Thị trấn “tử thần” nơi 50.000 người mạo hiểm săn vàng giữa đỉnh Andes

Ẩn mình trên những sườn núi phủ băng tuyết của dãy Andes hùng vĩ thuộc Peru, La Rinconada hiện lên như một cụm nhà tạm bợ bám chặt vào vách đá ở độ cao khoảng 5.100m so với mực nước biển. Được mệnh danh là khu định cư cao nhất thế giới, nơi đây không chỉ gây ấn tượng bởi vị trí địa lý đặc biệt mà còn bởi thực tại khắc nghiệt đến khó tin. Với gần 50.000 cư dân sinh sống, thị trấn này thường xuyên phải đối mặt với nhiệt độ dưới 0 độ C, không khí loãng với lượng oxy chỉ bằng một nửa so với mực nước biển và điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn.

Cư dân tại La Rinconada, phần lớn là những người lao động nghèo, phải vật lộn với những căn bệnh núi mãn tính như chóng mặt, khó thở và các vấn đề tim mạch nghiêm trọng do sống trong môi trường thiếu oxy kéo dài. Các dịch vụ công cộng cơ bản gần như không tồn tại: không có hệ thống nước máy, không có hệ thống cống thoát nước, rác thải được xử lý sơ sài và nguồn điện chỉ mới bắt đầu được cung cấp từ đầu những năm 2000. Dẫu vậy, giữa những con đường lầy lội đất đá và rác thải, cuộc sống vẫn tiếp diễn một cách mãnh liệt.

Lý do duy nhất khiến thị trấn này tồn tại và không ngừng mở rộng chính là vàng. La Rinconada ban đầu chỉ là một trại khai thác tạm thời hình thành cách đây hơn 40 năm, nhưng nay đã trở thành một "vùng đất hứa" đầy rẫy rủi ro. Hoạt động khai thác tại đây vận hành theo hệ thống "cachorreo" khắc nghiệt: thợ mỏ làm việc ròng rã 30 ngày không lương, đổi lại, họ được phép tự mình mang ra khỏi mỏ lượng quặng nhiều nhất có thể vác được vào ngày cuối cùng. Nếu trong khối quặng đó có vàng, người thợ sẽ sở hữu toàn bộ thành quả đó.

Chính cơ hội đổi đời đầy cám dỗ ấy đã thu hút làn sóng lao động từ khắp Peru đổ về, khiến dân số La Rinconada bùng nổ, tăng hơn 200% chỉ trong một thập kỷ khi giá vàng thế giới leo thang vào đầu những năm 2000. Tuy nhiên, sự phát triển nóng này không đi đôi với quy hoạch hạ tầng, tạo nên một khu dân cư đông đúc, tạm bợ với những căn nhà tôn, gỗ san sát. 

Bên cạnh hiểm nguy từ tai nạn hầm mỏ, cộng đồng tại đây còn phải đối mặt với thảm họa ô nhiễm từ thủy ngân trong quá trình khai thác vàng, cùng với đó là nỗi lo âu trước cảnh sông băng La Bella Durmiente phía trên đang dần tan chảy do biến đổi khí hậu. Dẫu biết rằng đây là vùng đất của những rủi ro và thiếu thốn, hàng chục nghìn con người vẫn ngày đêm bám trụ, đặt cược mạng sống vào lòng đất Andes với hy vọng tìm thấy ánh hào quang của vàng để đổi thay số phận.