Kết luận thanh tra mới nhất đã phơi bày bức tranh xám xịt trong hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp, khi hàng loạt tên tuổi lớn bị "điểm mặt chỉ tên" vì sử dụng vốn sai mục đích và vi phạm quy định công bố thông tin.
Ảnh minh họa.

Thanh tra Chính phủ vừa chính thức công bố kết luận về việc chấp hành chính sách pháp luật trong phát hành và sử dụng nguồn vốn trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Cuộc thanh tra quy mô lớn này nhắm vào 26 tổ chức phát hành hoạt động trong các lĩnh vực "nóng" như bất động sản, năng lượng, chứng khoán và thương mại dịch vụ. Kết quả rà soát từ năm 2019 đến tháng 11/2024 đối với 271 mã trái phiếu đã hé lộ những con số giật mình với tổng giá trị lên tới trên 119.778 tỷ đồng.

Tâm điểm của kết luận thanh tra nằm ở việc dòng tiền huy động từ trái phiếu bị sử dụng sai mục đích hoặc thiếu minh bạch. Cơ quan thanh tra xác định có tới 14 doanh nghiệp đã sử dụng số tiền thu được không đúng với phương án phê duyệt ban đầu hoặc trái quy định pháp luật. Những cái tên đáng chú ý trong danh sách này bao gồm Tổng Công ty CP Đầu tư Phát triển Xây dựng (DIC Corp) với 520 tỷ đồng, Công ty CP Đầu tư Nam Long với 245 tỷ đồng, và đặc biệt là Công ty CP Tập đoàn Đầu tư I.P.A với con số lên tới 3.573 tỷ đồng.

Nghiêm trọng hơn, cơ quan chức năng phát hiện 8 tổ chức phát hành đã chuyển hàng nghìn tỷ đồng cho đối tác hoặc công ty con dưới danh nghĩa hợp tác đầu tư nhưng lại không cung cấp được bằng chứng giám sát dòng tiền. Một số dự án nhận vốn thậm chí chưa đủ điều kiện huy động. Điển hình như Công ty TNHH DCT Partners Việt Nam với khoản tiền 1.874 tỷ đồng, hay Công ty CP Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III với 1.730 tỷ đồng chưa rõ thực hư hiệu quả sử dụng.

Bên cạnh vấn đề dòng tiền, quy trình phát hành và công bố thông tin cũng tồn tại nhiều lỗ hổng. Có 5 doanh nghiệp bị xác định chưa đáp ứng đủ điều kiện phát hành theo quy định, trong đó có Công ty CP Tổng hợp Thế giới Xanh và các đơn vị thuộc nhóm Thành Thành Công. Cá biệt, Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa còn phát hành trái phiếu mà "quên" gửi văn bản đăng ký lên Bộ Tài chính.

Sự thiếu minh bạch thông tin diễn ra phổ biến khi hàng loạt doanh nghiệp như Nhà Khang Điền, Chứng khoán Tiên Phong, Tập đoàn R&H... công bố thông tin không đầy đủ về mục đích phát hành, tài sản đảm bảo hay thời điểm giải ngân. Tình trạng chậm báo cáo tài chính, chậm công bố tình hình thanh toán gốc lãi cũng được ghi nhận tại 19 tổ chức phát hành. Đáng lo ngại hơn, việc đảm bảo an toàn cho trái chủ cũng bị xem nhẹ khi nhiều doanh nghiệp thiếu tài sản đảm bảo, hoặc tài sản không đủ điều kiện pháp lý để thế chấp, chưa đăng ký giao dịch bảo đảm.

Trước hàng loạt sai phạm nghiêm trọng này, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì sửa đổi các quy định pháp luật liên quan để bịt kín các kẽ hở hiện nay. Đồng thời, Bộ Tài chính cần chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xem xét, xử lý nghiêm các tổ chức phát hành và đơn vị tư vấn có vi phạm.

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ đưa ra cảnh báo đanh thép: Trong quá trình xem xét và xử lý, nếu phát hiện các dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng gây hậu quả lớn, hồ sơ vụ việc sẽ lập tức được chuyển sang cơ quan chức năng để xử lý theo quy định của pháp luật, thể hiện quyết tâm làm trong sạch thị trường trái phiếu doanh nghiệp.