Vì sao một loạt quốc gia “sợ” dự án tỷ đô của Trung Quốc?

Gần đây, nhà thầu Trung Quốc liên tục trúng thầu nhiều dự án xây dựng béo bở ngoài biên giới. Lý do được đề cập đến nhiều nhất vẫn là chi phí xây dựng rẻ.

Ví dụ trong lĩnh vực đường sắt cao tốc - giấc mộng bá chủ của Trung Quốc, theo Ngân hàng Thế giới ước tính, Trung Quốc có thể xây 1 km đường với 17 - 21 triệu USD, thấp hơn so mức 25 - 39 triệu USD ở châu Âu.

Không chỉ thắng thế ở chi phí, tốc độ xây dựng nhanh “không tưởng” cũng là một lợi thế của nhà thầu Trung Quốc. Nước này từng lập kỳ tích xây dựng 10.000km đường sắt cao tốc trong vòng 6-7 năm.

Tuy nhiên gần đây, báo chí rầm rộ đưa tin chính phủ nhiều nước đồng loạt hoãn hoặc hủy bỏ các dự án do nhà thầu Trung Quốc thực thi. Có rất nhiều nguyên nhân được đề cập, từ chất lượng công trình, quyền sở hữu trí tuệ cho đến các vấn đề vĩ mô hơn như an ninh quốc gia.

Myanmar

Tháng Ba, chính phủ nước này đã đình chỉ dự án đập thủy điện Myitsone trị giá 3,6 tỷ USD do Trung Quốc xây dựng ở bang Kachin thuộc miền Bắc, giáp Trung Quốc.

Toàn bộ chi phí xây dựng chuỗi đập nước này đều do Trung Quốc đầu tư, thông qua Tập đoàn đầu tư năng lượng Trung Quốc (CPI). Công ty ước tính tổng chí cho toàn dự án lên đến 20 tỷ USD.

Với một dự án quy mô như vậy, CPI lại cùng lúc “vừa đá bóng, vừa thổi còi”. Đây vừa là đơn vị khảo sát, vừa quy hoạch, vừa thiết kế, kiêm luôn đánh giá tác động môi trường và tác động xã hội.

Đồ họa mô phỏng đập Myitsone.

Sự bất cập này khiến người dân Myanmar bất mãn. Họ đã gửi thư yêu cầu nhà cầm quyền Trung Quốc phải đánh giá tác động môi trường và xã hội một cách nghiêm chỉnh, công bố công khai bản báo cáo ra công chúng và phải có ý kiến của các cộng đồng người dân bị ảnh hưởng trong quá trình ra quyết định. 

Các cuộc phản kháng diễn ra dưới nhiều hình thức như trình thư thỉnh nguyện, biểu tình, đánh bom... Cuối cùng, dự án đã bị đình chỉ vì lo ngại nguy cơ môi trường và xã hội. Việc ngăn đập để xây trạm thuỷ điện này sẽ ảnh hưởng tới sông Irrawaddy ở phía Bắc, có khả năng gây ngập một vùng đất có diện tích tương đương Singapore.

Một dự án khác của Trung Quốc cũng đang vấp phải sự phản kháng dữ dội của người dân là mỏ đồng ở Letpadaung, miền trung Myanmar.

Hàng trăm dân làng đã tổ chức biểu tình phản đối dự án 1 tỷ USD này. Họ cho rằng đất đai của họ đã bị sung công trái phép để mở rộng khu mỏ, nguồn nước bị ô nhiễm do khai thác đồng gây ra.

Indonesia

Tháng Một, chỉ 5 ngày sau lễ động thổ dự án đường sắt cao tốc trị giá 5,5 tỷ USD liên doanh giữa nhà thầu Trung Quốc và Indonesia, chính phủ đã ra lệnh đình chỉ.

Trước đó, Indonesia đã trao quyền xây dựng cho nhà thầu Trung Quốc thay vì nhà thầu Nhật Bản với lý do chi phí rẻ hơn.

Nguyên nhân cho lệnh đình chỉ được chính quyền Tổng thống Joko Widodo đưa ra là do nhà thầu Trung Quốc không hoàn tất thủ tục giấy tờ.

Về mặt an ninh, dự án yêu cầu Indonesia phải bàn giao hơn 49 héc-ta đất thuộc Bộ Quốc phòng Indonesia quản lý để xây một nhà ga. Việc bàn giao diện tích đất trên sẽ gây thách thức về an ninh cho các căn cứ quân sự của Indonesia.

Thái Lan

Tháng Ba, Thủ tướng Thái Lan Prayut Chan-ocha quyết định sẽ tự đầu tư thực hiện dự án đường sắt cao tốc từ Bangkok lên tỉnh Nakhon Ratchasima thay vì vay vốn từ Trung Quốc.

Đường sắt Thái Lan.

Ông cho biết “muốn tránh sai lầm của các chính phủ tiền nhiệm”, rằng Thái Lan “đã từng nhận các bài học đau đớn liên quan đến những dự án hợp tác cấp chính phủ trong quá khứ”.

Nicaragua 

Cuối năm ngoái, Tập đoàn phát triển kênh đào Nicaragua Hong Kong của Trung Quốc cho biết dừng dự án kênh đào trị giá 50 tỷ đề “điều chỉnh thiết kế của con kênh nhằm đạt được hiệu quả tối ưu”.

Tuy nhiên, truyền thông đề cập đến nhiều yếu tố khác. Đầu tiên là vấn đề thiếu tiền. Đợt biến động trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đã cuốn bay một phần lớn tài sản của tỷ phú Vương Tịnh - chủ tịch tập đoàn.

Nhưng ngoài nguyên nhân tài chính, giới chuyên gia đang nghi ngờ con kênh này tạm dừng ngoài nguyên nhân tài chính, còn có các vấn đề liên quan đến môi trường và xã hội.

Nông dân Nicaragua lo sợ đất đai của mình sẽ bị tịch thu khi dự án này được khởi công.

Dự án cũng có nguy cơ ảnh hưởng đến hồ nước ngọt Nicaragua và các nguồn cung cấp nước ngọt khác cho quốc gia này.

Singapore

Năm 2013, Trung Quốc đã bàn giao cho Singapore 35 đoàn tàu, mỗi tàu 6 toa theo thiết kế để sử dụng vào các tuyến tàu điện ngầm.

Hợp đồng trị giá 600 triệu USD này là một trong những thành công của Trung Quốc trong việc xuất khẩu tàu điện và công nghệ đường sắt cao tốc ra thế giới.

Tuy nhiên tháng Bảy năm, Singapore đã bắt đầu trả lại Trung Quốc 26 đoàn tàu điện dokhông đảm bảo chất lượng vì lỗi rạn nứt trên thân tàu.

Singapore chuẩn bị trao trả tàu cho Trung Quốc sửa chữa.

Nguyên nhân được Singapore ban đầu xác định là do nguyên liệu để làm hợp kim đúc thân tàu không sạch. Nó gây ra vết nứt sau một thời gian ngắn sử dụng. Bên cạnh đó, một số tàu còn liên tục bị vỡ cửa sổ, nổ pin nguồn cấp điện…

Anh

Chính quyền London đã quyết định dừng phê chuẩn và sẽ tiếp tục nghiên cứu thêm về dự án xây nhà máy điện hạt nhân trị giá 24 tỷ USD do nhà thầu Trung Quốc thực hiện. Quyết định được đưa ra chỉ vài giờ sau khi trước khi lễ ký kết diễn ra.

Hinkley Point là dự án do tập đoàn năng lượng EDF của Pháp làm chủ đầu tư nhưng được Tập đoàn điện hạt nhân Trung Quốc (CGN) rót 33% vốn.

Thủ tướng Theresa May từ lâu đã có những lo ngại an ninh về sự tham gia của Trung Quốc trong dự án Hinkley Point.

Các chuyên gia an ninh của Anh lo ngại rằng Trung Quốc có thể lợi dụng vai trò của họ để tạo ra những lỗ hổng trong hệ thống máy tính, từ đó sẽ cho phép họ có thể đánh sập việc sản xuất năng lượng của Anh bất cứ lúc nào nếu muốn.

Khi kết hợp với công ty của Pháp, Trung Quốc có thể đánh cắp được công nghệ hạt nhân của nước này mà họ chưa đủ khả năng vươn tới.

Theo Mai Anh (Bizlive.vn)