Trung Quốc "điều khiển" thị trường thủy sản Việt

Nếu đi theo “vết xe đổ” như nhiều nông sản khác, thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc sẽ mất nhiều hơn được.

Xuất khẩu sang TQ tăng mạnh đáng lẽ phải mừng nhưng nhiều ý kiến lại quan ngại thị trường này quá nhiều rủi ro, bất trắc.

Ông Nguyễn Văn Nhiệm, Chủ nhiệm Hợp tác xã nuôi tôm Mỹ Thanh (Sóc Trăng), cho biết thương lái TQ thu mua dễ dãi, không chú trọng chất lượng nên nhiều người thích bán cho họ. Tình trạng này khiến doanh nghiệp (DN) trong nước thiếu hụt nguồn nguyên liệu xuất khẩu trầm trọng, nhất là nguyên liệu sạch.

Nguy hiểm hơn là các thương lái TQ “điều khiển” việc thu mua thủy sản VN một cách bài bản. Họ thiết lập mạng lưới thương lái tại các vùng nuôi, nắm thông tin thị trường để cung cấp cho DN nước này.

Thông qua mạng lưới thương lái, DN TQ có thể điều phối, tùy ý tăng hay giảm sản lượng thu gom thủy sản VN và đặc biệt họ có thể “làm giá”, tạo ra một mặt bằng giá chung cho thị trường thủy sản VN.

Người nuôi đang phân loại tôm để bán cho thương lái. Ảnh: QH

Thủy sản Việt mang thương hiệu… TQ

Chưa hết, việc TQ dễ dãi về mặt chất lượng không chỉ lôi kéo nông dân bán hàng cho thị trường này mà còn thu hút các DN nước ta tập trung xuất khẩu sản phẩm vào thị trường này.

Ông Trần Văn Lĩnh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy sản và Thương mại Thuận Phước, phân tích: “Do các thị trường như Nhật, Mỹ, EU… cảnh báo chất cấm, trả hàng VN về nhiều vì chỉ tiêu hóa chất, kháng sinh vượt ngưỡng, đã làm nhiều DN thủy sản VN nản. Trong khi đó chỉ tiêu hóa chất, kháng sinh của TQ lại không rõ ràng, dễ dãi. Chính vì vậy nhiều DN nước ta quay sang xuất khẩu cho TQ”.

Cách làm trên của DN có nguy cơ mang lại rủi ro cao. Ông Lĩnh cảnh báo: “Bài học cay đắng “bỏ hết trứng vào một giỏ” như gạo, trà ô long, trái cây… vẫn còn đó. Nếu chỉ chăm chăm chạy theo sản lượng, xuất được nhiều mà không chú trọng chất lượng và phụ thuộc vào một thị trường thì khi TQ ngưng nhập khẩu, DN Việt sẽ lãnh đủ”.

Lý giải về việc TQ tăng mạnh nhập khẩu thủy sản từ VN, ông Trần Văn Lĩnh cho rằng do nhu cầu tiêu thụ mặt hàng này của họ tăng cao. Đặc biệt có thể không đủ sản lượng xuất khẩu nên TQ cần nhập khẩu nguyên liệu từ các nước để chế biến xuất khẩu và sản phẩm này mang thương hiệu TQ.

Thậm chí có ý kiến còn nhận định rằng TQ nhập cả nguyên liệu không đạt chuẩn về chế biến rồi xuất sang những thị trường dễ tính.

“DN chế biến xuất khẩu TQ hiện tại đang được chính phủ ưu đãi không phải đóng nhiều loại thuế nhằm kích thích xuất khẩu. Với lợi thế trên, DN nước này có thể mua thủy sản VN phục vụ cho xuất khẩu sang các thị trường khác” - ông Lĩnh nhận định.

Đừng chạy theo số lượng

Ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký VASEP, thông tin phần lớn tôm, cá tra VN xuất khẩu sang TQ chủ yếu qua đường tiểu ngạch, không thông qua các hợp đồng xuất khẩu chính ngạch nên yêu cầu về chất lượng không nghiêm ngặt.

Thêm nữa, nếu họ bất ngờ đóng cửa biên mậu như đã từng xảy ra với một số loại nông sản khác sẽ gây thiệt hại rất lớn cho DN Việt. Đây là rủi ro lớn đối với xuất khẩu thủy sản VN.

“Tuy vậy, TQ vẫn là thị trường lớn và tiềm năng của thủy sản VN. Vì vậy để giảm rủi ro và khai thác tốt thị trường này, DN cần có chiến lược xây dựng thương hiệu sản phẩm, phát triển thị trường một cách bền vững, không nên làm ăn kiểu chụp giật, không quan tâm đến chất lượng” - ông Hòe khuyến cáo.

Với góc nhìn khác, ông Hồ Quốc Lực, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta, gợi ý DN không nên tập trung quá nhiều vào một thị trường. Mặt khác, nếu chạy đua về số lượng xuất khẩu sang TQ có khi sẽ mất nhiều hơn được.

“Đặc biệt nên chú trọng từ quy trình sản xuất giống đến sản xuất nuôi trồng, chế biến, bảo quản xuất khẩu để kiểm soát hóa chất, kháng sinh nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường khó tính. Đồng thời mở rộng các thị trường mới chứ không chỉ chăm chăm bán sang TQ” - ông Lực khuyến cáo.