Vụ đổ trộm gần 8.000 tấn phế thải xây dựng: Xử nghiêm để răn đe

Hàng loạt giám đốc bị bắt giam

Trước đó, ngày 27/1, thông tin từ Công an TP (CATP) Hà Nội cho biết, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) đã khởi tố vụ án hình sự “Gây ô nhiễm môi trường”; ra quyết định tạm giữ và lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp 4 đối tượng về tội “Gây ô nhiễm môi trường”. Các đối tượng gồm: Nguyễn Văn Họa; Trần Ngọc Sơn (Giám đốc Công ty CP môi trường đô thị và phát triển Hà Nội); Nguyễn Văn Hồng (Giám đốc Công ty CP Môi trường và dịch vụ đô thị Hà Nội) và Nguyễn Tống Phương (Giám đốc Công ty CP môi trường ECON Hà Nội).

Qua công tác nắm tình hình địa bàn và triển khai các biện pháp trinh sát, lực lượng chức năng đã phát hiện dấu hiệu đổ, lấp trái phép chất thải rắn thông thường (trạc thải xây dựng) tại khu đất nông nghiệp nằm cạnh nhà vườn Bảo Vy Garden, đường Lý Thánh Tông, xã Bát Tràng, TP Hà Nội. Khu đất này không được che chắn, thu gom, xử lý theo đúng quy định về bảo vệ môi trường.

Quá trình điều tra, Cơ quan CSĐT CATP xác định: từ năm 2023 đến nay, Nguyễn Văn Họa (trú tại xã Gia Lâm, TP Hà Nội) thuê khoảng 2.000m2 đất nông nghiệp tại thôn Thuận Tốn, xã Bát Tràng rồi tổ chức tiếp nhận, san lấp trái phép trạc thải xây dựng nhằm trục lợi. Mặc dù không được cơ quan có thẩm quyền cấp phép thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải, Họa vẫn cho các phương tiện vận chuyển đổ thải, chủ yếu vào ban đêm, sau đó san gạt, phủ đất để nâng cao mặt bằng.

Lực lượng chức năng nhận định, nhiều DN đã biết rõ khu đất không có chức năng tiếp nhận chất thải nhưng vẫn tổ chức vận chuyển, đổ thải trái phép, gồm: Công ty CP Môi trường đô thị và phát triển Hà Nội; Công ty CP Môi trường và dịch vụ đô thị Hà Nội; Công ty CP Môi trường ECON Hà Nội. Tổng khối lượng chất thải xây dựng bị đổ trái phép tại khu đất trên là hơn 7.829 tấn, trên diện tích 2.331,93m2.

Ngày 16 - 17/1, Cơ quan CSĐT phối hợp với Phòng nghiên cứu và phát triển - Viện Khoa học công nghệ năng lượng và môi trường tiến hành lấy mẫu đất tại khu đất nông nghiệp do Họa thuê. Kết quả phân tích mẫu của cơ quan chuyên môn xác định đây là chất thải rắn thông thường theo quy định tại Nghị định số 08/2022/NĐ-CP của Chính phủ.

Cơ quan CSĐT đã tiến hành khám xét khẩn cấp nơi ở, nơi làm việc của các đối tượng trên, thu giữ nhiều tài liệu, máy tính, hợp đồng, hóa đơn, phiếu cân liên quan đến hoạt động vận chuyển, đổ thải trái phép. Vụ án được Cơ quan CSĐT CATP tiếp tục điều tra mở rộng. CATP Hà Nội khẳng định, quan điểm xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, góp phần bảo đảm trật tự, kỷ cương pháp luật và bảo vệ môi trường sống.

Bước ngoặt thực thi pháp luật môi trường

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng Tinh thông Luật cho biết, đây là vụ việc có ý nghĩa cảnh tỉnh sâu sắc trong lĩnh vực quản lý môi trường đô thị, phản ánh hàng loạt bất cập kéo dài trong cơ chế xã hội hóa dịch vụ xử lý chất thải.

Trong vụ án trên, hành vi của các bị can, bao gồm cả người tổ chức bãi đổ thải trái phép và các giám đốc công ty môi trường đã cấu thành tội Gây ô nhiễm môi trường theo khoản 3 Điều 235 Bộ luật Hình sự 2015, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 (BLHS).

Cụ thể, việc chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật gân 8.000 tấn chất thải rắn thông thường từ các công trình xây dựng vào khu đất nông nghiệp là hành vi nguy hiểm, vượt xa ngưỡng 500.000kg (điểm d khoản 3 Điều 235 BLHS). “Đối chiếu theo quy định, hành vi này có thể bị phạt tù từ 3 đến 7 năm, pháp nhân thương mại (các công ty môi trường) cũng có thể bị phạt tiền đến 20 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 năm đến 03 năm (điểm c khoản 5 Điều 235 BLHS)”, luật sư phân tích.

Cũng theo luật sư, về mặt xã hội, vụ án cho thấy nghịch lý đáng buồn: chính các công ty môi trường lại là người hủy hoại môi trường nghiêm trọng. Thay vì xử lý rác đúng quy trình, họ lợi dụng kẽ hở trong khâu kiểm tra, giám sát để đổ trộm, san lấp trái phép, nhằm cắt giảm chi phí vận chuyển, xử lý và thu lợi bất chính. Hậu quả là môi trường đất, nước bị tàn phá, gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm, suy thoái đất và ảnh hưởng lâu dài đến đời sống người dân. Đây không phải là sai sót nhất thời, mà là hành vi có chủ ý, được tổ chức, lặp đi lặp lại trong thời gian dài, vì vậy việc xử lý bằng công cụ hình sự là hoàn toàn phù hợp và cần thiết.

Luật sư cho rằng, qua vụ việc này cũng cho thấy lỗ hổng trong công tác giám sát của cơ quan quản lý Nhà nước. Thực tế, hành vi đổ thải với khối lượng lớn như vậy không thể diễn ra trong thời gian dài nếu không có lỗ hổng trong khâu quản lý định mức, nghiệm thu và thanh toán chi phí dịch vụ công ích. Do đó, cần truy rõ có hay không sự bao che, tiếp tay của cán bộ trong các đơn vị cấp phép, thanh kiểm tra môi trường.

Ngoài ra, vụ án này cũng là bước ngoặt trong công tác thực thi pháp luật môi trường. Nhà nước xử lý bằng công cụ hình sự, đây là điều cần thiết để răn đe, nhất là trong bối cảnh ô nhiễm rác thải tại Hà Nội ngày càng nghiêm trọng. Sau vụ việc này, các địa phương cần khẩn trương rà soát toàn bộ hoạt động xử lý chất thải và siết chặt quy trình. Đồng thời, cần yêu cầu công khai dữ liệu vận chuyển rác, phế thải để người dân có thể giám sát.

Vụ việc đổ trộm gần 8.000 tấn phế thải xây dựng ra môi trường ở Hà Nội không chỉ là sai phạm hình sự của một vài cá nhân, mà còn là hồi chuông báo động về đạo đức công vụ, liêm chính DN và hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực môi trường. Vì vậy, cần xử lý nghiêm minh, triệt để để khôi phục niềm tin của người dân và thiết lập lại kỷ cương pháp luật về môi trường.

Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng Tinh thông Luật