Trong một động thái được xem là bước ngoặt chính sách hạt nhân của Mỹ sau nhiều thập kỷ, Tổng thống Donald Trump tuyên bố ông đã chỉ thị Lầu Năm Góc ngay lập tức bắt đầu thử nghiệm vũ khí hạt nhân để duy trì sự "bình đẳng" với Nga và Trung Quốc.

Tuyên bố gây sốc toàn cầu được đưa ra trong bối cảnh ông Trump đang thực hiện chuyến công du châu Á then chốt. Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào ngày 30/10, ông Trump khẳng định: “Do các quốc gia khác đang tiến hành thử nghiệm, tôi đã chỉ thị cho Bộ Chiến tranh bắt đầu thử nghiệm vũ khí hạt nhân của chúng ta trên cơ sở bình đẳng. Quá trình này sẽ được triển khai ngay lập tức”.

Thông điệp này được đưa ra chỉ ít phút trước cuộc gặp thượng đỉnh được mong đợi từ lâu với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Busan (Hàn Quốc) – một cuộc gặp nhằm khôi phục ổn định kinh tế và thương mại.

31-1761878521-tong-thong-trump-he-lo-ly-do-tuyen-bo-thu-nghiem-hat-nhan-ngay-luc-nay.jpg
 Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Ndtv.

Áp lực từ Nga và Trung Quốc

Quyết định tái khởi động các vụ thử hạt nhân – điều mà Mỹ đã tự nguyện dừng lại từ năm 1992 – xuất phát từ bối cảnh căng thẳng gia tăng. Khi được hỏi tại sao lại công bố kế hoạch ngay trước khi gặp ông Tập, ông Trump trả lời thẳng thắn: “Liên quan đến những người khác thôi”.

Trên chuyên cơ Không lực Một, ông giải thích: “Họ dường như đều đang thử nghiệm hạt nhân. Chúng ta đã dừng việc đó nhiều năm rồi, nhưng khi họ làm, tôi nghĩ chúng ta cũng nên làm vậy”.

Động thái của ông Trump diễn ra khi Washington theo dõi sát sao việc cả Trung Quốc và Nga đều đẩy mạnh phát triển các hệ thống vũ khí tiên tiến. Chỉ đầu tuần này, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga đã thử thành công tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân Burevestnik và ngư lôi hạt nhân Poseidon, vốn được ca ngợi là "vô song trên thế giới".

Trong khi đó, Trung Quốc cũng được cho là đang nhanh chóng mở rộng kho vũ khí của mình, ước tính tăng gấp đôi từ 300 đầu đạn năm 2020 lên khoảng 600 vào năm 2025 và có thể vượt 1.000 vào năm 2030. Tại cuộc duyệt binh hồi tháng 9, Bắc Kinh cũng lần đầu tiên phô diễn đầy đủ "bộ ba hạt nhân" (mặt đất, trên biển và trên không).

"Thử nghiệm" nghĩa là gì?

Hiện vẫn chưa rõ ông Trump ám chỉ một vụ thử nổ hạt nhân thực tế, hay chỉ là thử nghiệm các hệ thống mang đầu đạn, như các tên lửa Trident mà Mỹ đã phóng từ tàu ngầm hồi tháng 9. Các cường quốc quân sự hàng đầu, bao gồm cả Trung Quốc (lần cuối năm 1996), đều chưa tiến hành một vụ nổ hạt nhân thực sự nào từ những năm 1990.

Một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) hồi tháng 8 cho biết, Mỹ sẽ cần từ 24 đến 36 tháng để chuẩn bị cho một vụ thử hạt nhân thực tế kể từ khi có lệnh của tổng thống. Tờ New York Times phân tích rằng cụm từ "trên cơ sở bình đẳng" có thể chỉ ám chỉ việc phô diễn sức mạnh tên lửa, chứ không nhất thiết là kích nổ vũ khí.

Nguy cơ về một cuộc chạy đua vũ trang mới

Tuyên bố của ông Trump được đưa ra chỉ khoảng 100 ngày trước khi hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga (New START) hết hiệu lực. Động thái này được đánh giá có thể là một đòn bẩy gây áp lực trong việc đàm phán một hiệp ước mới, đặc biệt là khi ông Trump muốn đưa Trung Quốc vào bàn đàm phán.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo về những hậu quả khôn lường. Ông Hans Kristensen thuộc Liên đoàn các Nhà khoa học Mỹ nhận định hành động này là "liều lĩnh" và "gần như chắc chắn sẽ thúc đẩy Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan nối lại thử nghiệm" – điều mà các quốc gia đó có thể hưởng lợi nhiều hơn Mỹ.

Đáng lo ngại hơn, các phân tích hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy cả Mỹ, Nga và Trung Quốc dường như đều đã xây dựng các cơ sở mới tại các bãi thử hạt nhân cũ của họ, làm dấy lên nghi ngại rằng một kỷ nguyên chạy đua vũ trang mới có thể đang đến rất gần.