Bí mật dưới lòng đất Tử Cấm Thành: Hệ thống “hầm băng” làm mát hoàng cung suốt nhiều thế kỷ

Tử Cấm Thành được xây dựng trong giai đoạn 1406-1420 dưới thời vua Vĩnh Lạc, tọa lạc giữa trung tâm Bắc Kinh với diện tích khoảng 720.000m2 và gần 1.000 công trình lớn nhỏ. Đây từng là nơi ở cũng như trung tâm điều hành triều chính của các hoàng đế Trung Hoa trong hơn 5 thế kỷ.

Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của Bắc Kinh với mùa hè nóng ẩm và mùa đông lạnh sâu, việc duy trì môi trường ổn định cho hệ thống cung điện gỗ quy mô lớn luôn là thách thức đối với triều đình. Để giải quyết vấn đề này, hoàng gia đã xây dựng các “băng giáo” – hệ thống hầm chứa băng nằm dưới lòng đất trong khuôn viên cung thành.

Theo tài liệu của Bảo tàng Cố Cung, các hầm băng được sử dụng rộng rãi dưới triều Thanh và nhiều lần được tu sửa vào thời vua Càn Long. Công trình được thiết kế theo dạng bán ngầm nhằm tận dụng nhiệt độ ổn định dưới lòng đất để hạn chế tình trạng băng tan.

Tường hầm được xây bằng nhiều lớp gạch nung dày, kết hợp kết cấu mái vòm giúp chịu lực cho lớp đất phía trên. Bên trong còn có hệ thống thoát nước riêng để đưa phần nước băng tan ra ngoài, góp phần giữ môi trường khô ráo và nhiệt độ thấp cho không gian lưu trữ.

Vào mùa đông hàng năm, khi các hồ và hào nước ở Bắc Kinh đóng băng, triều đình tổ chức thu hoạch băng để phục vụ cho mùa hè năm sau. Những khối băng lớn sau khi cắt sẽ được xếp chồng trong hầm và ngăn cách bằng rơm hoặc mùn cưa nhằm giảm quá trình trao đổi nhiệt.

Nhiều ghi chép thời nhà Thanh cho biết hoàng cung từng lưu trữ hàng chục nghìn khối băng mỗi năm phục vụ sinh hoạt. Ngoài các hầm chứa, cung đình còn sử dụng “băng giám” – loại thùng đặc biệt làm bằng gỗ quý hoặc kim loại, bên trong đặt băng để làm mát không gian. Không khí lạnh thoát ra từ các khe hở trên thân và nắp thùng giúp giảm nhiệt độ trong phòng, đồng thời hỗ trợ bảo quản trái cây, thực phẩm và dược liệu trong những ngày nắng nóng.

Ngày nay, hệ thống hầm băng của Tử Cấm Thành không còn thực hiện chức năng lưu trữ như trước. Khu vực nằm phía tây cung thành, gần Từ Ninh Cung, sau khi được bảo tồn và trùng tu đã mở cửa cho khách tham quan. Một số không gian còn được cải tạo thành nhà hàng và quán cà phê phục vụ du khách.

Những bức tường gạch dày, mái vòm cổ kính cùng thiết kế bán ngầm đặc trưng vẫn được giữ lại gần như nguyên vẹn, giúp người tham quan hình dung rõ hơn cách người xưa ứng phó với khí hậu khắc nghiệt trong thời kỳ chưa xuất hiện công nghệ làm lạnh hiện đại.