Quan hệ ngoại giao giữa Washington và Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ nghiêm trọng khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump rục rịch triển khai một chiến dịch trừng phạt trên quy mô lớn.

Động thái cứng rắn này đánh dấu bước leo thang chưa từng có trong nỗ lực của Mỹ nhằm làm suy yếu tiến tới giải thể thể chế tư pháp toàn cầu này, xuất phát từ việc ICC phát lệnh bắt giữ đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

screen-shot-2026-09-21-at.jpg
Trụ sở ICC ở Hà Lan. Ảnh: Reuters

Siết chặt giao dịch tài chính, chặn dòng chảy bằng đồng đô la Mỹ

Dẫn nguồn tin từ các tài liệu nội bộ cùng quan chức Mỹ, tờ Wall Street Journal cho biết gói biện pháp trừng phạt mà Nhà Trắng chuẩn bị ban hành sẽ cấm gần như toàn bộ các hoạt động giao dịch liên quan đến ICC sau khi giai đoạn ân hạn từ 6 đến 7 tháng kết thúc. Các rào cản tài chính này được đánh giá sẽ giáng đòn nặng nề, gây đình trệ hoạt động của tòa án đặt trụ sở tại The Hague (Hà Lan) thông qua việc phong tỏa và ngăn chặn cơ quan này thực hiện bất kỳ giao dịch nào sử dụng đồng đô la Mỹ.

Mặc dù quyết định cuối cùng chưa được ban hành chính thức, một số quan chức Mỹ tiết lộ với Wall Street Journal rằng văn bản áp đặt các lệnh trừng phạt này nhiều khả năng sẽ được hoàn tất ngay trong tuần này. Phía Bộ Tài chính Mỹ và ICC hiện chưa đưa ra bình luận chính thức, trong khi phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối công bố chi tiết các điều khoản trừng phạt sắp tới, song tái khẳng định quan điểm của Ngoại trưởng Marco Rubio khi coi ICC là một "mối đe dọa" trực tiếp đối với chủ quyền của nước Mỹ.

Trước khi xây dựng chiến dịch toàn diện này, Mỹ đã từng áp dụng các biện pháp trừng phạt nhắm vào một loạt quan chức chủ chốt của tòa án, bao gồm cựu Công tố trưởng Karim Khan, Chủ tịch ICC Tomoko Akane, một số thẩm phán, hai phó công tố viên cùng công tố viên chính phụ trách hồ sơ điều tra các quan chức Israel. Tuy nhiên, theo ghi nhận của Wall Street Journal, đòn trừng phạt mới đang được Washington cân nhắc sẽ chuyển hướng sang tấn công trực diện vào mọi giao dịch của chính thực thể ICC, thay vì chỉ dừng lại ở phạm vi từng cá nhân riêng lẻ.

Hồi tháng 7 vừa qua, Ngoại trưởng Marco Rubio từng nhấn mạnh chính quyền Mỹ đang lên kế hoạch cho một chiến dịch quy mô lớn nhằm vào ICC. Người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ lập luận rằng việc cơ quan tư pháp này thực hiện truy tố quan chức của những quốc gia không phải là thành viên sáng lập tòa án đang đe dọa trực tiếp đến chủ quyền của Mỹ, trong bối cảnh cả Washington lẫn Tel Aviv đều không tham gia ký kết hay phê chuẩn Quy chế Rome — văn kiện pháp lý thành lập nên ICC.

Nguồn cơn từ các lệnh truy nã và điều tra nhắm vào giới lãnh đạo Israel

Làn sóng căng thẳng giữa hai bên đã bùng phát mạnh mẽ kể từ khi ICC ban hành lệnh bắt giữ đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cùng Bộ trưởng Quốc phòng khi đó là ông Yoav Gallant vào năm 2024. Cả hai bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người liên quan đến chiến dịch quân sự tại Dải Gaza, trong đó trọng tâm là cáo buộc phong tỏa trái phép các hoạt động viện trợ nhân đạo vào khu vực này — điều mà phía Israel kiên quyết bác bỏ.

Trước đó, cựu Công tố trưởng Karim Khan cũng từng đề xuất ban hành lệnh bắt giữ đối với các chỉ huy phong trào Hamas liên quan đến vụ tấn công vào lãnh thổ Israel ngày 7/10/2023, song những thủ lĩnh này đều đã thiệt mạng sau đó. Ngoài ra, ICC còn mở một cuộc điều tra riêng rẽ nhắm vào Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich và Bộ trưởng An ninh quốc gia Itamar Ben-Gvir vì vai trò thúc đẩy mở rộng các khu định cư của người Do Thái tại khu vực Bờ Tây.

Về mặt lập trường pháp lý, Mỹ từ lâu đã duy trì thái độ phản đối quyết liệt đối với thẩm quyền tài phán của ICC đối với công dân Mỹ vì chưa từng phê chuẩn Quy chế Rome. Lập trường này cũng được các đời chính quyền Mỹ trước đây kiên trì thực hiện nhằm bảo vệ công dân của các quốc gia nằm ngoài danh sách thành viên trước quyền hạn pháp lý của tòa án quốc tế.

PV (SHTT)