Kinh tế
10/11/2026 09:20Xăng dầu, điện đồng loạt giảm nhưng giá đĩa cơm, tô bún vẫn cao: Đâu là nguyên nhân?
Giá đồ ăn bình dân khó giảm theo giá xăng dầu
Tại nhiều quán ăn bình dân ở TPHCM, giá các món ăn quen thuộc như cơm, bún hay cà phê vẫn chưa có dấu hiệu quay về mức trước năm 2026, bất chấp giá điện và xăng dầu gần đây đồng loạt giảm.
Bà Phấn, chủ một quán bún tại phường An Nhơn, cho biết hiện vẫn duy trì mức giá 45.000 đồng/tô bún giò heo kể từ lần điều chỉnh gần nhất vào tháng 1/2026. Theo bà, riêng chi phí nguyên liệu gồm bún, thịt, rau thơm và gia vị đã chiếm khoảng 50% giá bán. Trong khi đó, tiền thuê mặt bằng, nhân công, điện, nước, gas cùng các khoản thuế, phí tiếp tục chiếm thêm khoảng 25%.
Với cơ cấu chi phí như vậy, phần lợi nhuận thực tế không còn nhiều. Bà Phấn cũng cho rằng hoạt động kinh doanh ăn uống hiện nay phải đáp ứng thêm nhiều yêu cầu tuân thủ quy định pháp luật, khiến gánh nặng chi phí của các hộ kinh doanh ngày càng lớn.
Dù giá xăng giảm đã giúp một số nguyên liệu hạ nhẹ so với thời điểm cao điểm, tổng chi phí đầu vào vẫn cao hơn cùng kỳ năm trước. Đơn cử, giá túi ni lông loại 1kg mà quán sử dụng đã tăng từ 34.000 đồng hồi đầu năm lên 45.000 đồng/kg. Đây cũng là một trong những lý do khiến chủ quán khó tính đến chuyện giảm giá bán.
Tình trạng tương tự diễn ra tại một quán cơm bình dân trên đường Phan Huy Ích, khu vực An Hội Tây. Những mức giá đã điều chỉnh trước đó như canh khổ qua, canh chua cá lóc hay thịt kho tàu từ 40.000 đồng lên 45.000 đồng/suất vẫn được giữ nguyên, dù giá xăng, dầu, gas và một số thực phẩm đã có những đợt biến động.
Chị T., chủ quán, nhận định việc lấy lý do giá xăng tăng để giải thích cho mỗi lần điều chỉnh giá chỉ là cách nói ngắn gọn, dễ hiểu. Trên thực tế, quyết định tăng giá còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, dù cũng không loại trừ trường hợp một số cơ sở lợi dụng biến động thị trường để tăng giá.
Nhiên liệu giảm chưa đủ sức kéo giá món ăn đi xuống
Phân tích về vấn đề này, ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director và Sáng lập Horeca Business School, cho biết giá bán một món ăn được hình thành từ nhiều nhóm chi phí, bao gồm nguyên liệu, nhân công, mặt bằng, điện nước, bao bì, phí nền tảng và quản lý.
Theo ước tính mang tính tham khảo, nhiên liệu và năng lượng chỉ chiếm khoảng 2-5% tổng chi phí tại các quán ăn thông thường. Với những cơ sở có sử dụng máy lạnh, tỷ trọng này vào khoảng 5-7%. Riêng xăng dầu chủ yếu ảnh hưởng gián tiếp thông qua hoạt động vận chuyển.
Điều đó đồng nghĩa với việc giá xăng giảm không thể lập tức tạo ra thay đổi đáng kể trong tổng chi phí kinh doanh. Đặc biệt, những khoản cố định lớn như tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên và phí bán hàng thường không giảm theo biến động của nhiên liệu.
Bên cạnh đó, giá xăng dầu có thể thay đổi trong thời gian ngắn, nhưng việc liên tục điều chỉnh giá niêm yết lại gây xáo trộn hoạt động kinh doanh và ảnh hưởng đến tâm lý khách hàng.
Vì vậy, theo ông Thanh, người tiêu dùng khó có thể kỳ vọng giá phở, bún, cơm hay cà phê đồng loạt giảm chỉ nhờ xăng dầu đi xuống. Thay vào đó, mỗi cơ sở có thể chủ động đưa ra chương trình khuyến mại, suất ăn tiết kiệm hoặc giảm giá một số món khi điều kiện kinh doanh cho phép.
Về lâu dài, giải pháp quan trọng là kiểm soát định lượng nguyên liệu, hạn chế hao hụt, tối ưu quy trình vận hành và tổ chức hoạt động mua hàng hiệu quả hơn.
Ở góc độ kinh tế, Thạc sĩ Trần Minh Trí, giảng viên khoa Kinh tế, Đại học Nông Lâm TPHCM, cho rằng giá thành một sản phẩm thông thường được cấu thành từ ít nhất 6 nhóm yếu tố, gồm nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng, chi phí quản lý và lãi vay.
Trong đó, giá xăng dầu tác động trực tiếp đến 3 nhóm là chi phí bán hàng, nguyên vật liệu và sản xuất chung. Những khoản còn lại gần như không giảm theo giá nhiên liệu, thậm chí có thể tiếp tục tăng để bù đắp lạm phát. Đây chính là yếu tố tạo ra rào cản khiến giá hàng hóa khó giảm sâu dù chi phí năng lượng đã hạ nhiệt.
Một nguyên nhân khác nằm ở tâm lý thị trường. Với những mặt hàng thiết yếu, người dân vẫn phải mua ngay cả khi giá tăng. Khi lượng tiêu thụ không suy giảm và biên lợi nhuận vẫn được duy trì tốt, người bán sẽ không có nhiều động lực chủ động hạ giá. Do đó, vai trò điều tiết của khu vực công trở nên cần thiết.
Cần chủ động nguồn cung để bình ổn giá cuối năm
Trước áp lực chi tiêu trong giai đoạn cuối năm, ông Trần Minh Trí cho rằng cần ưu tiên duy trì nguồn cung xăng dầu ổn định, đồng thời hạn chế những biến động giá đột ngột.
Đối với nhóm lương thực, thực phẩm, các địa phương và nhà phân phối cần chủ động kế hoạch đặt hàng từ sớm, theo dõi sát lượng hàng lưu thông và bổ sung nguồn cung kịp thời khi nhu cầu mua sắm tăng cao trước Tết.
Ngoài ra, những nhóm hàng liên quan đến nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng cũng cần được theo dõi chặt chẽ.
Theo ông Trí, về lâu dài, thị trường sẽ ổn định hơn nếu doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung, giảm hao hụt và tiết kiệm chi phí vận chuyển. Khi người tiêu dùng có nhiều địa điểm để so sánh giá, áp lực cạnh tranh cũng tạo điều kiện để các khoản chi phí tiết kiệm được chuyển hóa thành mức giá bán hợp lý hơn.
Từ phía người mua, anh Mai Trang, một nhân viên văn phòng tại TPHCM, bày tỏ mong muốn các chương trình bình ổn giá và khuyến mại được triển khai mạnh mẽ hơn.
Theo anh, nên khuyến khích các doanh nghiệp lớn và hệ thống siêu thị bán lẻ tham gia sâu hơn vào chuỗi bình ổn giá, đặc biệt trong dịp cuối năm. Khi những đơn vị này cung cấp hàng hóa với mức giá hợp lý, sức mua có thể dịch chuyển về các điểm bán đó, qua đó tạo áp lực cạnh tranh buộc các tiểu thương và cửa hàng bán lẻ khác phải tìm cách giữ giá hoặc đưa ra chính sách kích cầu.
Như vậy, việc xăng dầu và điện giảm giá chưa đồng nghĩa với chuyện mỗi tô bún hay đĩa cơm sẽ lập tức rẻ hơn. Muốn giá bán thực sự hạ nhiệt, cần có sự thay đổi đồng bộ từ chi phí đầu vào, hoạt động vận hành đến nguồn cung và sức ép cạnh tranh trên thị trường.
Bích Ngọc (SHTT)