Thế giới năm 2026: "Năm bản lề" và 6 biến số định hình cục diện toàn cầu

Nhận định về bức tranh toàn cảnh sắp tới, ông Brett McGurk – nhà phân tích các vấn đề toàn cầu của CNN và từng là quan chức an ninh cấp cao qua nhiều đời Tổng thống Mỹ – đã chỉ ra 6 "biến số" lớn có thể tạo ra những bước ngoặt lịch sử.

Năm thứ 5 của chiến sự Nga – Ukraine: Hòa bình hay leo thang?

Đến tháng 2/2026, cuộc xung đột tại Đông Âu sẽ chính thức bước sang năm thứ 5. Lịch sử các cuộc chiến tranh cho thấy, mốc thời gian này thường mang tính quyết định: hoặc các bên kiệt quệ chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán, hoặc sẽ đánh cược vào những nước đi rủi ro hơn để phá vỡ thế bế tắc.

Thực tế hiện tại cho thấy một bức tranh giằng co khi chưa bên nào sẵn sàng cho bước đột phá. Kịch bản của năm thứ 5 nhiều khả năng sẽ lặp lại diễn biến của 4 năm trước: Nga tiếp tục dồn lực mở rộng kiểm soát lãnh thổ, trong khi Ukraine vẫn phụ thuộc vào "bầu sữa" viện trợ kinh tế và quân sự từ phương Tây.

Một biến số quan trọng nằm ở Washington, khi Tổng thống Trump đang theo đuổi ý tưởng về một thỏa thuận hòa bình, trong đó Kyiv có thể phải nhượng một phần lãnh thổ để đổi lấy sự đảm bảo an ninh. Do đó, số phận cuộc xung đột trong năm 2026 có thể được quyết định tại Nhà Trắng hơn là trên các chiến hào.

"Chảo lửa" Venezuela và sức ép từ Hạm đội Mỹ

Tại Tây bán cầu, căng thẳng đang leo thang tột độ khi chính quyền Tổng thống Donald Trump triển khai lực lượng hải quân lớn nhất tới vùng Caribe và Tây Đại Tây Dương kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Sự xuất hiện của nhóm tác chiến tàu sân bay, tàu khu trục, máy bay ném bom tàng hình và lực lượng đặc nhiệm – dù được tuyên bố là phục vụ chiến dịch tấn công tội phạm ma túy – đang tạo ra sức ép nghẹt thở lên Venezuela.

Với gần 30 cuộc không kích chưa qua ủy quyền của Quốc hội, cùng tuyên bố phong tỏa các chuyến vận chuyển dầu mỏ và tịch thu tàu chở dầu, Mỹ đang cho thấy sự cứng rắn chưa từng có. Trong khi Nga và Trung Quốc lên tiếng quan ngại về tính hợp pháp quốc tế, còn Đại sứ Venezuela tố cáo sức ép lên đời sống người dân, phía Mỹ vẫn khẳng định đây là bước đi cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia. Năm 2026 hứa hẹn sẽ là thời điểm định đoạt cho mối quan hệ đầy sóng gió giữa hai nước.

Những lá phiếu thay đổi vận mệnh quốc gia

Năm 2026 cũng là năm của những cuộc bầu cử mang tính bước ngoặt từ Á sang Âu.

Tại Đông Nam Á, Myanmar sẽ tổ chức cuộc tổng tuyển cử đầu tiên kể từ biến cố chính trị năm 2021. Diễn ra trong bối cảnh nội chiến, cuộc bầu cử kéo dài qua 3 giai đoạn từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026 với sự tham gia của 5.000 ứng viên sẽ bầu ra Quốc hội mới, từ đó thành lập chính phủ. Cùng lúc đó, Thái Lan cũng bước vào cuộc đua tranh quyết liệt vào tháng 2/2026 giữa các đảng lớn như Tự hào Thái, Nhân dân và Vì nước Thái, với dự báo về một chính phủ liên minh sẽ được hình thành.

Tâm điểm chính trị phương Tây sẽ dồn về cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ. Đây được xem là cuộc trưng cầu dân ý về hiệu quả điều hành của Nhà Trắng. Đảng Cộng hòa đặt mục tiêu giữ vững lưỡng viện, bởi nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát, chương trình nghị sự của ông Trump sẽ gặp vô vàn trở ngại.

Tại Trung Đông, cuộc bầu cử Quốc hội Israel (chậm nhất vào tháng 10/2026) sẽ là chìa khóa cho ngoại giao khu vực. Nếu một chính phủ ôn hòa hơn được thành lập, khả năng mở rộng Hiệp định Abraham của ông Trump sẽ rộng mở; ngược lại, mọi tiến triển ngoại giao có thể sẽ đóng băng.

Bóng ma khủng bố và sự suy yếu của Iran

Sau chuỗi biến động từ cuối năm 2023, Iran bước vào năm 2026 với thế lực suy giảm đáng kể: nhiều lãnh đạo thiệt mạng, hệ thống phòng không bị phá hủy và chương trình hạt nhân bị chôn vùi. Không chỉ đối mặt với nguy cơ bị Israel tấn công phủ đầu nếu tái khởi động chương trình vũ khí, Tehran còn đau đầu với bài toán hạn hán nghiêm trọng trong nước, buộc phải tính đến phương án phân phối nước theo định mức hoặc di dời dân cư.

Song song đó, nỗi ám ảnh về chủ nghĩa khủng bố đang quay trở lại. Từ năm 2022 đến nay, các mạng lưới cực đoan toàn cầu đã tái kích hoạt mạnh mẽ. Các vụ tấn công hụt tại Mỹ, thảm sát tại Australia hay việc IS giết hại binh sĩ Mỹ tại Syria gần đây là những hồi chuông báo động. Giới chức an ninh Anh và EU đều nhận định IS đang trở lại là mối đe dọa hàng đầu. Năm 2026 dự báo sẽ tiếp tục xu hướng đen tối này, đòi hỏi sự hợp tác thực thi pháp luật xuyên biên giới chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Cuộc đua "sống còn" về Trí tuệ nhân tạo (AI)

Cuối cùng, không thể không nhắc đến AI – biến số đang định hình lại trật tự thế giới nhanh hơn bất kỳ lực lượng nào khác. Cả Bắc Kinh và Washington đều coi đây là cuộc cạnh tranh sinh tử.

Năm 2025, Trung Quốc đã gây chấn động khi tung ra mô hình DeepSeek R1 với chi phí thấp nhưng hiệu năng thách thức các đối thủ Mỹ. Để đáp trả, Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu và mở rộng liên minh công nghệ. Tuy nhiên, Mỹ đang vấp phải rào cản nội tại: hạ tầng điện không đủ đáp ứng cơn khát năng lượng của các trung tâm dữ liệu, cùng những tranh cãi chính trị về việc hạn chế xây dựng mới.

Bước sang năm 2026, sự va chạm giữa tốc độ phát triển chóng mặt của AI, các chính sách quản lý và sự cạnh tranh địa chính trị gay gắt sẽ tạo ra những tác động khó lường, biến công nghệ này trở thành quyền lực định hình chính trị toàn cầu mạnh mẽ nhất.