Chàng trai 18 tuổi đi báo án nhưng bị ép chịu án tử hình, trở thành án oan đi vào lịch sử Trung Quốc

Phát hiện vụ án và trở thành nghi phạm vì… đi báo cảnh sát

Một đêm tháng 4/1996, Huugjilt rời ký túc xá nhà máy thuốc lá để mua kẹo cao su. Khi đi ngang khu nhà vệ sinh công cộng của nhà máy dệt len gần đó, anh nghe tiếng hét thất thanh của một phụ nữ. Huugjilt lập tức chạy đi tìm bạn thân Yan Feng quay lại kiểm tra, trước khi phát hiện thi thể cô gái trẻ nằm trong tình trạng bị xâm hại và tử vong.

Dù người bạn khuyên tránh rắc rối, Huugjilt vẫn quay lại nhà máy báo cáo và tự mình đến đồn cảnh sát trình báo sự việc. Kết quả khám nghiệm xác định nạn nhân khoảng 20 tuổi, bị cưỡng bức và siết cổ đến chết. Thời gian tử vong chỉ cách thời điểm trình báo chưa đầy một giờ.

Tối hôm đó, cả hai thanh niên bị yêu cầu lấy lời khai. Yan Feng được thả ra, còn Huugjilt bất ngờ bị còng tay dù không có bằng chứng trực tiếp. Chỉ hai ngày sau, gia đình nhận được thông báo: Anh đã “nhận tội hiếp dâm và giết người”. Cảnh sát cáo buộc Huugjilt cố tình kéo bạn tới hiện trường nhằm đánh lạc hướng, và dựa vào mẫu máu dưới móng tay anh “trùng khớp” với vết thương của nạn nhân.

Chưa đầy một tháng sau, Huugjilt bị Tòa trung cấp Hohhot tuyên án tử hình. Phiên kháng cáo bị bác bỏ nhanh chóng, bản án được phê chuẩn và Huugjilt bị xử bắn ngày 10/6/1996. Toàn bộ quá trình, từ trình báo vụ án đến thi hành án, diễn ra chỉ trong 61 ngày.

Thời điểm đó, Trung Quốc đang triển khai chiến dịch trấn áp tội phạm trên toàn quốc. Theo China Daily, riêng năm 1995, cảnh sát xử lý 1,5 triệu vụ án hình sự, nhiều vụ nghiêm trọng. Chỉ tiêu phá án trở thành tiêu chí đánh giá, gây sức ép khiến cơ quan tố tụng xử lý nhanh chóng, thậm chí dùng biện pháp trái pháp luật.

Luật sư Ai Guoping (Hohhot) nhận định: “Chiến dịch trấn áp làm giảm tội phạm, nhưng khiến hoạt động điều tra, tố tụng lộ ra quá nhiều lỗ hổng”.

Hung thủ thật sự ra đầu thú

Năm 2005, Zhao Zhihong – nghi phạm hiếp dâm, giết người hàng loạt bất ngờ thừa nhận hắn mới là thủ phạm của vụ án năm 1996. Zhao bị cáo buộc xâm hại và sát hại 10 phụ nữ trong giai đoạn 1996–2005. Hắn gửi thư từ trại giam đến Viện Kiểm sát Nội Mông, xin “đền mạng” để minh oan cho Huugjilt.

Gia đình nạn nhân cùng phóng viên Tân Hoa Xã và các luật sư tiếp tục kêu gọi tái thẩm vụ án. Tuy nhiên, các thủ tục bị đình trệ nhiều năm vì thay đổi nhân sự trong bộ máy tư pháp.

Mãi đến ngày 15/12/2014, Tòa án Nhân dân Tối cao Nội Mông Cổ mới tuyên Huugjilt vô tội. Kết luận tái thẩm cho thấy, lời khai của Huugjilt mâu thuẫn với kết quả pháp y, đặc điểm hình thể và giọng nói anh mô tả không khớp với nạn nhân, và bằng chứng ban đầu “không đủ cơ sở kết tội”.

Năm 2019, Zhao Zhihong bị thi hành án tử hình.

Xin lỗi muộn màng và khoản bồi thường gây tranh cãi

Sau khi minh oan, cha mẹ Huugjilt nhận lời xin lỗi công khai từ Phó Chánh án Tòa án Tối cao Zhao Jianping: “Chúng tôi đã rút ra bài học đau lòng qua vụ án này. Chúng tôi xin lỗi”.

Tòa án bồi thường ban đầu 30.000 nhân dân tệ (khoảng 4.500 USD) và cam kết xem xét thêm. Gia đình đã tiến hành thủ tục yêu cầu bồi thường Nhà nước và truy cứu trách nhiệm cá nhân.

Trong vụ việc, 27 quan chức tham gia điều tra và xét xử bị xử lý kỷ luật, chủ yếu ở mức cảnh cáo, khiển trách hoặc giáng chức – mức độ gây nhiều tranh cãi trong dư luận Trung Quốc.

Người mẹ, bà Shang Aiyun, nói sẽ sao chép và đốt bản án minh oan bên mộ con trai: “Để an ủi linh hồn nó, khỏi nỗi đau oan ức”.