Vị thiếu tướng đầu tiên của làng nhạc Việt, từng từ chối đặc cách nhận NSND, được đặt tên đường ở Nghệ An

Từ chối đặc cách danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân

Cố nhạc sĩ An Thuyên – tác giả của nhiều ca khúc quen thuộc như Ca dao em và tôi, Em chọn lối này, Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác, Chín bậc tình yêu, Huế thương, Hà Nội tình yêu tôi, Biển và em, Neo đậu bến quê.... Năm 2024, ông được vinh danh khi tên được đặt cho một con đường tại TP Vinh (cũ).

Trong đợt đặt tên đường lần thứ 7 vào năm 2024, thành phố Vinh (cũ) có 29 tuyến mang tên danh nhân và 11 tuyến gắn với địa danh lịch sử, trong đó có đường An Thuyên thuộc phường Vinh Phú (trước đây là Nghi Đức), kéo dài từ đường quy hoạch 12m (khu xóm Xuân Bình) đến đường 535.

Trong lịch sử xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân – Nghệ sĩ Ưu tú, ông được xem là một trường hợp đặc biệt. Dù chưa từng được phong Nghệ sĩ Ưu tú và cũng không cần đủ các tiêu chí về huy chương, giải thưởng, ông vẫn được hội đồng đề xuất đặc cách xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Tuy nhiên, ông đã chủ động xin rút hồ sơ, từ chối vinh dự này.

Theo Lê Ngọc Cường, người từng giữ chức Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, tại đợt xét tặng năm 2007, toàn bộ hội đồng đều thống nhất đề nghị đặc cách cho An Thuyên. Dù vậy, ông vẫn quyết định không nhận danh hiệu.

Đạo diễn Bông Mai – con gái út của nhạc sĩ cho biết, cha mình không đặt nặng danh vị. Trước khi qua đời, dù đang giữ cương vị Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhạc sĩ Việt Nam, ông cũng xin rút để nhường cơ hội cho thế hệ trẻ, trở về làm một hội viên bình thường và tập trung vào chuyên môn, hỗ trợ học trò.

Vị thiếu tướng đầu tiên của làng nhạc Việt

Nhạc sĩ An Thuyên (tên thật Nguyễn An Thuyên, sinh năm 1949, mất năm 2015) từng là Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa – Nghệ thuật Quân đội, đồng thời là nhạc sĩ đầu tiên của Việt Nam được phong quân hàm Thiếu tướng trong Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Ông sinh ra tại vùng quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Xuất thân từ gia đình làm nghệ thuật, cha và anh chị đều là diễn viên, nên ông sớm bén duyên với âm nhạc từ nhỏ.

Từ năm 11 tuổi, ông đã biết chơi sáo, kéo nhị và theo đoàn hát gia đình đi biểu diễn. Đến năm 15 tuổi, ông sáng tác ca khúc đầu tiên. Sau khi tốt nghiệp Trường Văn hóa Nghệ thuật Nghệ An, ông công tác tại ngành văn hóa địa phương, rồi nhập ngũ năm 1975 và gắn bó với môi trường quân đội.

Từ năm 1981 đến 1988, ông theo học tại Nhạc viện Hà Nội, sau đó làm việc tại Phòng Văn nghệ Quân đội. Năm 1992, ông chuyển công tác sang Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và sau này giữ cương vị Hiệu trưởng.

Âm nhạc của An Thuyên mang đậm màu sắc dân gian, gắn bó với làng quê và đời sống người Việt. Những sáng tác như Hành quân lên Tây Bắc, Thơ tình của núi, Chín bậc tình yêu, Huế thương, Hà Nội tình yêu tôi... đều thể hiện rõ phong cách này.

Ca khúc Em chọn lối này được ông sáng tác năm 1972 trong chuyến đi cùng bộ đội công binh mở đường tại miền Tây Nghệ An. Tác phẩm lấy cảm hứng từ một câu thơ của người Thái, mang ý nghĩa về sự lựa chọn con đường gắn bó trọn đời, đồng thời phản ánh khát vọng xây dựng quê hương.

Trong sự nghiệp, ông nhận nhiều giải thưởng lớn: giải của Bộ Quốc phòng, Bộ Văn hóa – Thông tin và Hội Nhạc sĩ Việt Nam, cùng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007. Năm 2008, ông chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng.

Không chỉ là nhạc sĩ, ông còn là người thầy có ảnh hưởng sâu rộng, đào tạo nhiều ca sĩ nổi tiếng như Hồ Quỳnh Hương, Phạm Phương Thảo, Ngọc Anh, Vương Dung…

Chia sẻ về người thầy của mình, NSND Phạm Phương Thảo từng xúc động kể lại một kỷ niệm: vì hiểu lầm trong công việc, chị đã giận thầy suốt nhiều tháng. Đến khi hay tin ông qua đời, chị không còn cơ hội để nói lời xin lỗi, để lại nỗi day dứt kéo dài về sau.