Duy Mạnh, Tuấn Hưng, Ngọc Sơn tự test ma túy sau ồn ào: Kết quả âm tính có đủ chứng minh "trong sạch"?

Những động thái này nhanh chóng thu hút sự chú ý, bởi nhiều người cho rằng đây là cách để chứng minh sự “trong sạch” trước công chúng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc cá nhân tự xét nghiệm và công bố kết quả lên mạng xã hội không đồng nghĩa với việc có một giấy xác nhận chính thức rằng người đó không sử dụng ma túy.

Kết quả tự test chủ yếu chỉ mang tính tham khảo

Luật sư Đào Thị Bích Liên, Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự, cho biết mỗi cá nhân có quyền tự nguyện xét nghiệm ma túy để kiểm tra sức khỏe hoặc phục vụ mục đích riêng. Việc này không bị cấm nếu được thực hiện hợp pháp.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng kết quả xét nghiệm tự nguyện, đặc biệt là test nhanh, chủ yếu có giá trị tham khảo. Nó có thể giúp cá nhân phần nào trấn an dư luận hoặc làm rõ lập trường của mình trước những lời đồn đoán, nhưng không phải là tài liệu có giá trị pháp lý tuyệt đối.

Nói cách khác, một phiếu xét nghiệm âm tính do cá nhân tự đi làm hoặc một đoạn clip tự test được đăng trên mạng xã hội không thể tự động trở thành căn cứ pháp lý để khẳng định người đó hoàn toàn không sử dụng chất ma túy.

Trong hoạt động quản lý nhà nước hoặc tố tụng, kết quả xét nghiệm chỉ được xem xét khi việc lấy mẫu, kiểm tra, lưu trữ và xác nhận kết quả được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự và đúng quy định pháp luật.

Xét nghiệm có giá trị pháp lý phải đúng thẩm quyền và đúng quy trình

Theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể là hoạt động nhằm phát hiện, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy. Đây không đơn thuần là một thao tác kỹ thuật, mà là hoạt động có liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân, quyền riêng tư và danh dự của cá nhân.

Điều 22 Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 quy định việc xét nghiệm được áp dụng với một số nhóm cụ thể, chẳng hạn: người bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy; người bị cơ quan có thẩm quyền cho rằng có căn cứ nghi vấn sử dụng trái phép chất ma túy; người đang trong thời hạn quản lý do sử dụng trái phép chất ma túy; người đang cai nghiện; người đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế; người đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện.

Pháp luật cũng quy định rõ chủ thể có thẩm quyền tiến hành hoặc đề nghị xét nghiệm. Đó có thể là người đứng đầu cơ sở cai nghiện, cơ sở điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy.

Trường hợp kết quả xét nghiệm dương tính, kết quả này phải được gửi đến Chủ tịch UBND cấp xã nơi người đó cư trú để phục vụ việc quản lý, trừ một số trường hợp đang cai nghiện bắt buộc theo quy định.

Điều này cho thấy, muốn một kết quả xét nghiệm có giá trị phục vụ xử lý hoặc quản lý theo pháp luật, quá trình xét nghiệm phải được đặt trong một quy trình chính thức, có người có chuyên môn thực hiện và có sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Không phải cứ âm tính là có thể kết luận tuyệt đối

Một điểm đáng chú ý là test nhanh ma túy chỉ là bước sàng lọc ban đầu. Kết quả âm tính không đồng nghĩa chắc chắn tuyệt đối rằng trong cơ thể không có chất ma túy.

Lý do là một số chất có thể đã được đào thải khỏi cơ thể theo thời gian, hoặc loại chất được sử dụng không nằm trong phạm vi phát hiện của bộ test nhanh. Vì vậy, kết quả âm tính chỉ phản ánh tình trạng tại thời điểm xét nghiệm và trong giới hạn của phương pháp xét nghiệm được sử dụng.

Ngược lại, nếu test nhanh cho kết quả dương tính thì cũng chưa thể coi đó là kết luận cuối cùng. Trong thực tế, kết quả dương tính ban đầu thường cần được kiểm tra lại bằng các phương pháp chuyên sâu tại cơ sở xét nghiệm đủ điều kiện theo quy định của Bộ Y tế.

Việc xét nghiệm khẳng định bằng kỹ thuật chuyên môn sâu giúp hạn chế nguy cơ dương tính giả do ảnh hưởng từ thuốc điều trị hoặc các chất khác.

Quy trình lấy mẫu phải bảo đảm quyền riêng tư và nhân phẩm

Việc lấy mẫu xét nghiệm chất ma túy cũng phải tuân thủ các yêu cầu chặt chẽ về chuyên môn và quyền riêng tư. Mẫu xét nghiệm có thể là máu, nước tiểu hoặc mẫu sinh học phù hợp khác tùy từng trường hợp.

Đối với người dưới 18 tuổi, việc lấy mẫu phải có sự đồng ý của cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp, trừ một số trường hợp lấy mẫu nước tiểu theo quy định chuyên ngành.

Ngoài ra, nơi xét nghiệm cũng cần bảo đảm điều kiện về không gian, sự riêng tư và yếu tố giới tính. Việc bố trí khu vực riêng cho nam và nữ, cũng như bảo đảm cán bộ giám sát phù hợp trong một số trường hợp, nhằm tránh xâm phạm danh dự, nhân phẩm và tâm lý của người được kiểm tra.

Các quy định này cho thấy xét nghiệm ma túy không thể được hiểu đơn giản là “cầm que thử lên test là xong”. Khi kết quả được dùng cho mục đích pháp lý, toàn bộ quy trình phải được thực hiện nghiêm ngặt.

Tự test không thay thế được kết luận của cơ quan chức năng

Từ các quy định trên, có thể thấy việc nghệ sĩ hoặc cá nhân tự đi xét nghiệm, sau đó công bố kết quả âm tính trên mạng xã hội, về bản chất chỉ là hành động mang tính cá nhân hoặc truyền thông.

Kết quả này có thể giúp họ phản hồi trước tin đồn, thể hiện thái độ chủ động minh bạch với công chúng. Tuy nhiên, nó không thể thay thế quy trình xét nghiệm do cơ quan có thẩm quyền thực hiện theo quy định pháp luật.

Vì vậy, một phiếu test nhanh âm tính hay một buổi livestream tự xét nghiệm không phải là căn cứ pháp lý để xác nhận một người “trong sạch” trước cơ quan chức năng. Muốn có giá trị pháp lý, việc xét nghiệm phải được thực hiện đúng căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng quy trình và bằng phương pháp được pháp luật công nhận.