Vay 20 cây vàng đầu tư đất lãi 2 tỷ, sau 3 năm trả bằng tiền liệu có đúng luật?

Theo báo Dân Việt, dư luận đang xôn xao trước tình huống ông A cho bà B vay 20 cây vàng không lãi suất để đầu tư bất động sản. Sau 3 năm, mảnh đất mang về khoản lãi 2 tỷ đồng. Tuy nhiên, khi giá vàng tăng gấp đôi, bà B chỉ muốn trả lại số tiền tương đương giá trị lúc vay, dẫn đến mâu thuẫn gay gắt với chủ nợ.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Anh Sơn (Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh) khẳng định, mấu chốt nằm ở nội dung thỏa thuận. Nếu giấy tờ ghi rõ "vay vàng, trả vàng", bà B không thể đơn phương chuyển sang trả tiền. Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại, đúng số lượng và chất lượng.

Cụ thể, tại Khoản 1 Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, nghĩa vụ của bên vay được ấn định: “Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”. Như vậy, vàng được luật định là một loại tài sản (vật).

Việc giá vàng biến động mạnh không phải là lý do để thay đổi bản chất nghĩa vụ. Nếu ông A không đồng ý nhận tiền, bà B bắt buộc phải hoàn trả đủ 20 cây vàng. Pháp luật bảo vệ quyền nhận lại đúng loại tài sản đã cho vay, bất kể giá thị trường tại thời điểm trả nợ tăng hay giảm so với lúc giao kết.

Luật sư Sơn nhấn mạnh thêm về trường hợp quy đổi: “Trường hợp không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại thời điểm và địa điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.” Điều này có nghĩa quyền quyết định nhận tiền hay vàng thuộc về ông A, không phải quyền của bà B.

Thực tế, Điều 105 Bộ luật Dân sự xác định rõ vàng là tài sản cụ thể. Khi tranh chấp xảy ra, cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào hợp đồng vay để buộc bên vay trả đúng vật đã nhận. Việc bà B lãi tiền tỷ từ đất không liên quan đến nghĩa vụ này vì đây là quan hệ vay mượn, không phải hợp tác chia lời.

Đối với trường hợp chỉ thỏa thuận miệng hoặc giấy tờ không rõ ràng, cuộc chiến pháp lý sẽ phức tạp hơn. Tuy nhiên, Điều 119 Bộ luật Dân sự công nhận: “Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể.” Do đó, thỏa thuận miệng vẫn có đầy đủ giá trị pháp lý nếu chứng minh được.

Lúc này, tòa án sẽ xem xét các chứng cứ như người làm chứng, ghi âm, tin nhắn hoặc thói quen giao dịch. Nếu có đủ căn cứ xác định tài sản giao nhận ban đầu là vàng vật chất, tòa vẫn sẽ áp dụng Điều 466 để buộc bên vay phải tìm mua đúng số vàng đó để hoàn trả cho chủ nợ.

Ngược lại, nếu không thể chứng minh nghĩa vụ trả bằng vật, tòa án có thể xem xét trả bằng tiền dựa trên giá trị quy đổi. Điều 357 Bộ luật Dân sự nêu rõ: “Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ trả tiền thì phải trả đủ tiền và lãi đối với số tiền chậm trả…”

Sự biến động của thị trường vàng có thể biến những người thân quen thành đối thủ tại tòa nếu nghĩa vụ trả nợ không được định nghĩa chặt chẽ ngay từ thời điểm đặt bút ký hoặc trao tay tài sản.