Hoàn thành việc trả lương theo vị trí việc làm với viên chức từ 1/7/2026

Chiều 10/12, Quốc hội đã chính thức biểu quyết thông qua Luật Viên chức (sửa đổi) với đa số đại biểu tán thành. Luật mới, gồm 6 chương và 43 điều, sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.

Sự thay đổi trọng tâm nhất của Luật là việc chuyển đổi phương thức quản lý viên chức, lấy vị trí việc làm làm căn cứ chính để thực hiện tuyển dụng, bố trí, đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng và thực hiện chế độ, chính sách đối với viên chức.

Chuyển từ "ngạch - bậc" sang trả lương theo vị trí việc làm

Luật Viên chức (sửa đổi) đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách thức chi trả thu nhập đối với hơn một triệu viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, viên chức sẽ chuyển từ cơ chế lương chủ yếu dựa vào ngạch - bậc và thâm niên sang cơ chế lương gắn với vị trí việc làm, kết quả và hiệu quả công việc đảm nhiệm.

Cơ chế mới được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng cào bằng, tăng lương theo thời gian và tạo ra sự phân hóa thu nhập theo đúng trách nhiệm và giá trị của từng vị trí. Mỗi viên chức sẽ được gắn với một vị trí việc làm có mô tả cụ thể về nhiệm vụ, tiêu chuẩn năng lực, yêu cầu về trình độ và trách nhiệm.

Bên cạnh tiền lương, Luật cũng thiết kế các chế độ thu nhập gắn với vị trí và kết quả công việc, bao gồm tiền làm thêm giờ, làm ban đêm, công tác phí và các khoản thu nhập hợp pháp khác. Các khoản này do đơn vị sự nghiệp công lập chi trả theo quy chế chi tiêu nội bộ.

Luật đặt ra mốc thời gian rõ ràng cho việc chuyển đổi. Chậm nhất đến ngày 1/7/2027, các bộ, ngành, cơ quan trung ương, địa phương, đơn vị sự nghiệp công lập phải hoàn thành việc bố trí viên chức vào vị trí việc làm tương ứng và xếp lương tương ứng đối với toàn bộ viên chức đã được tuyển dụng trước ngày Luật này có hiệu lực.

Quá trình thảo luận, một số ý kiến đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại về tính khả thi của thời điểm hoàn thành việc xếp lương trước 1/7/2027 do khối lượng công việc lớn. Chính phủ cho biết sẽ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Luật, trong đó xác định rõ thời điểm các bộ quản lý chuyên ngành phải hoàn thành các nhiệm vụ được giao trên cơ sở danh mục vị trí việc làm và khung năng lực theo hướng dẫn chung.

Khuyến khích viên chức "dám nghĩ, dám làm"

Một nội dung mới đáng chú ý là quy định về loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm đối với viên chức nhằm khuyến khích sự đổi mới, sáng tạo, năng động, dám nghĩ, dám làm trong thực hiện hoạt động nghề nghiệp.

Luật quy định bốn trường hợp viên chức được xem xét loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm, cụ thể là:

1. Đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục; không vụ lợi nhưng vẫn gây ra thiệt hại vì lý do khách quan.

2. Thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo được cơ quan, đơn vị có thẩm quyền cho phép và được cấp có thẩm quyền xác định đã thực hiện đúng chủ trương, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung.

3. Do bất khả kháng theo quy định của pháp luật.

4. Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật và của cấp có thẩm quyền.

Việc áp dụng cơ chế tiền lương gắn với vị trí việc làm cũng đòi hỏi sự minh bạch trong đánh giá viên chức. Kết quả đánh giá sẽ được xếp theo 4 mức: hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ và không hoàn thành nhiệm vụ. Kết quả này là một trong những cơ sở để xét nâng lương, thưởng và các chế độ liên quan đến tiền lương.

Bên cạnh việc thực hiện cải cách tiền lương, Luật vẫn duy trì các chính sách ưu đãi đặc thù đối với viên chức làm việc trong điều kiện khó khăn. Theo đó, viên chức đang công tác tại miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn hoặc trong các nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm tiếp tục được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định của pháp luật.