Một vụ tranh chấp nhà đất kéo dài tại TPHCM đang thu hút sự chú ý khi người đàn ông được cho ở nhờ suốt nhiều thập kỷ bị yêu cầu trả lại nhà sau khi chủ sở hữu chuyển nhượng tài sản cho người khác.

Theo hồ sơ vụ việc, căn nhà tranh chấp trước đây thuộc quyền sở hữu của cụ Nh. và đã được cấp giấy chứng nhận hợp pháp. Do hoàn cảnh khó khăn, ông H. được cụ Nh. cho ở nhờ nhiều năm mà không lập hợp đồng hay giấy tờ liên quan.

Năm 2006, cụ Nh. lập di chúc để lại toàn bộ căn nhà cho ông N. Sau khi cụ qua đời vào năm 2013, ông N. thực hiện thủ tục nhận thừa kế và đến tháng 4/2022 được cơ quan chức năng cập nhật tên trên giấy chứng nhận quyền sở hữu.

Một tháng sau, ông N. ký hợp đồng chuyển nhượng căn nhà cho ông D. tại văn phòng công chứng. Phía mua nhà đã thanh toán đầy đủ theo thỏa thuận. Tuy nhiên, khi tiến hành các thủ tục sang tên và kiểm tra hiện trạng, quá trình này gặp trở ngại vì ông H. không đồng ý bàn giao nhà.

15-1778803197-gan-40-nam-o-nho-trong-can-nha-tai-tphcm-nguoi-dan-ong-yeu-cau-500-trieu-dong-moi-ban-giao
Ảnh minh hoạ

Theo phía nguyên đơn, ông H. yêu cầu phải nhận 500 triệu đồng mới chấp nhận giao lại căn nhà cho chủ mới. Cho rằng quyền sở hữu hợp pháp bị ảnh hưởng, ông N. sau đó khởi kiện, yêu cầu tòa án buộc ông H. trả lại tài sản.

Ở chiều ngược lại, ông H. cho rằng căn nhà có liên quan đến chị ruột của mình. Theo lời trình bày, trước khi sang Mỹ vào năm 1993, người chị đã giao lại căn nhà để ông quản lý và sử dụng lâu dài.

Ông H. khẳng định gia đình đã sinh sống ổn định tại đây suốt gần 40 năm và bỏ nhiều công sức, tiền bạc để sửa chữa, cải tạo nhà cửa. Ông cho biết từng nâng nền, tôn tạo lại căn nhà và xem đây là nơi ở duy nhất của cả gia đình.

Từ đó, ông H. đề nghị tòa hủy việc cập nhật sang tên cho ông N., đồng thời yêu cầu hủy hợp đồng mua bán nhà giữa ông N. và ông D. Ngoài ra, ông cũng yêu cầu được bồi thường 3 tỷ đồng cho chi phí sửa chữa và công sức cải tạo căn nhà trong nhiều năm.

Trong khi đó, ông D. – người mua nhà – cho rằng giao dịch chuyển nhượng được thực hiện hợp pháp và đã hoàn tất thanh toán nên đề nghị tòa công nhận hiệu lực của hợp đồng mua bán.

Tại phiên xét xử sơ thẩm, TAND TPHCM xác định di chúc của cụ Nh. là hợp pháp, việc ông N. nhận thừa kế cũng như chuyển nhượng nhà đúng quy định pháp luật. Tòa cho rằng ông H. chỉ là người ở nhờ và không có căn cứ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với căn nhà.

Từ đó, cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông N., buộc ông H. phải giao trả nhà và công nhận hợp đồng mua bán giữa ông N. với ông D. có hiệu lực. Đồng thời, toàn bộ yêu cầu phản tố của ông H., bao gồm đề nghị hủy hợp đồng và yêu cầu bồi thường 3 tỷ đồng, đều bị bác bỏ.

Không đồng tình với phán quyết này, ông H. tiếp tục kháng cáo lên cấp phúc thẩm. Tại đây, ông cho rằng gia đình đã sinh sống ổn định tại căn nhà trong thời gian rất dài và từng bỏ ra khoảng 18,5 lượng vàng để sửa chữa, cải tạo nơi ở.

Ông cũng lập luận rằng cụ Nh. chỉ được công nhận quyền sở hữu căn nhà chứ không bao gồm quyền sử dụng đất, đồng thời nội dung di chúc chỉ đề cập đến “căn nhà” thay vì toàn bộ quyền sử dụng đất đi kèm.

Sau khi xem xét vụ việc, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định quá trình giải quyết ở cấp sơ thẩm còn tồn tại nhiều thiếu sót. Theo tòa, sau khi hoàn tất việc chuyển nhượng và nhận đủ tiền từ ông D., ông N. không còn là người có quyền lợi trực tiếp liên quan đến tài sản tranh chấp. Vì vậy, việc ông N. tiếp tục đứng tên nguyên đơn khởi kiện là chưa phù hợp về mặt tố tụng.

Bên cạnh đó, tòa cho rằng cấp sơ thẩm chưa làm rõ đầy đủ những người thực tế đang sinh sống tại căn nhà, điều có thể ảnh hưởng đến quyền lợi liên quan cũng như việc thi hành án sau này.

Dù không chấp nhận yêu cầu bồi thường 3 tỷ đồng do thiếu chứng cứ chứng minh chi phí sửa chữa, cấp phúc thẩm cho rằng vẫn cần xem xét công sức quản lý, trông coi căn nhà của ông H. trong suốt nhiều năm để đảm bảo tính công bằng.

Từ những vấn đề về thủ tục tố tụng và việc thu thập chứng cứ chưa đầy đủ, Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TPHCM đã quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, đồng thời giao hồ sơ cho TAND TPHCM xét xử lại theo quy định.