Nhiều doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh trong thời gian dài nhưng chưa thể hoàn tất giải thể vì vướng thủ tục, hồ sơ thất lạc và các khoản phạt, tiền chậm nộp. Thực trạng này đang đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế xử lý phù hợp để giải quyết dứt điểm những hồ sơ tồn đọng.

Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” đang rà soát khoảng 617.000 doanh nghiệp. Trong số này, gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể. Bên cạnh đó là khoảng 325.500 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và đang có nợ thuế.

Những con số này cho thấy một lượng lớn doanh nghiệp đã thực sự rời thị trường nhưng tình trạng pháp lý vẫn chưa được xử lý dứt điểm, tạo ra không ít vướng mắc cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Đóng cửa nhiều năm vẫn phải quay lại xử lý hồ sơ

Anh B.H.K, chủ một doanh nghiệp phân phối đồ gia dụng tại Hà Nội, cho biết công ty của anh đã phải đóng cửa từ nhiều năm trước do kinh doanh thua lỗ. Sau khi dừng hoạt động, doanh nghiệp không tiếp tục tạo ra doanh thu hay ký kết hợp đồng mới.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu thủ tục hoàn tất đóng mã số thuế trong đợt rà soát hiện nay, anh K. bất ngờ khi biết doanh nghiệp vẫn phải xử lý các khoản phạt hành chính và tiền chậm nộp tờ khai thuế lên tới hàng chục triệu đồng.

08-1788834666-hang-tram-nghin-doanh-nghiep-da-roi-thi-truong-nhung-van-treo-ma-so-thue-can-mot-loi-thoat-phu-hop
Nhiều doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh trong thời gian dài nhưng chưa thể hoàn tất giải thể vì vướng thủ tục, hồ sơ thất lạc và các khoản phạt, tiền chậm nộp

Theo anh, việc doanh nghiệp đã ngừng hoạt động quá lâu khiến quá trình hoàn thiện hồ sơ trở nên khó khăn. Kế toán cũ đã nghỉ, trong khi nhiều chứng từ cũng bị thất lạc. Nếu thuê đơn vị dịch vụ để phục dựng lại sổ sách, chủ doanh nghiệp lại phải bỏ thêm một khoản chi phí đáng kể.

Tình trạng tương tự cũng được chia sẻ trên các diễn đàn thuế - kế toán. Nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng khi công ty không còn kinh doanh thì họ đã coi như “nghỉ”, nhưng trên phương diện pháp lý, việc dừng hoạt động không đồng nghĩa với việc tư cách pháp lý và các nghĩa vụ liên quan tự động chấm dứt nếu thủ tục giải thể chưa hoàn tất.

Luật sư Nguyễn Sương, Đoàn luật sư TP Đà Nẵng, cho rằng việc kéo dài thời gian xử lý có thể khiến hồ sơ ngày càng khó giải quyết. Sổ sách kế toán có thể thất lạc, nhân sự thay đổi, thậm chí người đại diện doanh nghiệp đã chuyển địa chỉ. Trong khi đó, những doanh nghiệp không phát sinh doanh thu suốt nhiều năm vẫn có thể phải quay lại xử lý nghĩa vụ thuế, tiền chậm nộp và tiền phạt khi tiến hành giải thể.

Vì vậy, chi phí để hoàn thiện hồ sơ đôi khi trở thành một gánh nặng tài chính mới đối với những chủ doanh nghiệp vốn đã rời khỏi thị trường từ lâu.

Không nên đánh đồng mọi doanh nghiệp

Việc hàng trăm nghìn mã số thuế của những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động thực tế vẫn tồn tại trên hệ thống không chỉ gây khó khăn cho chính doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến tính chính xác của dữ liệu quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, những mã số thuế này có nguy cơ bị lợi dụng để mua bán hóa đơn hoặc phục vụ việc thành lập doanh nghiệp “ma”.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cần có sự phân loại rõ ràng giữa các nhóm doanh nghiệp. Không thể đặt những doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ, thiếu hiểu biết pháp luật rồi bỏ lại mã số thuế cùng nhóm với những trường hợp cố tình lợi dụng cơ chế thông thoáng để thành lập doanh nghiệp “ma”, mua bán hóa đơn hoặc trốn thuế.

Do đó, để giải quyết lượng hồ sơ tồn đọng, cần tạo ra một lối thoát thực chất và đơn giản hơn cho những doanh nghiệp đã thực sự rời thị trường.

Luật sư Nguyễn Sương nhận định, với hệ thống dữ liệu thuế và hóa đơn ngày càng được số hóa, cơ quan thuế có điều kiện để rà soát, phân loại các trường hợp. Những doanh nghiệp vẫn còn nghĩa vụ thuế thực tế, nợ lương người lao động hoặc nợ bảo hiểm xã hội cần tiếp tục được kiểm tra và xử lý theo quy định.

Ngược lại, với những doanh nghiệp đã “ngủ đông” trong thời gian dài, không có giao dịch và không còn nợ thuế đáng kể, có thể xem xét một quy trình giải thể rút gọn.

Theo hướng này, chủ doanh nghiệp có thể cam kết tự chịu trách nhiệm đối với những nghĩa vụ còn tồn dư để hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế, thay vì phải phục dựng toàn bộ sổ sách đã cũ và thất lạc.

“Nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp phải dựa trên hoạt động thực tế. Nếu doanh nghiệp chứng minh được đã ngừng kinh doanh hoàn toàn và không phát sinh giao dịch, thì không thể chỉ dựa vào trạng thái mã số thuế chưa đóng để mặc nhiên áp đặt thêm nghĩa vụ”, luật sư Nguyễn Sương cho biết.

Cần một cơ chế để doanh nghiệp thực sự được “rút lui”

Các chuyên gia cho rằng với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, không còn tài sản, không có tranh chấp hoặc các khoản nợ lớn, Nhà nước có thể cân nhắc một cơ chế hành chính riêng.

Một phương án được đề xuất là sau khi thông tin được công khai trên hệ thống trong một khoảng thời gian nhất định, nếu không phát sinh khiếu nại hoặc phát hiện vi phạm, cơ quan quản lý có thể tự động chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo quy trình đơn giản hóa.

Bên cạnh đó, những khoản phạt hành chính chỉ phát sinh do việc chậm nộp tờ khai trong thời gian doanh nghiệp đã thực tế dừng hoạt động cũng cần được xem xét theo hướng phù hợp hơn.

Mục tiêu của việc “làm sạch” mã số thuế, vì thế, không chỉ nằm ở việc cập nhật lại dữ liệu trên hệ thống quản lý. Quan trọng hơn, đó còn là cách giúp những doanh nghiệp đã thực sự kết thúc hoạt động kinh doanh có thể rút khỏi thị trường một cách hợp pháp, minh bạch và khả thi.

Khi những hồ sơ đã tồn đọng nhiều năm được phân loại và xử lý đúng bản chất, vừa giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, vừa giúp dữ liệu quản lý nhà nước phản ánh sát hơn thực tế hoạt động của thị trường.