo Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, giá gạo trắng 5% tấm của nước này tăng từ 466 USD một tấn cuối tháng 8 lên 471 USD và lên khoảng 483 USD vào đầu tháng 9. Tổng mức tăng khoảng 17 USD một tấn.

Thái Lan cũng đang đẩy mạnh xuất khẩu vào Malaysia và Philippines, hai thị trường vốn có vai trò quan trọng với gạo Việt Nam. Nước này đồng thời nối lại hoạt động xuất khẩu sang Iraq.

Sự trái chiều về giá giữa các nguồn cung khiến cuộc cạnh tranh đơn hàng càng rõ hơn. Trong khi gạo Việt Nam được chào ở mức thấp, doanh nghiệp vẫn phải tính toán chi phí vốn, tồn kho và khả năng giao hàng trước khi quyết định mua thêm lúa.

Với Philippines, dư địa thị trường vẫn còn lớn. Nếu thực hiện kế hoạch nhập 5 triệu tấn trong năm nay, nước này sẽ cần mua thêm khoảng 1,5 triệu tấn so với lượng đã nhập đến giữa tháng 8.

Đây là nguồn cầu đáng kể đối với Việt Nam, khi nước ta hiện vẫn là nhà cung cấp lớn nhất cho thị trường Philippines. Tuy nhiên, thời điểm các đơn hàng được ký và khả năng doanh nghiệp trong nước huy động vốn để thu mua mới là yếu tố quyết định lượng gạo có thực sự được đưa vào thị trường.

Ông Thành cho rằng giá lúa gạo hiện đã xuống rất thấp và khó giảm thêm. Theo ông, một số nhà nhập khẩu đang có động thái quay lại thị trường với các hợp đồng mới, nên giá có thể phục hồi từ tuần này.

Sau giai đoạn thu hoạch hè thu, nguồn cung trong nước sẽ giảm dần. Khi đó, nếu các đơn hàng mới từ Philippines và những thị trường khác được ký trở lại, hoạt động thu mua có thể sôi động hơn.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, người trồng lúa vẫn phải bán trong một thị trường mà giá chưa phục hồi tương ứng với kỳ vọng về nhu cầu nhập khẩu.

HL (SHTT)